Rozstrzygnięcie powyższego sporu należy poprzedzić wyjaśnieniem regulacji stanowiącej podstawę prawną kwestionowanych postanowień, a mianowicie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym (zdanie pierwsze), gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 ww. ustawy, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepisy art. 165 Ordynacji podatkowej regulują wszczynanie postępowania podatkowego, stanowiąc w § 1, że postępowanie to wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu, przy czym – w myśl § 3 tego artykułu – datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu, z zastrzeżeniem art. 165a.
Art. 165a Ordynacji podatkowej ma zastosowanie wyłącznie do postępowań wszczynanych na wniosek. Postępowanie wszczynane na wniosek toczy się w dwóch fazach. Stosownie do treści art. 165 § 3 Ordynacji podatkowej, z dniem doręczenia organowi podatkowemu żądania strony następuje wszczęcie postępowania, jednak jest to faza postępowania wstępnego, w którym organ podatkowy bada, czy podanie pochodzi od osoby posiadającej legitymację procesową oraz czy nie zachodzą inne przyczyny uniemożliwiające wszczęcie tego postępowania.
Z brzmienia przytoczonego wyżej art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej wynikają dwie podstawy do odmowy wszczęcia postępowania – gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną oraz jeżeli z jakichkolwiek przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Przyczyna uniemożliwiająca wszczęcie postępowania musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie musi wynikać z treści wniosku lub też jest znana organowi podatkowemu z urzędu (por. wyrok WSA w Białymstoku z 31 maja 2017 r., I SA/Bk 101/17 – wszystkie przytaczane w niniejszej sprawie orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w bazie: publ. CBOSA). Zwrot "z jakichkolwiek innych przyczyn nie może być wszczęte" należy odnieść przede wszystkim do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoją na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których interpretacja uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenie treści żądania w sposób merytoryczny (zob. wyrok WSA w Warszawie z 7 marca 2007 r., III SA/Wa 2207/07). Przyczyny te dotyczą przede wszystkim sytuacji, w której w przepisach ustaw podatkowych brak podstawy do rozpatrzenia tej treści żądania w trybie postępowania podatkowego, nadto jeżeli w danej sprawie toczy się już postępowanie podatkowe, bądź jeżeli w sprawie zapadło już rozstrzygnięcie nieostateczne czy ostateczne. W sytuacji, gdy zasadność wniosku wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, zaś legitymacja procesowa wnioskodawcy oraz dopuszczalność trybu postępowania nie budzą wątpliwości, nie można wydać postanowienia na podstawie art. 165a § 1 Ordynacji podatkowej.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 18 października 2016 r., I FSK 301/15 stwierdził, że wyrażenie "nie może być wszczęte" należy odnieść do sytuacji, gdy wszczęciu postępowania podatkowego stoi na przeszkodzie przepis prawa bądź poszczególne przepisy, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie tego postępowania i rozpatrzenia treści żądania w sposób merytoryczny. W takim przypadku organ podatkowy w podstawie prawnej swego rozstrzygnięcia nie może wskazać żadnego przepisu prawa materialnego (skoro nie mógł rozpoznać sprawy merytorycznie z uwagi na stwierdzoną przeszkodę), lecz w uzasadnieniu swojego orzeczenia powinien określić te przepisy prawa, których wykładnia uniemożliwia prowadzenie postępowania, o którego wszczęcie wnosiła strona [por. Art. 165a – P. P. w: L. E. (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz. Tom II. Procedury podatkowe. Art. 120-344; LEX.el 2024].
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, punktem wyjścia do wstępnego badania złożonego organowi podatkowemu wniosku musi być nie tylko osoba wnioskodawcy, ale i przedmiot jej żądania. W kontrolowanej sprawie skarżący zażądali od organu podatkowego wydania postanowienia w sprawie zaliczenia "dokonanych zajęć na rachunku bankowym" skarżącej w kwocie 7.333,10 zł na podstawie art. 62 § 1 i 4 Ordynacji podatkowej. Z art. 62 § 4 tej ustawy wynika, że w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia organ podatkowy, na wniosek podatnika, wydaje postanowienie, na które służy zażalenie. Taki wniosek skarżący złożyli 18 czerwca 2024 r.
W tej sytuacji należy przede wszystkim wskazać, że przepisy art. 62 Ordynacji podatkowej regulują zaliczanie wpłat dokonanych przez podatnika. Użycie w tym przepisie pojęcia "dokonanych wpłat" oznacza, że chodzi w nim o dobrowolne wpłaty dokonywane przez podatnika.
W piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie sądowym podkreśla się, że art. 62 Ordynacji podatkowej zawiera reguły obowiązujące przy zaliczaniu wpłat dokonywanych przez podatnika na rachunek organu podatkowego, przy czym wpłatę, o której mowa w tych przepisach należy odnieść do dobrowolnych wpłat dokonywanych przez podatnika. Przyjmuje się również, że przepis ten odnosi się do wpłat własnych podatnika, których nie można utożsamiać z wpłatą uzyskaną z egzekucji prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych, bowiem w art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej jest mowa o "dokonanej wpłacie", co oznacza, że chodzi o wpłatę dokonaną dobrowolnie przez podatnika (por. wyroki NSA z: 14 sierpnia 2012 r., II FSK 142/11; 13 lutego 2014 r., II FSK 486/12; 11 października 2016 r., II FSK 730/16; 25 marca 2021 r., III FSK 2793/21).
Skoro zatem kwota objęta żądaniem skarżących wszczęcia postępowania w przedmiocie wydania postanowienia o jej zaliczeniu na podstawie art. 62 Ordynacji podatkowej, jest kwotą wyegzekwowaną w postępowaniu egzekucyjnym na skutek zastosowania środka egzekucyjnego, jakim jest – zgodnie z art. 1 pkt 12 u.p.e.a. – egzekucja z rachunków bankowych, to nie można jej uznać za dobrowolną wpłatę, o której mowa w art. 62 Ordynacji podatkowej. Należy podkreślić, że kwoty wyegzekwowane w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, podlegają regulacjom u.p.e.a., również w zakresie ich rozdysponowania na zaległe należności podatnika, o czym mowa w rozdziale 9 działu II ww. ustawy. Zatem na zaległość podatkową rozliczane są należności z uwagi na sposób ich pozyskania, tj. w przypadku dobrowolnej wpłaty na podstawie art. 62 Ordynacji podatkowej, w przypadku wyegzekwowania w postępowaniu egzekucyjnym na podstawie przepisów u.p.e.a. Oba te tryby są wyraźnie rozdzielone i nie ma możliwości ich wyboru przez podatnika, a o ich zastosowaniu decyduje jedynie stan faktyczny dotyczący pozyskania rozliczanej kwoty – przez dobrowolną wpłatę czy przymusowe wyegzekwowanie.
Wobec powyższego, zdaniem Sądu, "inną przyczyną" uniemożliwiającą wszczęcie postępowania w przedmiocie wydania postanowienia w sprawie zaliczenia wyegzekwowanej kwoty w trybie art. 62 § 1 i 4 Ordynacji podatkowej jest, jak zasadnie przyjęły organy obu instancji, brak w przepisach ustaw podatkowych podstawy prawnej do rozpatrzenia w trybie postępowania podatkowego żądania zaliczenia kwot wyegzekwowanych przez organ egzekucyjny w wyniku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w prowadzonym przez ten organ postępowaniu egzekucyjnym.
Należy również wskazać, że powołane w skardze wyroki sądów administracyjnych nie mogą znaleźć zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Wyrok WSA w Warszawie z 26 lutego 2013 r. o sygn. akt III SA/Wa 2037/12 dotyczy sytuacji, w której będąca w dyspozycji organów podatkowych kwota została wyegzekwowana od skarżącej na poczet zaległości podatkowych w toku postępowania egzekucyjnego, które następnie zostało umorzone i organ podatkowy dokonał zaliczenia wyegzekwowanej wcześniej kwoty, która była nienależnie zapłaconym podatkiem. Natomiast wyroki NSA o sygn. akt II FSK 726/09, II FSK 84/10 i II FSK 1726/10 dotyczą nadpłaty podatku, która powstała w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Natomiast ani skarżący ani organy podatkowe nie wskazują, aby postępowanie egzekucyjne, w którym została wyegzekwowana kwota 7.333,10 zł, zostało umorzone. Wprawdzie skarżący w uzasadnieniu wniesionej skargi podnieśli, że zajęcia dokonane w dacie 14 maja 2021 r., obejmujące należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2017 i 2018 r., wygasły z uwagi na zapłatę ich gotówką wraz z odsetkami i kosztami upomnień przez 3 wpłaty dokonane w 2019 i 2020 r., stąd wyegzekwowana kwota 7.333,10 zł stanowi nadpłatę, ale okoliczność ta podniesiona przez skarżących dopiero w skardze, jest sprzeczna ze stanem faktycznym kontrolowanej sprawy. Otóż precyzując na wezwanie organu pierwszej instancji swój wniosek skarżąca wskazała kwoty, które zostały wyegzekwowane z jej rachunku bankowego w [...] S.A. (łącznie 7.569,32 zł) w dniach 10 października 2017 r., 28 kwietnia 2020 r., 14 i 19 maja 2021 r., 14 października 2022 r. i 24 lutego 2023 r. W zażaleniu na postanowienie organu pierwszej instancji skarżący podnieśli, że określone w ich wniosku sumy dotyczyły wyłącznie zobowiązania z tytułu podatku dochodowego za 2012 r., którego przedawnienie nastąpiło z dniem 31 grudnia 2019 r., bowiem zastosowano środek egzekucyjny przerywający bieg terminu jego przedawnienia z dniem 15 października 2015 r.
W tym miejscu należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Jednakże w myśl art. 70 § 4 ww. ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych przedłożonych Sądowi wynika, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego skarżących z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 2012 r. został przerwany dwukrotnie. Po raz pierwszy 15 października 2014 r. w wyniku zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącej w [...] S.A., co spowodowało, że ww. zobowiązanie przedawniałoby się dopiero 16 października 2019 r., tak jak twierdzą skarżący w zażaleniu. Jednakże wezwaniem z 29 sierpnia 2018 r. Cz nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia nieruchomości skarżącego. Wezwanie to zostało doręczone skarżącemu w dniu 26 września 2018 r. W ww. piśmie pod pozycją [...] organ egzekucyjny wskazał tytuł wykonawczy obejmujący ww. zaległość podatkową, zatem termin przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2012 r. został przerwany w dniu 26 września 2018 r. i rozpoczął swój 5-letni bieg na nowo od 27 września 2018 r. Po przerwaniu termin przedawnienia biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny i wobec skutecznego jego przerwania we wskazany wyżej sposób upływał on dopiero z dniem 27 września 2023 r. (o ile oczywiście nie nastąpiła kolejna przerwa w tym biegu lub jego zawieszenie). W tej sytuacji ciążące na skarżących zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. w chwili wyegzekwowania w od dniach 10 października 2017 r. do 24 lutego 2023 r. łącznej kwoty 7.569,32 zł było wymagalne.
Sąd podkreśla, że dopiero w skardze strona wskazała, że "zajęcia zostały dokonane 14 maja 2019 r." na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2017 i 2018 r., podczas gdy zobowiązania te wygasły w wyniku gotówkowych wpłat dokonanych 28 lutego i 14 października 2019 r. oraz 30 stycznia 2020 r., stąd wyegzekwowanie kwoty 7.333,10 stanowi nadpłatę. Wprawdzie Dyrektor IAS w odpowiedzi na skargę nie odniósł się do tej okoliczności, ale zauważyć należy, że w kontrolowanym postępowaniu skarżący sprecyzowali, iż dotyczy ono kwot wyegzekwowanych z rachunku bankowego skarżącej w dniach 10 października 2017 r., 28 kwietnia 2020 r., 14 i 19 maja 2021 r., 14 października 2022 r. i 24 lutego 2024 r., a w zażaleniu powołali się na przedawnienie zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r., wyłącznie którego dotyczyły określone w ich wniosku sumy. Nie było zatem podstaw, aby w kontrolowanym postępowaniu którykolwiek z organów odnosił się do zobowiązania podatkowego skarżących w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2017 i 2018 r., które pojawiło się dopiero w skardze. Sąd zaznacza, że postępowanie w przedmiocie zaliczenia dokonanej wpłaty na poczet zaległości podatkowych swoim zakresem nie obejmuje kontroli prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego i prowadzonej egzekucji, zatem i skarga na dokonane w tym postępowaniu rozstrzygnięcie do takiej kontroli nie może służyć. Skarżącym jako zobowiązanym w prowadzonych wobec nich postępowaniach egzekucyjnych służą inne środki prawne do kwestionowania zasadności prowadzenia tych postępowań.
W tym stanie rzeczy zarzuty skargi, dotyczące naruszenia przez organ podatkowy art. 165 § 1 i art. 62 § 1 Ordynacji podatkowej nie są zasadne.
Na zakończenie należy dodać, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie jest wyczerpujące, ponieważ organ odwoławczy nie wyjaśnił podnoszonego przez skarżących w zażaleniu zarzutu przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym za 2012 r., na które to przedawnione zdaniem skarżących zobowiązanie została zaliczona kwota wyegzekwowana z rachunku bankowego skarżącej w dniach 10 października 2017 r., 28 kwietnia 2020 r., 14 i 19 maja 2021 r., 14 października 2022 r. i 24 lutego 2023 r., mimo że w przesłanym Dyrektorowi IAS stanowisku organ pierwszej instancji tę kwestię szczegółowo wyjaśnił, dołączając niezbędne dokumenty. Niemniej jednak stwierdzone przez Sąd naruszenie art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, zatem nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia.
Zważywszy powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę, jako bezzasadną, oddalił.