3. niewyjaśnienie przez organ, gdzie jest zawarta regulacja prawna – podstawa prawna wynikająca z przepisów prawa dotycząca "czerwonej kartki" zawieszanej na pojemnikach na odpady komunalne,
4. niewyjaśnienie przez organ co oznacza "czerwona kartka", kto jest uprawniony do jej zawieszenia i zrobienia zdjęcia, w jakich okolicznościach to następuje, dlaczego czerwony kolor kartki a nie inny, jakie są konsekwencje zawieszenia "czerwonej kartki" na pojemniku na odpady komunalne.
W uzasadnieniu Spółdzielnia omówiła ww. zarzuty. Dodatkowo wskazała, że organ lakonicznie odniósł się do zarzutu odpowiedzialności zbiorowej osób. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe argumenty, wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna.
Zasadnicza kwestia sporna w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny zasadności stanowiska organów co do podstaw zastosowania wobec skarżącej podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w łącznej kwocie 30.100,- zł.
W pierwszej kolejności podkreślić należy, że od ponad dekady podstawowym i jedynym sposobem zbierania odpadów komunalnych z nieruchomości jest ich zbiórka selektywna. Przypomnieć bowiem należy, że ustawą z dnia 28 listopada 2014 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 87), m.in. poprzez zmiany w brzmieniu art. 6k ust. 3 u.c.p.g. zlikwidowana została możliwość wyboru stawki opłaty w zależności od tego, czy z nieruchomości zbierane są odpady w sposób selektywny i nieselektywny. Obowiązek selektywnej zbiórki odpadów komunalnych jest zatem obowiązkiem o charakterze powszechnym i ciąży na wszystkich właścicielach nieruchomości, na których te odpady powstały. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 1 pkt 3 u.c.p.g., właściciele nieruchomości zapewniają utrzymanie czystości i porządku przez zbieranie w sposób selektywny powstałych na terenie nieruchomości odpadów komunalnych zgodnie z wymaganiami określonymi w regulaminie oraz sposobem określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 4a ust. 1.
Zastosowanie stawki podwyższonej następuje wówczas, gdy właściwy organ stwierdzi, że doszło do niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Art. 2 ust. 3 u.c.p.g. stanowi, że jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokalu, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową alb spółdzielnię mieszkaniową.
Zgodnie z art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości selektywnego zbierania odpadów komunalnych, podmiot odbierający odpady komunalne przyjmuje je jako niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne i powiadamia o tym wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta (albo związek międzygminny) na podstawie powiadomienia, o którym mowa w ust. 1, wszczyna postępowanie w sprawie określenia wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (art. 6ka ust. 2 w zw. z art. 6q ust. 1 u.c.p.g.). Następnie, jak stanowi art. 6ka ust. 3 u.c.p.g., właściwy organ w drodze decyzji, określa wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za miesiąc lub miesiące, a w przypadku nieruchomości, o których mowa w art. 6j ust. 3b, za rok, w których nie dopełniono obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych, stosując wysokość stawki opłaty podwyższonej, o której mowa w art. 6k ust. 3. Przepis art. 6ka u.c.p.g. określa zatem konsekwencje prawne naruszenia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych.
Z powołanego art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. wynika, że przesłanką do zastosowania podwyższonej stawki jest ujawnienie przez podmiot odbierający odpady przypadku naruszenia obowiązku selektywnej zbiórki. Naruszeniem takiego obowiązku będzie wprowadzenie do pojemników przeznaczonych na określoną frakcję odpadów, takich odpadów komunalnych, dla których pojemnik nie jest przeznaczony. Podkreślić w tym miejscu należy, że naruszeniem obowiązku będzie również zaniechanie wydzielenia ze strumienia odpadów komunalnych tych odpadów, które powinny być gromadzone w sposób selektywny. W wyroku WSA w Olsztynie z 11 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Ol 417/23 trafnie wskazano, że segregacja odpadów ma sens tylko wówczas, gdy w pojemnikach przeznaczonych do selektywnego zbierania odpadów komunalnych nie występują odpady zmieszane, a w pojemnikach na odpady zmieszane nie występują odpady podlegające segregacji.
Z orzecznictwa sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 4 lipca 2024 r., sygn. akt III FSK 11/68/23 i III FSK 1170/23, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 21 stycznia 2025 r. o sygn. I SA/Po 266/24, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 03 lipca 2025 r. o sygn. I SA/Gl 213/25) wynika, że wykładnia językowa art. 6ka u.c.p.g. prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Sposób sformułowania przesłanki powiadomienia przez organ odbierający odpady komunalne wójta, burmistrza lub prezydenta miasta oraz właściciela nieruchomości – "w przypadku niedopełnienia przez właściciela nieruchomości obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych" oraz przesłanki określenia podwyższonej opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi – "nie dopełniono obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych" daje podstawę do przyjęcia, że czynności te powinny być podjęte także w przypadku jednorazowego niedopełnienia obowiązku. Wykładnia językowa wskazanej regulacji prawnej nie upoważnia do poszukiwania innego rozumienia przywołanych zapisów. Prawodawca nie dookreślił pojęcia niedopełnienia obowiązku selektywnego zbierania odpadów. W przepisie nie ma mowy o "uporczywości", czy "notoryczności" niesegregowania odpadów. Artykuł 6ka u.c.p.g. jednoznacznie wskazuje, że dla określenia opłaty podwyższonej za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie ma znaczenia to, czy stwierdzone nieprawidłowości miały charakter incydentalny bądź notoryjny, podobnie jak nie ma znaczenia to, w jakim stosunku pozostają względem siebie stwierdzenie niesegregowania odpadów do częstotliwości ich odbioru. Wykazanie zatem choćby jednego przypadku nieprzestrzegania zasady segregacji odpadów pociąga za sobą obowiązek nałożenia na określony podmiot opłaty w stawce właściwej dla nieselektywnego zbierania odpadów.
Odpowiedzialność właściciela nieruchomości za nieselektywną zbiórkę odpadów ma charakter obiektywny i nie opiera się o zasadę zawinienia. Okolicznością wyzwalającą odpowiedzialność jest choćby jednorazowe stwierdzenie przypadku naruszenia obowiązku selektywnej zbiórki odpadów komunalnych z danej nieruchomości. Odpowiedzialność nie jest uzależniona od wykazania, że naruszenie wynika z umyślnego albo nieumyślnego zachowania mieszkańców nieruchomości, czy zarządcy. Związana jest z odbiorem nieselektywnie zbieranych odpadów z miejsca, w którym gromadzone są odpady z nieruchomości. Ustawodawca ukształtował reguły dotyczące ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, że w przypadku nieruchomości zabudowanych budynkami obciążają one podmioty zarządzające nieruchomościami w imieniu zamieszkującej ją zbiorowości. Podmioty te, w tym przypadku Spółdzielnia, ponoszą odpowiedzialność za naruszenie obowiązku selektywnej zbiórki odpadów z nieruchomości, które zostały spowodowane przez jednostki tworzące ową zbiorowość albo też jednostki spoza tej zbiorowości. Rzeczą właściciela nieruchomości jest zapewnienie selektywnej zbiórki odpadów z nieruchomości. W przypadku nieruchomości wielolokalowych i warunków wielkomiejskich wymaga to zwiększonego wysiłku organizacyjnego i wykonawczego, co jednak nie znosi odpowiedzialności właściciela nieruchomości za nieselektywną zbiórkę odpadów.
Nawiązując, w tym miejscu do zarzutów skargi dotyczących tego, że opisane reguły prowadzą do odpowiedzialności zbiorowej wskazać należy, że ustawodawca zaoferował rozwiązania stanowiące odpowiedź na te zastrzeżenia. Otóż, stosownie do art. 2a u.c.p.g. (obowiązującego od 1 stycznia 2022 r.) możliwe jest wprowadzenie zindywidualizowanego rozliczenia opłat za odpady wytwarzane w poszczególnych lokalach w budynkach wielolokalowych.
Z brzmienia art. 6ka ust. 3 u.c.p.g. wynika, że organ w razie ziszczenia się hipotezy art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. zobligowany jest do wymierzenia wysokości opłaty w podwyższonej kwocie. Organ za miesiąc w jakim odnotowano przypadki naruszenia obowiązków selektywnej zbiórki odpadów wymierza wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosując do podstawy jej obliczenia wynikającej z deklaracji stawki podwyższone przewidziane w odpowiednich przepisach prawa miejscowego. Organ zmienia w drodze autorytatywnej konkretyzacji zobowiązanie wynikające z deklaracji, tylko za wskazany okres (konkretny miesiąc) i tylko poprzez użycie innej stawki. Decyzja o jakiej mowa w art. 6ka ust. 3 u.c.p.g. nie dezaktualizuje danych wynikających z deklaracji.
Podkreślić należy, że w postępowaniu w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, co wynika z przepisu art. 6q ust. 1 u.c.p.g., a nie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, na który to akt prawny powołała się skarżąca w skardze.
Stosownie do art. 180 § 1 O.p. w postępowaniu jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Zgodnie z art. 6f ust. 1a pkt 7 u.c.p.g. umowa w sprawie zamówienia publicznego na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości albo na odbieranie i zagospodarowanie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości w części dotyczącej odbierania odpadów określa w szczególności szczegółowy sposób postępowania w przypadku stwierdzenia nieselektywnego zbierania odpadów. Uregulowanie sposobu dokumentowania przez przedsiębiorcę odbierającego odpady komunalne z nieruchomości przypadków nieselektywnej zbiórki ma zatem wyraźne podstawy ustawowe. Dowody potwierdzające naruszenie obowiązku selektywnej zbiórki odpadów mogą być sporządzone i dostarczone przez przedsiębiorcę odbierającego odpady. Dowody takie nie są sprzeczne z prawem. Oczekiwanie, że to przedsiębiorca sporządzi dokumentację potwierdzającą okoliczności stanowiące podstawę zastosowania podwyższonej stawki jest uzasadnione tym, że w przeciwnym razie przepis art. 6 ust. 3 u.c.p.g. byłby w praktyce niemożliwy do zastosowania.
Zauważyć należy, że działanie przedsiębiorcy w tym zakresie nie stanowi kontroli przestrzegania i stosowania przepisów ustawy o jakiej mowa w art. 9u u.c.p.g. sprawowanej przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Stwierdzenie naruszenia obowiązku selektywnej zbiórki odpadów następuje w związku ze zwykłymi czynnościami przedsiębiorcy przy odbiorze odpadów. Działanie przedsiębiorcy nie jest podejmowane w celu kontroli sposobu zbierania odpadów komunalnych przez właścicieli nieruchomości. Z omówionych wyżej względów przedsiębiorca nie może jednak ignorować przypadków nieselektywnej zbiórki odpadów. Nie ma wobec powyższego konieczności zapewnienia udziału przy czynnościach odbioru odpadów komunalnych, udziału przedstawicieli właściciela nieruchomości. Stwierdzenie naruszenia obowiązku selektywnej zbiórki odpadów następuje poza (a ściślej przed) postępowaniem w sprawie określenia wysokości opłaty. Nie można wobec powyższego oczekiwać zastosowania do stwierdzenia przez przedsiębiorcę okoliczności o jakich mowa w art. 6ka ust. 1 reżimu przewidzianego dla czynności dowodowych takich jak oględziny (art. 190 § 1 O.p., art. 198 O.p. w zw. z 6ka ust. 1 u.c.p.g.). Stałoby to też w sprzeczności z koniecznością bieżącego i systematycznego usuwania odpadów komunalnych z nieruchomości. Zapewnienie udziału przedstawicieli właściciela nieruchomości w sytuacji naruszenia obowiązku selektywnej zbiórki odpadów, zakłócałoby organizację i obniżało efektywność odbioru odpadów. Mogłoby też prowadzić do stworzenia zagrożenia sanitarnego w związku z koniecznością pozostawienia odpadów w miejscu ich gromadzenia, do czasu przeprowadzenia "oględzin z udziałem strony".
W ocenie Sądu organy administracji orzekające w sprawie mogły zatem korzystać z materiału dowodowego dostarczonego przez przedsiębiorcę odbierającego odpady, który stwierdził przypadek naruszenia obowiązków związanych z selektywną zbiórką odpadów. Nie było przy tym konieczności zapewnienia udziału pracowników Spółdzielni, w sytuacji naruszenia wspomnianego obowiązku. Brak udziału pracowników Spółdzielni w trakcie odbioru odpadów komunalnych, przy okazji którego stwierdzono nieselektywną zbiórkę odpadów nie mógł prowadzić do pozbawienia właściciela nieruchomości realnego wpływu na postępowanie. Odbiory odpadów odbywają się według określonego z góry planu. Pracownicy Spółdzielni mieli sposobność, aby zawczasu przed odbiorem zweryfikować stan pojemnika pod kątem właściwej selekcji odpadów. Przypomnieć należy, że to właściciel nieruchomości, bez względu na sposób jej wykorzystywania, odpowiada za to, w jaki sposób odpady wytwarzane na nieruchomości są gromadzone i oddawane do zagospodarowania (por. wyrok NSA z 2 lipca 2024 r., sygn. akt III FSK 1015/23).
Materiał sprawy potwierdza, że w punkcie miejsca odbioru odpadów z nieruchomości położonej pod adresem L., ul. [...] doszło do naruszenia obowiązków selektywnej zbiórki odpadów. Polegały one na braku odseparowania z odpadów komunalnych, jak i na umieszczeniu odpadów w nieprzeznaczonych dla nich pojemnikach. Dokumentacja sporządzona przez przedsiębiorcę w postaci zdjęć jest wystarczająca dla potwierdzenia, że do przypadków niesegregacji doszło na nieruchomości, dla której Spółdzielnia występuje w roli właściciela. Zdjęcia wykonano w dniu odbioru odpadów, t.j. 21 października 2024 r. Data odbioru odpadów została również wskazana w wiadomości e-mail od operatora odbierającego odpady. Organ I instancji dodatkowo pobrał zapisy z kamer pojazdu wykonującego usługę odbioru odpadów komunalnych. Organ I instancji powiadomił o tym skarżącą w piśmie z dnia 25 listopada 2025 r., a zatem Spółdzielnia mogła zapoznać się z ww. dowodem w sprawie. Wprawdzie organ I instancji nie wydał na podstawie art. 180 O.p. postanowienia o włączeniu zapisu z kamer pojazdu wykonującego usługę odbioru odpadów komunalnych jako dowód w sprawie, czym naruszył ww. przepis, jednakże naruszenie to w ocenie Sądu nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Wynika to z następujących okoliczności: po pierwsze skarżąca została poinformowana pismem z dnia 25 listopada 2024 r. o nowym dowodzie w sprawie, po drugie organ I instancji postanowieniem z dnia 25 listopada 2025 r. m.in. na podstawie art. 200 O.p. wyznaczył stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie. Z akt sprawy wynika, że ww. postanowienie doręczono skarżącej w dniu 27 listopada 2024 r. Tymczasem skarżąca do dnia wydania decyzji przez organ I instancji nie zapoznała się z ww. dowodem w sprawie. W cenie Sądu organy prawidłowo stwierdziły na podstawie zgormadzonych dowodów, że odpady pod adresem L., ul. [...] w październiku 2024 r. nie były gromadzone w sposób selektywny. W zbiorniku na odpady komunalne znajdowały się tworzywa sztuczne (plastikowe butelki, opakowania foliowe), odpady z papieru (opakowania papierowe, kartony) oraz bioodpady (suche liście), o czym świadczy zebrana dokumentacja fotograficzna. M. sp. z o.o. w L. powiadomiło o tym przypadku drogą elektroniczną Spółdzielnię, wywiązując się z obowiązku wynikającego z art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. (por. załącznik nr [...] akt administracyjnych). W powiadomieniu tym wskazało adres nieruchomości, oraz podało, że odpady znajdujące się w pojemniku nie zostały prawidłowo posegregowane. W pojemniku na odpady zmieszane znajdowały się odpady z plastiku i makulatury. Równocześnie przekazało powiadomienie do Zarządu Komunalnego Związku Gmin Regionu [...], co stosownie do art. 6ka ust. 3 u.c.p.g. spowodowało uruchomienie postępowania, w którego toku strona miała zapewnioną możliwość czynnego udziału. Organy orzekające w sprawie w oparciu o zgromadzony i należycie oceniony materiał dowodowy wykazały wystąpienie w miesiącu październiku 2024 r. objętego zaskarżoną decyzją przypadku nieselektywnej zbiórki odpadów.
Za bezzasadne Sąd uznał zarzuty dotyczące "czerwonej kartki". Zauważyć należy, że treść czerwonej kartki zawieszonej na pojemnik na odpady jest nieczytelna. Z ustaleń organu I instancji wynika, że treść jej była następująca: odpady znajdujące się w tym pojemniku nie zostały prawidłowo posegregowane oraz, że zostanie wydana decyzja administracyjna zwiększająca wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Przypomnieć należy, na co już wcześniej wskazano, że podmiot odbierający odpady za pośrednictwem poczty elektronicznej o zaistniałych nieprawidłowościach powiadomił Spółdzielnię, a zatem wypełnił obowiązek wynikający z art. 6ka ust. 1 u.c.p.g. Natomiast zawieszenie czerwonej kartki przez podmiot odbierający odpady miało charakter informacyjny dla osób i podmiotów, które korzystają z pojemnika na odpady komunalne o zaistniałych nieprawidłowościach i wynikających z tego konsekwencjach.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie chybione okazały się zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania, t.j. art. 120, art. 121, art. 122, 187 § 1 i art. 191 O.p. (stanowiących treściowe odpowiedniki powołanych w skardze przepisów k.p.a.). W ocenie Sądu organy administracji publicznej prawidłowo oceniły, że dowody zgromadzone w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji wskazywały na to, że na nieruchomości dokonano nieprawidłowej segregacji odpadów. Dokumentacja fotograficzna wskazywała, że w pojemniku przeznaczonym na odpady komunalne znajdowały się tworzywa sztuczne (plastikowe butelki, opakowania foliowe), odpady z papieru (opakowania papierowe, kartony) oraz bioodpady (suche liście). Doszło zatem do ziszczenia się przesłanek warunkujących wydanie przez organ decyzji określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, z zastosowaniem wysokości stawki opłaty podwyższonej wynikającej ze wskazanej przez organy uchwały.
W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), oddalił skargę.