W skardze z dnia 27 lutego 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej w części, w której stanowisko skarżącego zostało uznane za nieprawidłowe; o określenie, że zaskarżona interpretacja indywidualna - w części, w której stanowisko skarżącego zostało uznane za nieprawidłowe - nie może być wykonywana, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania.
Zaskarżonej interpretacji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 1 oraz art. 23 u.p.d.o.f. przez błędne uznanie przez organ, że wydatki poniesione przez skarżącego, tj. opłata za egzamin wstępny na aplikację adwokacką na rzecz Ministerstwa Sprawiedliwości, opłata za aplikację adwokacką uiszczane w latach 2021-2023 oraz obowiązkowe składki członkowskie z tytułu uczestnictwa w samorządzie adwokackim uiszczane w latach 2021-2023 nie są bezpośrednio związane i niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodu, a tym samym nie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów jako wydatki poniesione przed rozpoczęciem wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, związane z uzyskaniem uprawnień do wykonywania zawodu adwokata, co miało wpływ na wynik sprawy, przejawiający się w wydaniu zakresowo nieprawidłowej interpretacji indywidualnej, ponieważ wydatki te są warunkiem sine qua non ziszczenia się źródła przychodu, jakim jest wykonywanie zawodu adwokata.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że przed podjęciem działalności w formie kancelarii adwokackiej konieczne jest poniesienie kosztów, które związane są z uzyskaniem formalnej możliwości wykonywania zawodu adwokata. Egzaminy, jak i opłaty związane ze szkoleniem w trakcie trwania aplikacji adwokackiej oraz uiszczaniem składki członkowskiej nie są fakultatywne, a są one obligatoryjne, a ich uiszczenie jest warunkiem sine qua non prowadzenia działalności gospodarczej. Ponadto, nie można uznać, że szkolenie aplikantów adwokackich ma charakter osobisty, który może być przydatny podczas wykonywania działalności gospodarczej (jak np. nauka języka obcego w ramach kursu językowego czy też studiów podyplomowych), wszak przejście tego szkolenia jest niezbędne do przystąpienia do egzaminu adwokackiego po ukończonej aplikacji adwokackiej. Skarżący wyjaśnił, że gdyby ów aplikant tych kosztów nie poniósł, to by nie uzyskał odpowiedniego wykształcenia i uprawnień pozwalających mu prowadzić działalność gospodarczą. Zatem poniesione przez niego koszty przed rozpoczęciem działalności gospodarczej można ex post zaliczyć jako koszty uzyskania przychodu, ponieważ bez ich nieponiesienia nie byłoby możliwe uzyskanie jakiegokolwiek w tym zakresie przychodu. Innymi słowy, tylko ex post stwierdzić można, czy ów wydatek faktycznie koszt może stanowić - jeśli chodzi o aplikanta (czy to adwokackiego czy radcowskiego) w sytuacji, w której w trakcie aplikacji nie prowadził on działalności gospodarczej. Ziściły się bowiem przyszłe i niepewne stany faktyczne, które ostatecznie pozwalają na zaliczenie wydatków poczynionych w trakcie trwania szkolenia aplikanckiego do kosztów uzyskania przychodu w ramach działalności gospodarczej. Skarżący na poparcie swojego stanowiska przytoczył wyroki sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej interpretacja indywidualna, w której na tle przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego wyrażono stanowisko, według którego, poniesione przez wnioskodawcę wydatki, tj. opłata za egzamin wstępny na aplikację adwokacką na rzecz Ministerstwa Sprawiedliwości, opłaty roczne za pierwszy, drugi i trzeci rok aplikacji adwokackiej oraz obowiązkowe składki członkowskie z tytułu uczestnictwa w samorządzie adwokackim jako aplikant adwokacki (poniesione w latach 2021-2023) nie mogą zostać zakwalifikowane jako koszty uzyskania przychodów z działalności gospodarczej (kancelarii adwokackiej), którą wnioskodawca rozpoczął we wrześniu 2024 r. Organ uznał natomiast, że wydatki poniesione przez skarżącego w roku rozpoczęcia tej działalności gospodarczej, tj. obowiązkowe składki członkowskie z tytułu uczestnictwa w samorządzie adwokackim jako aplikant adwokacki oraz opłata za egzamin adwokacki na rzecz Ministerstwa Sprawiedliwości, mogą zostać zakwalifikowane jako koszty uzyskania przychodów w prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej w dacie jej rozpoczęcia (art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f.).
Według przeciwnego stanowiska skarżącego, poniesione przez niego konieczne wydatki jeszcze przed rozpoczęciem prowadzenia działalności gospodarczej można ex post zaliczyć jako koszty uzyskania przychodu, albowiem bez ich nie poniesienia nie byłoby możliwe uzyskanie jakiegokolwiek w tym zakresie przychodu. Zdaniem skarżącego tylko ex post stwierdzić można, czy ów wydatek faktycznie koszt może stanowić - jeśli chodzi o aplikanta (czy to adwokackiego czy radcowskiego) w sytuacji, w której w trakcie aplikacji nie prowadził on działalności gospodarczej.
Wobec tak zarysowanej płaszczyzny sporu na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. kosztem uzyskania przychodów z poszczególnego źródła są wszelkie koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów z wyjątkiem wyraźnie wymienionych w art. 23 tej ustawy. Językowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że podatnik ma możliwość odliczenia od przychodów kosztów, pod tym jednakże warunkiem, że mają one bezpośredni związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, a ich poniesienie ma (bądź może mieć) wpływ na wielkość osiągniętego przychodu. Możliwość bowiem zaliczenia określonych wydatków do kosztów uzyskania przychodów wpływa bezpośrednio na wysokość dochodu będącego podstawą opodatkowania, a w konsekwencji wysokość należnego zobowiązania. Zatem zasadniczo każdy wydatek celowo poniesiony z zamiarem uzyskania przychodu, poza wyraźnie wskazanymi w art. 23 u.p.d.o.f., powinien być uznany za koszt uzyskania przychodu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono trafny pogląd, według którego ustawodawca posługując się zwrotem "koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodu" przypisuje temu określeniu cechę świadomego, zamierzonego, przemyślanego i logicznego działania podatnika podporządkowanego osiągnięciu przychodów, a nie odwołuje się do skutku będącego następstwem określonego działania. Wykładnia językowa tego zwrotu (pojęcia) oznacza, iż podatnik ma możliwość odliczenia dla celów podatkowych wszelkich wydatków pod warunkiem, iż wykaże, że świadomie poniósł określony wydatek, który ma bezpośredni związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, a jego poniesienie miało lub mogło mieć bezpośredni wpływ na wielkość osiągniętego przychodu. Zależność między poniesionymi w danym czasie kosztami, a możliwością uzyskania w przyszłości z tego tytułu przychodu trzeba zatem rozpatrywać na podstawie adekwatnego związku przyczynowego. Przy kwalifikowaniu określonych wydatków poczynionych przez podatnika do kosztów podatkowych należy jednocześnie brać pod uwagę przeznaczenie wydatku (jego celowość), jak też potencjalną możliwość przyczynienia się wydatku do osiągnięcia przychodu podatnika (np. wyrok WSA w Krakowie z 4 grudnia 2012 r., I SA/Kr 1609/12; wyrok ten i orzeczenia powołane
w dalszej części uzasadnienia dostępne są na stronie internetowej: bazy CBOSA).
Ponadto zwrócenia uwagi wymagają też wskazania zawarte w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt II FPS 7/12, zgodnie z którymi, przy ustalaniu kosztów uzyskania przychodów, każdy wydatek - poza wyraźnie wskazanymi w ustawie nie stanowiącymi kosztów - wymaga indywidualnej oceny pod kątem istnienia związku z tymi przychodami i racjonalności działania dla osiągnięcia tego przychodu. Oznacza to, że podatnik podatku dochodowego od osób fizycznych może zaliczyć w ciężar kosztów wszelkie faktycznie poniesione wydatki, które mają lub mogły mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu z wyłączeniem enumeratywnie wymienionych w art. 23 ust. 1 u.p.d.o.f. Zdaniem NSA, przy interpretacji przepisów dotyczących kosztów uzyskania przychodów należy mieć na uwadze, że każdy wchodzący w rachubę jako koszt uzyskania przychodów wydatek (koszt), powinien przejść "test" na podstawie art. 22 ust. 1 tej ustawy, pod kątem pozostawania w związku przyczynowo-skutkowym z przychodami osiąganymi przez podatnika. Podstawą do ustalenia, jakiego rodzaju "koszty" stanowią koszty uzyskania przychodów jest art. 22 tej ustawy.
Skarżący w przedstawionym stanowisku odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych z lat 2013-2014 (w tym także tut. Sądu), w którym Sądy podzielając stanowisko podatników, akcentowały przede wszystkim okoliczność, że wydatki poniesione w celu uzyskania uprawnień zawodowych adwokata (radcy prawnego) muszą być uznane za koszty uzyskania przychodów, ponieważ bez ich poniesienia niemożliwie byłoby w ogóle założenie i prowadzenie działalności w formie kancelarii adwokackiej (radcy prawnego). Podkreślano także, że aplikacja radcowska nie jest kolejnym ogólnym etapem edukacji prawniczej, lecz jest specjalistycznym szkoleniem zawodowym, którego odbycie jest warunkiem koniecznym do uzyskania uprawnień zawodowych, a następnie podjęcia działalności zawodowej w ramach indywidualnej kancelarii (np. wyrok tut. Sądu z 12 marca
2014 r. , I SA/Po 902/13).
Stanowisko to nie zostało jednak zaakceptowane przez Sąd drugiej instancji. Zdaniem NSA bez wątpienia uiszczenie opłat rocznych za każdy rok aplikacji, opłaty za przystąpienie do egzaminu końcowego, jak również opłaty za wpis na listę radców prawnych jest warunkiem koniecznym do uzyskania tytułu zawodowego radcy prawnego i wykonywania tego zawodu. Niemniej jednak, wydatki te nie pozostają w ścisłym związku przyczynowym z ewentualnymi przychodami, które osiągać będzie wnioskodawca jako radca prawny prowadzący działalność gospodarczą. W ocenie NSA wydatki te bowiem wykazywały przede wszystkim związek przyczynowy z uzyskaniem odpowiednich kwalifikacji zawodowych przez określoną osobę fizyczną. Kryterium celowości nie wyznacza w sposób ostry granicy pozwalającej odróżnić wydatki, które można uznać za koszy uzyskania przychodów, od tych które już nimi nie są. Kryterium to nie może służyć rekonstruowaniu otwartego ciągu zdarzeń, które poprzedziły uzyskanie przychodów, a równocześnie były niezbędne do ich osiągnięcia - tworząc w ten sposób niekończący się związek skutkowo-przyczynowy. NSA stwierdził, że związek pomiędzy wydatkami poniesionymi na aplikację radcowską, a przychodem osiągniętym w wyniku wykonywania zawodu radcy prawnego jest zbyt odległy i warunkowy, aby mógł spełniać wymogi określone w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. NSA uznał, że trudno zatem zgodzić się z podatnikiem, że wydatki dokonywane na przestani tych lat, gdy nie prowadził on działalności gospodarczej, mogły obiektywnie przyczynić się do osiągnięcia przychodu, służyć zachowaniu albo zabezpieczeniu źródła przychodów. W tym przypadku wydatki poniesione przed rozpoczęciem działalności gospodarczej nie mogą zostać uznane za poniesione w celu zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, ponieważ jeszcze ono nie istnieje.
W konkluzji NSA stwierdził, wydatki te w istocie rzeczy mają charakter osobisty i służą wyłącznie zdobyciu kwalifikacji zawodowych, a co za tym idzie nie można uznać ich za koszt uzyskania przychodów z działalności gospodarczej, ponieważ nie spełniają przesłanek wyrażonych w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. NSA zauważył ponadto, że przyjmując stanowisko wnioskodawcy, jak i Sądu pierwszej instancji, przy ocenie, czy dany wydatek pozostaje w związku przyczynowym z prowadzeniem działalności gospodarczej przez radcę prawnego i osiąganiem przychodu z tego źródła należałoby konsekwentnie uznać za koszt uzyskania przychodu również ewentualnie wydatki poczynione na studia prawnicze. Wszak warunkiem sine qua non rozpoczęcia przez radcę prawnego działalności gospodarczej jest zarówno ukończenie studiów prawniczych, jak i odbycie aplikacji radcowskiej. Tymczasem, celem poniesienia wymienionych we wniosku wydatków było uzyskanie możliwości wykonywania zawodu radcy prawnego, bez względu na formę, w jakiej zawód ten będzie wykonywany. Ponadto rozpoczynając aplikację radcowską wnioskodawca nie mógł mieć pewności, że ją ukończy. Tym bardziej nie było pewnym, czy rozpocznie prowadzenie działalności gospodarczej jako radca prawny. Wobec tego, w chwili gdy wydatki te były ponoszone, uzyskanie przychodu z działalności gospodarczej było zdarzeniem przyszłym i niepewnym (tak NSA w wyroku z 19 lipca 2016 r., II FSK 1737/14; podobnie NSA w wyroku z 28 listopada 2019 r. II FSK 109/18 i WSA w Warszawie w wyroku z 13 września 2023 r., III SA/Wa 650/23).
Mając powyższe na uwadze i odnosząc się do przedstawionej przez organ argumentacji, zauważyć należy, że organ interpretacyjny nie akcentuje w wydanej interpretacji osobistego charakteru tego rodzaju wydatków, ani nie podnosi kwestii zbyt odległego i warunkowego charakteru związku przyczynowego w rozumieniu
art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. (chociaż polemizując ze skarżącym powołuje się w odpowiedzi na skargę na orzecznictwo akcentujące osobisty charakter tego rodzaju wydatków). W przeciwnym wypadku, organ musiałby uznać stanowisko skarżącego za nieprawidłowe w całości.
Organ koncentruje się natomiast na kwestii istnienia źródła przychodów stwierdzając, że istotnym warunkiem zaliczenia wskazanych przez skarżącego wydatków do kosztów uzyskania przychodów jest istnienie źródła przychodów, do którego dany wydatek można przyporządkować. W tym zakresie – co do zasady – stanowisko organu jest słuszne. W konsekwencji, odnosząc się do stanu faktycznego przedstawionego przez skarżącego, organ prawidłowo uznał, że skoro źródło przychodu (pozarolnicza działalność gospodarcza) powstało w roku 2024, to tylko wydatki poniesione w tym roku i spełniające przesłanki przyporządkowania ich do tego źródła, można zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu.
W podsumowaniu sądowej kontroli zaskarżonej interpretacji Sąd stwierdził, że zawarte w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego nie zasługują uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.