W ocenie Dyrektora należy uznać, że kupujący będzie dokonywał określonych czynności w związku ze sprzedażą przez skarżącego nieruchomości (działek nr [...] i [...]). Pomimo, że czynności te dokonywane będą przez przyszłego właściciela, to aby mogły one zostać poczynione to faktyczny właściciel nieruchomości musi wystąpić z wnioskiem lub udzielić stosownych pełnomocnictw potencjalnemu przyszłemu właścicielowi, tak aby mógł on działać w jego imieniu. W tym kontekście zaznaczono, że skarżący udzielił kupującemu stosownego pełnomocnictwa. Po udzieleniu pełnomocnictwa czynności wykonane przez kupującego wywołają skutki bezpośrednio w sferze skarżącego. Z kolei kupujący dokonując określonych działań uatrakcyjni działki stanowiące nadal własność skarżącego. Działania te, dokonane za pełną zgodą skarżącego wpłyną generalnie na podniesienie atrakcyjności nieruchomości jako towaru i wzrost ich wartości.
Uznano, że skarżący dokonując sprzedaży działek nie będzie korzystał z prawa do rozporządzania własnym majątkiem prywatnym. Wnioskodawca w taki sposób zorganizował sprzedaż przedmiotowych działek, że niejako jego działania łącznie z działaniami przyszłego nabywcy stanowią pewnego rodzaju wspólne przedsięwzięcie. Do czasu zawarcia umowy przyrzeczonej przedmiotowe działki stanowią własność skarżącego, która będzie podlegała określonym czynnościom. Wszystkie te czynności z punktu widzenia VAT zostaną "wykonane" w sferze prawnopodatkowej skarżącego. W tym kontekście bez znaczenia pozostaje okoliczność wykonywania ww. czynności przez potencjalnego nabywcę. W efekcie wykonywanych czynności dostawie będą podlegać działki o zupełnie innym charakterze jak w chwili zawarcia umowy przedwstępnej. Uznano, że skarżący zaangażował środki podobne do tych, jakie wykorzystują podmioty zajmujące się profesjonalnie obrotem nieruchomościami i wykazał aktywność w przedmiocie zbycia nieruchomości porównywalną do działań podmiotów zajmujących się profesjonalnie tego rodzaju obrotem.
Konkludując swoje rozważania Dyrektor uznał, że występują przesłanki stanowiące podstawę uznania skarżącego za podatnika w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 361 z późn. zm. – dalej w skrócie: "ustawa o PTU") prowadzącego działalność gospodarczą, w myśl art. 15 ust. 2 tego aktu.
Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę na omówioną powyżej interpretację. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej interpretacji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uznanie, że sprzedaż nieruchomości nie nastąpi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a w konsekwencji, że sprzedający nie może zostać uznany za podatnika VAT. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej interpretacji zarzucono błędną wykładnie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 15 ust. 2 w zw. z art. 15 ust. 1 ustawy o PTU poprzez bezpodstawne uznanie, że sprzedaż nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem nastąpi w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a sprzedający winien być w związku z tą transakcją uznany za podatnika VAT, w sytuacji kiedy wszelkie podejmowane przez skarżącego działania mają na celu jedynie wypełnienie ciążących na skarżącym zobowiązań wynikających z zawartej umowy przedwstępnej sprzedaży nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi.
Skarżący w piśmie procesowym z 14 maja 2025 r. odniósł się do odpowiedzi na skargę organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Rozstrzygnięcie sporu wymagało dokonania kontroli legalności zaskarżonej interpretacji indywidualnej. W ocenie organu w przedstawionym przez skarżącego opisie zdarzenia przyszłego zbywając nieruchomości będzie on działać w charakterze podatnika VAT. Skarżący kwestionuje powyższe zapatrywanie.
Rację w sporze należało przyznać skarżącemu.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o PTU, podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. W świetle zaś art. 15 ust. 2 powołanego aktu, działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Clou zawisłego przed sądem zagadnienia sprowadza się do ustalenia czy skarżący dokonując opisanej we wniosku sprzedaży nieruchomości będzie działać w charakterze podatnika VAT czy też nie.
Dla oceny, czy skarżący sprzedając nieruchomości działa w charakterze podatnika VAT w rozumieniu powołanych powyżej przepisów istotne są kryteria określone w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 15 września 2011 r. w sprawach połączonych C-180/10 i C-181/10. W wyroku tym stwierdzono, że osoby fizycznej, która prowadziła działalność rolniczą na gruncie nabytym ze zwolnieniem od podatku od wartości dodanej i przekształconym wskutek zmiany planu zagospodarowania przestrzennego niezależnej od woli tej osoby w grunt przeznaczony pod zabudowę, nie można uznać za podatnika podatku od wartości dodanej w rozumieniu art. 9 ust. 1 i art. 12 ust. 1 dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE nr 347 poz. 1 ze zm. – dalej w skrócie: "dyrektywa 112"), kiedy dokonuje ona sprzedaży tego gruntu, jeżeli sprzedaż ta następuje w ramach zarządu majątkiem prywatnym. Natomiast, jeżeli osoba ta w celu dokonania wspomnianej sprzedaży podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców, w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 112 należy uznać ją za podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a więc za podatnika podatku od wartości dodanej.
W konsekwencji konieczne dla wydania prawidłowej interpretacji indywidualnej było ustalenie czy skarżący realizując planowaną transakcję zbycia nieruchomości podejmować będzie aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców, w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy 112. Na gruncie powołanego wyroku wskazano przykładowe okoliczności przydatne dla oceny czy podmiot realizujący określone transakcje działa w charakterze podatnika podatku od towarów i usług. Sama liczba i zakres transakcji sprzedaży nie ma charakteru decydującego. Zakres transakcji sprzedaży nie może stanowić kryterium rozróżnienia między czynnościami dokonywanymi prywatnie, które znajdują się poza zakresem zastosowania dyrektywy, a czynnościami stanowiącymi działalność gospodarczą. Dużych transakcji sprzedaży można dokonywać również jako czynności osobistych (pkt 37). Podobnie okoliczność, że przed sprzedażą zainteresowany dokonał podziału gruntu na działki w celu osiągnięcia wyższej ceny łącznej sama z siebie nie jest decydująca. Nie ma takiego charakteru również długość okresu, w jakim te transakcje następowały, ani wysokość osiągniętych z nich przychodów. Całość powyższych elementów może bowiem odnosić się do zarządzania majątkiem prywatnym zainteresowanego (pkt 38). Inaczej jest natomiast w wypadku, gdy zainteresowany podejmuje aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit drugi dyrektywy (pkt 39). Takie aktywne działania mogą polegać na przykład na uzbrojeniu terenu albo na działaniach marketingowych (pkt 40).
W orzecznictwie wskazuje się również na brak możliwości tworzenia uniwersalnych wzorców kontroli przy ocenie tego czy dany podmiot w odniesieniu do konkretnej czynności działa jako podatnik VAT. Ocena powyższego zagadnienia następuje każdorazowo na gruncie stanu faktycznego konkretnej sprawy [por. wyrok NSA z 25 kwietnia 2017 r., I FSK 100/17]. Przy ocenie działalności osoby sprzedającej nieruchomości, należy uwzględnić wszystkie etapy aktywności. Ocena podejmowanych działań powinna uwzględniać działania na poszczególnych etapach aktywności sprzedającego w ich całokształcie, a nie wyłącznie osobno. Należy przede wszystkim uwzględnić te elementy aktywności, które łączą się z nakładami inwestycyjnymi wykraczającymi poza standardowe działania zarządu majątkiem prywatnym. Nie mają też znaczenia zamiar, czy motywy, jakimi kieruje się podmiot rozpoczynając działalność gospodarczą, ani jakie potrzeby zaspokaja z uzyskanych środków pieniężnych. Istotne znaczenie mają obiektywne, a nie subiektywne przesłanki pozwalające odróżnić działania noszące cechy profesjonalności, od tych które mieszczą się w granicach dysponowania majątkiem prywatnym. Dla oceny, czy dany podmiot sprzedając grunty działa w charakterze podatnika nie ma też znaczenia w jakich celach grunt ten został nabyty. Po wyroku TS w sprawach C-180/10 i C-181/10 stracił więc na aktualności odmienny pogląd w tej mierze zaprezentowany w wyroku NSA w składzie siedmiu sędziów z 29 października 2007 r., I FPS 3/07 [tak: wyrok NSA z 9 listopada 2021 r., I FSK 1390/21].
Z przedstawionego przez wnioskodawcę opisu zdarzenia przyszłego wynika, że zawarcie przyrzeczonej umowy sprzedaży uwarunkowane jest od łącznego spełnienia następujących warunków:
1) uzyskania przez nabywcę prawomocnej, ostatecznej i wykonalnej decyzji o pozwoleniu na budowę, z której będzie wynikać możliwość zabudowania działek obiektami zgodnie z planami inwestycyjnymi nabywcy, w tym jednokondygnacyjnym obiektem handlowo-usługowym o pow. użytkowej 524,55 m2, w tym salą sprzedaży o pow. 400 m2 wraz z miejscami parkingowymi w liczbie minimum dwudziestu miejsc postojowych;
2) uzyskania przez nabywcę prawomocnej, ostatecznej i wykonalnej decyzji lub pozwolenia na budowę wydanych przez właściwy organ lub zarządcę drogi, zezwalających na budowę zjazdu na przedmiotowe działki według koncepcji nabywcy na zasadzie prawo i lewoskrętu, dla pojazdów o masie powyżej dwudziestu pięciu ton, bez konieczności przebudowy układu drogowego, wraz z niezbędnymi dokumentami umożliwiającymi obsługę komunikacji, a także uzyskania zapewnienia zarządcy drogi o niewprowadzeniu ograniczeń tonażowych utrudniających obsługę komunikacyjną działek;
3) niestwierdzenia ponadnormatywnego zanieczyszczenia działek skutkującego koniecznością rekultywacji;
4) potwierdzenia badaniami geotechnicznymi możliwości posadowienia na przedmiotowych działkach budynków przy zastosowaniu tradycyjnych technologii budowlanych;
5) uzyskania przez nabywcę warunków technicznych przyłączy - kanalizacji sanitarnej, wodnej, deszczowej oraz przyłącza energetycznego zgodnie z koncepcją nabywcy, pozwalających na realizację planowanej inwestycji w okresie sześciu miesięcy od dnia zawarcia przyrzeczonej umowy sprzedaży;
6) uzyskania warunków technicznych usunięcia kolizji infrastruktury technicznej z planowanym obiektem handlowo-usługowym;
7) uzyskania przez zbywcę interpretacji;
8) zniesienia istniejącego ograniczenia tonażowego lub uzyskania zgody zarządcy drogi na przejazd pojazdów powyżej dwudziestu pięciu ton do jednokondygnacyjnego budynku handlowo-usługowego w celu realizacji dostaw oraz budowy zgodnie z planami inwestycyjnymi nabywcy.
Z okoliczności przedstawionych przez skarżącego wynika ponadto, że udzielił on w umowie przedwstępnej kupującemu pełnomocnictwa do występowania przed wszelkimi organami administracji publicznej oraz do podejmowania wszelkich działań faktycznych i prawnych, niezbędnych dla uzyskania decyzji i pozwoleń opisanych w § 4 umowy przedwstępnej, w szczególności składania wniosków oraz odbioru wymaganych decyzji i postanowień - na warunkach według uznania pełnomocnika.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd, że okoliczność zawarcia umowy przedwstępnej jak i udzielenie potencjalnemu nabywcy nieruchomości pełnomocnictw celem dokonania czynności z nią związanych nie jest okolicznością przesądzającą, że skarżący zbywając nieruchomości będzie działał w charakterze podatnika VAT. Istotniejsze jest to, że skarżący z własnej inicjatywy nie dokonywał żadnych nakładów finansowych na spornej nieruchomości, zaś działania podjęte z inicjatywy nabywcy nieruchomości, służyły wyłącznie do realizacji jego własnych celów. Ponieważ w momencie zawarcia umowy przedwstępnej, nabywca nie dysponował jeszcze prawem do tej nieruchomości, nie mógł podejmować czynności przysługujących wyłącznie jej właścicielowi. Jednocześnie nabywca chciał się upewnić, czy na nieruchomości tej będzie mógł zrealizować swój zamierzony cel, co jest całkowicie uzasadnione [por. wyrok NSA z 23 lipca 2024 r., I FSK 1676/20]. Dostrzec przy tym należy, że warunki zawarcia umowy przyrzeczonej z D. S.A. nie były ustanowione w celu zwiększenia wartości nieruchomości i następnie znalezienia jej nabywców, lecz w celu realizacji własnych interesów wskazanej spółki.
Dlatego też realia niniejszej sprawy istotnie różnią się od okoliczności leżących u podstaw wydania przez TS wyroku z 3 kwietnia 2025 r., C-213/24. W szczególności w realiach niniejszej sprawy nie doszło do powierzenia sprzedaży nieruchomości profesjonalnemu przedsiębiorcy, którego wynagrodzenie odpowiadałoby różnicy między cenami sprzedaży określonymi w umowie zlecenia a rzeczywistymi cenami sprzedaży (pkt 10 wskazanego orzeczenia). Udzielenie przez skarżącego pełnomocnictw w umowie przedwstępnej było ukierunkowane nie na podjęcie w jego imieniu aktywnych działań w zakresie obrotu nieruchomościami kończącymi się znalezieniem kupca i zawarciem umowy sprzedaży lecz jedynie na doprowadzenie do ziszczenia się warunków zawarcia umowy przyrzeczonej.
Dostrzec przy tym należy, że przed sprzedażą działek nie zostały i nie zostaną podjęte żadne działania marketingowe. Nie doszło do wydzielenia dróg jak i podzielenia ani połączenia dziełek. Działki nie zostały utwardzone. Nie doszło do wybudowania wodociągu lub gazociągu. Działki nie zostały również uzbrojone w jakikolwiek inny sposób. Skarżący przed zawarciem umowy przedwstępnej nie uzyskał warunków zabudowy ani pozwoleń na budowę. Sporne działki nie były i aż do czasu ich sprzedaży nie będą w żaden sposób użytkowane. Działki te od chwili ich zakupu leżą odłogiem, nie były one i do dnia sprzedaży nie będą wykorzystywane w celach zarobkowych. Wnioskodawca wskazał również, że nigdy nie prowadził na nich żadnej działalności, w tym także działalności rolnej. Działki te były, są i do czasu ich sprzedaży będą wykorzystywane jedynie do celów osobistych skarżącego. Nieruchomości te nie są i nie były przedmiotem najmu ani dzierżawy. Nie zostały one również zamortyzowane jak i wprowadzone do środków trwałych.
W ocenie Sądu całokształt okoliczności przedstawionych przez skarżącego w opisie zdarzenia przyszłego nie pozwala na uznanie, że podejmie on aktywne działania w zakresie obrotu nieruchomościami, angażując środki podobne do wykorzystywanych przez producentów, handlowców i usługodawców. W konsekwencji powyższego za trafne należało uznać zarzuty skargi podnoszące naruszenie art. 15 ust. 1 i 2 ustawy o PTU.
W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organu będzie uwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni prawa.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) należało orzec, jak w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanego aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się: wpis od skargi w kwocie 200 zł, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł należne na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).