Zdaniem ZUS ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości skarżącej.
Skarżąca oświadczyła, że z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód/dochód:
- w 2023 r. - 2.756.687,15 zł / 880.099,22 zł;
- w 2024 r. - 3.658,055,40 zł / 1.101.022,04 zł;
- w 2025 r. - 1.326.685,53 zł / 525.517,59 zł.
Z kolei z Księgi przychodów i rozchodów wynika, że osiągnięty przez skarżącą przychód od stycznia 2025 r. do czerwca 2025 r. wyniósł
2.040.756,96 zł, skarżąca poniosła wydatki na kwotę 1.417.283,72 zł, zatem dochód wyniósł 623.473,24 zł.
Na tej podstawie ZUS ustalił, że dochód skarżącej za I półrocze 2025 r. wynosił miesięcznie 103.912,21 zł.
ZUS ustalił, że P. K. (mąż skarżącej, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe) prowadzi indywidualną działalność gospodarczą. ZUS nie był w stanie oszacować faktycznych dochodów osiąganych przez P. K.. Przyjął zatem wysokość dochodu zadeklarowanego przez skarżącą w oświadczeniu majątkowym w kwocie 5.900,00 zł.
Następnie organ wskazał, że budżet w gospodarstwie domowym skarżącej osiągany z dochodów wypracowanych z dwóch działalności gospodarczych (103.912,21 zł + 5.900,00 zł) kształtuje się zdecydowanie powyżej minimum socjalnego, co świadczy o stabilnej i korzystnej sytuacji finansowej rodziny skarżącej. Uzyskiwane środki pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych oraz bieżących zobowiązań, a także umożliwiają realizację dodatkowych potrzeb, ponieważ po opłaceniu wskazanych wydatków (2.750,00 zł) oraz comiesięcznych zobowiązań (20.550,00 zł) rodzinie skarżącej pozostaje do dyspozycji 86.512,21 zł (według dochodu skarżącej wykazanego w KPiR za I półrocze 2025 r. oraz dochodu męża skarżącej wykazanego w oświadczeniu). Rodzina skarżącej wychowuje troje niepełnoletnich dzieci, zatem pobiera świadczenie 800+.
ZUS odniósł się także do przedstawionej przez skarżącą okoliczności, co do tego, że zadłużenie powstało w czasie choroby brata i matki skarżącej, co koreluje
z czasem powstania zaległości. Organ, mimo zrozumienia dla skarżącej trudnej sytuacji rodzinnej uznał, że wykazana okoliczność nie stanowi przesłanki do umorzenia odsetek. W okresie, którego dotyczy zadłużenia, skarżąca nie wyrejestrowała ani nie zawiesiła działalności gospodarczej. Oznacza to, że pomimo wystąpienia trudności rodzinnych związanych z chorobą i śmiercią bliskich, prowadziła ona działalność zarobkową
i generowała przychody. W ocenie organu okoliczność ta wskazuje, że sytuacja życiowa skarżącej w czasie powstania zobowiązania w ZUS, choć niewątpliwie obciążająca emocjonalnie, nie uniemożliwiała całkowicie spłaty zobowiązań w tamtym okresie. Natomiast obecny fakt kontynuowania działalności uzasadnia stwierdzenie, że skarżąca posiada potencjał finansowy do regulowania zobowiązań wraz z odsetkami.
Organ wskazał, że 3 października 2025 r. skarżąca podpisała umowę o układ ratalny, w ramach której zobowiązała się do regulowania 36 rat w wysokości od około 20.000,00 zł do 24.000,00 zł. Skarżąca 10 października 2025 r. dokonała pierwszej wpłaty raty, zgodnie z ustalonym harmonogramem. Zdaniem ZUS, fakt ten jednoznacznie wskazuje, że skarżąca posiada realne możliwości finansowe pozwalające na spłatę zadłużenia. Dostępne środki w pełni zabezpieczają możliwość regulowania zobowiązania w ZUS bez ryzyka naruszenia podstawowych potrzeb bytowych gospodarstwa domowego rodziny skarżącej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję skarżąca podnosi, że w jej ocenie spełniła wszelkie przesłanki warunkujące uzyskanie pomocy. Skarżąca zarzuca organowi, że błędnie ocenił sytuację, w której się znalazła, powołuje się na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wskazuje ten przepis jako podstawę swego działania.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie jej do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione w niej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1
§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143
z późn. zm.; w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się przy jej wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia
28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 794 i 1222);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s i wydane na tej podstawie Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365; w skrócie: "rozporządzenie") zobowiązują stronę do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego
i jego rodziny. Do sytuacji takich § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
W ocenie Sądu prawidłowe jest stanowisko organu, że nie zaszły przesłanki
z § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Stosownie do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności
z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy
i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Skarżąca w skardze nie zakwestionowała stanowiska organu o niespełnieniu przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Sąd przyjmuje za swoje rozważania organu w tym zakresie.
Skarżąca zakwestionowała natomiast naruszenie przez organ art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności
z tytułu składek są podejmowane w ramach uznania administracyjnego. Organ ma
w tym zakresie swobodę decyzji, przejawiającą się w możliwości, a nie konieczności umorzenia tych należności. Rozstrzygnięcie organu nie może być jednak dowolne, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, wszechstronnego zebrania
i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz jego oceny, co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
Kontrola sądowa legalności decyzji wydanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się w związku z tym jedynie do badania, czy w procesie dochodzenia do tych rozstrzygnięć organ rentowy uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, jakie wskazywać mogłyby na ważny interes zobowiązanego oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia, a to oznacza, że ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości (por. wyrok NSA z 2 czerwca 2026 r., I GSK 12/25; powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, [...]).
Materiał dowodowy nie potwierdza zajścia tej przesłanki. Skarżąca oświadczyła, że z prowadzonej działalności gospodarczej osiągnęła przychód/dochód: w 2023 r.
- 2.756.687,15 zł / 880.099,22 zł; w 2024 r. - 3.658,055,40 zł / 1.101.022,04 zł;
w 2025 r. - 1.326.685,53 zł / 525.517,59 zł. Z kolei jak wynika z Księgi przychodów
i ozchodów z 25 lipca 2025 r. osiągnięty przez przychód od stycznia 2025 r. do czerwca 2025 wyniósł 2.040.756,96 zł, skarżąca poniosła wydatki na kwotę 1.417.283,72 zł, zatem dochód wyniósł 623.473,24 zł. Na tej podstawie ustalono, że dochód skarżącej za I półrocze 2025 r. wynosił miesięcznie 103.912,21 zł.
Dochody rodziny wypracowane z dwóch działalności gospodarczych (skarżącej - 103.912,21 zł oraz jej męża - 5.900,00 zł)są bardzo wysokie, co świadczy o stabilnej i korzystnej sytuacji finansowej rodziny skarżącej. Należy zgodzić się z organem, że uzyskiwane środki pozwalają na zaspokojenie nie tylko podstawowych potrzeb życiowych oraz bieżących zobowiązań, umożliwiają realizację dodatkowych potrzeb, ponieważ po opłaceniu zadeklarowanych wydatków (2.750,00 zł) oraz comiesięcznych zobowiązań (20.550,00 zł), rodzinie skarżącej pozostaje do dyspozycji 86.512,21 zł.
Skarżąca 3 października 2025 r. podpisała umowę o układ ratalny, w ramach, której zobowiązała się do regulowania 36 rat w wysokości od około 20.000,00 zł do 24.000,00 zł. Na rozprawie oświadczyła, że wywiązuje się z układu ratalnego.
Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mogłaby przeznaczyć na spłatę odsetek za zwłokę i że mogłoby to pozbawić skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
Nie ma również podstaw do umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.
Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.
Zasadnie stwierdził organ także brak podstaw do umorzenia zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.
Skarżąca co prawda wskazała, że 10 lat temu przeszła sepsę, co wymagało wszczepienia zastawki aortalnej i dolegliwości odczuwa do dziś, jednak w ocenie Sądu nie ma to wpływu na codzienne funkcjonowanie i prowadzenie działalności gospodarczej. Strata najbliższych bez wątpienia miała wpływ na kondycję psychiczną skarżącej, jednak skarżąca oraz jej mąż nadal prowadzą przedsiębiorstwa. Prowadzone działalności gospodarcze przynoszą znaczne dochody. Należy też podkreślić, że zaprzestanie płacenia składek ZUS nie trwało krótko, a trwało latami. Fakt, że w tym czasie skarżąca nie angażowała się w pełni w prowadzenie działalności, nie może być okolicznością usprawiedliwiającą niepłacenia składek.
W ocenie Sądu, treść uzasadnienia decyzji obrazuje szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania decyzji oraz wskazuje i wyjaśnia przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ, podejmując rozstrzygnięcie.
Z przedstawionych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzut naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. jest bezpodstawny.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.