Skoro, dopiero określenie ceny nabycia jako ceny podstawowej oraz pewnego poziomu dopłaty, pozwoliło stronom, racjonalnie oceniającym prawdopodobieństwo uzyskania dopłat, na zawarcie umowy, a wnioskodawca nie nabyłby udziałów za kwotę stanowiąą wyłącznie Cenę Podstawową należy uznać, że Dopłata I stanowi wydatki na nabycie udziałów.
Odnosząc się natomiast do ustalenia, czy wydatki z tytułu Dopłaty II mogą stanowić dla Spółki pośredni koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy CIT, który powinien zostać potrącalny w dacie poniesienia zgodnie z art. 15 ust. 1 i ust. 4d ustawy o CIT, organ stwierdził, że w związku z zakupem udziałów dwóch spółek wnioskodawca poniósł wydatki na dopłaty do ceny udziałów zależne od przychodów i zysków spółek.
Wydatki te powiększać będą zatem cenę zakupu udziałów, o których mowa we wniosku, co w istocie będzie stanowić wydatek na nabycie udziałów. W konsekwencji wydatek ten nie będzie stanowił kosztu uzyskania przychodów w dacie poniesienia, z uwagi na treść art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, który to przepis wyłącza wydatki na objęcie lub nabycie udziałów. Momentem, w którym wydatki te uzyskują status "kosztów uzyskania przychodów" jest odpłatne zbycie tych udziałów. Z powołanego art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT wynika bowiem jednoznacznie, że wydatki na nabycie udziałów (a takie w przedmiotowej sprawie należy uznać wydatki poniesione tytułem Dopłaty II) są kosztami uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia tych udziałów.
W związku z powyższym, stanowisko Spółki, zgodnie z którym, przedmiotowy wydatek powinien zostać powiązany z całokształtem działalności wnioskodawcy i całokształtem uzyskiwanych przez niego przychodów z działalności operacyjnej, zatem stanowi dla wnioskodawcy pośredni koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, który został poniesiony w celu zachowania źródła przychodów i powinien zostać potrącony w dacie poniesienia (tj. wypłaty Dopłaty II) zgodnie z art. 15 ust. 1 i ust. 4d ustawy o CIT należy uznać za nieprawidłowe.
Pismem z 20 marca 2025 r. Spółka wniosła skargę na powyższą interpretację, zarzucając jej naruszenie:
1. art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, polegający na przyjęciu, że każdy wydatek związany z transakcją nabycia udziałów jest wydatkiem na objęcie udziałów, a w konsekwencji stanowi koszt uzyskania przychodu ze zbycia tych udziałów, podczas gdy art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT dotyczy jedynie wydatków bezpośrednio związanych z nabyciem udziałów (których nabywca nie może uniknąć), a w konsekwencji wydatkiem takim nie jest dodatkowe zobowiązanie typu earn-out, które nie jest ceną nabycia i niezależnie od nabycia udziałów, w sytuacji nieziszczenia się dodatkowych warunków, nie podlega wypłacie;
2. art. 15 ust. 1 i ust. 4d ustawy o CIT, polegającą na przyjęciu, że wydatki z tytułu Dopłaty II nie będą stanowić pośrednich kosztów uzyskania przychodów w dacie ich poniesienia, a koszt nabycia udziałów, który wnioskodawca rozpoznać może dopiero w momencie odpłatnego zbycia udziałów, podczas gdy zobowiązanie z tytułu earn-out nie stanowiło ceny nabycia udziałów spółek, a dodatkowe wynagrodzenie należne zbywcom w sytuacji ziszczenia się dodatkowych warunków związanych z wynikami finansowymi spółek.
W związku z powyższym Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej w całości oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu strona wskazała, że wydatki poniesione na Dopłatę II powinny zostać w tym przypadku uznane jako koszty ponoszone w celu zabezpieczenia rozwoju i ekspansji działalności operacyjnej. Dopłata II jest następstwem szczególnie korzystnych wyników finansowych Spółek, których osiągnięcie było na moment podpisywanie umowy, w wysokim stopniu niepewne. Jest więc to realizacja tzw. klauzuli earn-out. Klauzula earn-out pełni funkcję "podziału" uzyskanych rezultatów ekonomicznych. W uproszczeniu, mechanizm ten polega więc na ustaleniu dodatkowego wynagrodzenia w oparciu o przyszłe wyniki finansowe nabywanego podmiotu. Potencjalnie może wystąpić sytuacja, w której określone w umowie określającej tzw. earn-out wskaźniki finansowe nie zostaną nigdy przekroczone, a tym samym wypłata dodatkowego wynagrodzenia nigdy nie nastąpi (co nie wpłynie w żaden sposób na nabycie udziałów za podstawową cenę określoną w umowie). Cechą charakterystyczną tzw. earn-out jest więc brak pewności co do tego, kiedy oraz czy w ogóle dodatkowa, warunkowa część wynagrodzenia zostanie wypłacona, a nie co do samej skuteczności transakcji nabycia udziałów.
Spółka wskazała, że wydatek związany z earn-out spełnia wszystkie przesłanki zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, stanowiąc przy tym koszt pośredni, niemożliwy do przypisania do konkretnego przychodu wnioskodawcy (dotyczący całokształtu jej działalności operacyjnej).
Skarżąca wskazała, że powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 września 2024 r., sygn. akt II FSK 280/24.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 57a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "P.p.s.a.") skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie bowiem z treścią art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
W ramach tak wyznaczonej kompetencji Sąd stwierdza, że skarga jest zasadna.
Podnieść należy, że zarówno Spółka, jak i organ zgodnie uznali, że w świetle okoliczności przedstawionych w stanie faktycznym, Dopłatę I dokonaną przez wnioskodawcę na rzecz Udziałowców należy traktować jako "wydatki na nabycie udziałów" w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. Organ przyznał, że skoro, dopiero określenie ceny nabycia jako ceny podstawowej oraz pewnego poziomu dopłaty, pozwoliło stronom, racjonalnie oceniającym prawdopodobieństwo uzyskania dopłat, na zawarcie umowy, a wnioskodawca nie nabyłby udziałów za kwotę stanowiącą wyłącznie Cenę Podstawową to Dopłata I stanowi wydatki na nabycie udziałów w rozumieniu wyżej cytowanego przepisu.
Przedmiotem sporu jest natomiast kwestia, czy wydatki z tytułu Dopłaty II mogą stanowić dla Spółki pośredni koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, który powinien zostać potrącony w dacie poniesienia zgodnie z art. 15 ust. 1 i ust. 4d ustawy o CIT.
Rację w tym sporze należy przyznać Spółce.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 tej ustawy.
Przykładem pozycji z negatywnego katalogu kosztów uzyskania przychodów jest m.in. art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, zgodnie z którym nie uważa się za koszty uzyskania przychodów przede wszystkim wydatków na objęcie lub nabycie udziałów; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów. Należy wskazać, że art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT nie wyłącza wydatków poniesionych na nabycie udziałów definitywnie z kosztów uzyskania przychodów, a jedynie odracza moment ich rozpoznania do momentu zbycia udziałów.
Nie jest sporne, że ustawodawca nie definiuje pojęcia "wydatków na nabycie udziałów" wskazanych w art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. Jednak z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż pod tym pojęciem należy rozumieć jedynie wydatki bezpośrednio związane z nabyciem akcji. Innymi słowy chodzi o wydatki bezpośrednio warunkujące nabycie udziałów, bez których poniesienia nie byłoby możliwe nabycie udziałów i muszą one wprost dotyczyć transakcji nabycia udziałów (wyrok NSA z dnia z dnia 5 lutego 2021 r., sygn. akt II FSK 688/19).
Użycie przez ustawodawcę określenia "wydatki na nabycie" o których mowa w tym przepisie oznacza, że do kosztów uzyskania przychodów - ale dopiero z chwilą sprzedaży udziałów lub akcji - zalicza się wydatki bezpośrednio warunkujące nabycie tych udziałów lub akcji, tj. takie, bez których poniesienia skuteczne nabycie udziałów lub akcji nie byłoby możliwe. Takimi wydatkami są np. cena zakupu udziałów (akcji), prowizja biura maklerskiego, podatek od czynności cywilnoprawnych, związane z ich zakupem. Zatem, zasada ta nie odnosi się do innych wydatków, które nie były wydatkami na nabycie udziałów/akcji.
W ocenie Sądu, przez wydatki, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, należy rozumieć wydatki, których poniesienie jest integralnie powiązane z nabyciem udziałów/akcji, tj. wydatki dokonane przez podatnika, bezpośrednio związane z nabyciem udziałów/akcji, bez których poniesienia nie byłoby możliwe skuteczne nabycie udziałów/akcji.
Tym samym, wymienione we wniosku wydatki z tytułu Dopłaty II w postaci tzw. earn-out nie są kosztami, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. Rację ma bowiem skarżąca, że wydatek ten nie stanowił ceny nabycia udziałów i nie warunkował skuteczności nabycia udziałów. Wydatki te ze względu na swoją specyfikę nie stanowią ceny nabycia udziałów, nie warunkują skuteczności transakcji nabycia. Wydatek tego rodzaju stanowi dodatkowe wynagrodzenie wypłacane zbywcy w sytuacji, gdy w określonym czasie nabyta spółka osiągnie określone wyniki finansowe (earn-out).
Klauzula earn-out pełni funkcję "podziału" uzyskanych rezultatów ekonomicznych. W uproszczeniu, mechanizm ten polega więc na ustaleniu dodatkowego wynagrodzenia w oparciu o przyszłe wyniki finansowe nabywanego podmiotu. Potencjalnie może wystąpić sytuacja, w której określone w umowie określającej tzw. earn-out wskaźniki finansowe nie zostaną nigdy przekroczone, a tym samym wypłata dodatkowego wynagrodzenia nigdy nie nastąpi (co nie wpłynie w żaden sposób na nabycie udziałów za podstawową cenę określoną w umowie). Cechą charakterystyczną tzw. earn-out jest więc brak pewności co do tego, kiedy oraz czy w ogóle dodatkowa, warunkowa część wynagrodzenia zostanie wypłacona, a nie co do samej skuteczności transakcji nabycia udziałów.
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że Spółka w listopadzie 2019 r. dokonała zakupu udziałów dwóch spółek. Po upływie blisko 4 lat Spółka wypłaciła wspólnikom dopłaty do ceny udziałów. Dopłaty do ceny udziałów zostały poniesione przez wnioskodawcę z jego zasobów majątkowych w sposób definitywny, tj. umowa została w całości rozliczona i dopłaty nie zostaną zwrócone. Strony umowy sprzedaży zawarły w umowie tzw. klauzulę earn-out, która przewidywała dodatkowe wynagrodzenie na rzecz osób fizycznych, którego wypłata była uzależniona od realizacji określonych w umowie wskaźników ekonomicznych. Jak wynika z opisu stanu faktycznego, wypłaty bądź braku wypłaty dodatkowego, warunkowego wynagrodzenia nie był warunkiem przeniesienia własności udziałów, które miało miejsce na długo przed spełnieniem warunków wskazanych do wypłaty earn-out na podstawie umowy. Tym samym, wynagrodzenie z tytułu earn-out nie wpływa w żaden sposób na skuteczność zbycia udziałów, lecz jest wyłącznie dodatkową płatnością ustaloną przez strony pod pewnymi warunkami, które mogą, lecz nie muszą ziścić się w przyszłości, bez wpływu na samo zbycie udziałów. Zatem uznać należy, że wynagrodzenie z tytułu earn-out ma charakter warunkowy - w momencie transakcji nie można było stwierdzić, czy kiedykolwiek dojdzie do jego wypłaty. Sąd podziela argumentację Spółki co do tej kwestii.
Nie sposób zgodzić się z organem, że w sprawie ma zastosowanie art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT. Prawidłowa jest konstatacja zgodnie z którą zobowiązanie nie stanowiło wydatku na nabycie udziałów. W konsekwencji spłata zobowiązania nie powinna być rozpatrywana w kategoriach "wydatków na nabycie udziałów" w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy o CIT, lecz należało rozważyć ją jako koszt uzyskania przychodów poniesiony w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT rozpatrywany na zasadach ogólnych, jako koszt inny niż koszt bezpośrednio związany z przychodami (koszt pośredni).
Przepisy ustawy o CIT wprowadzają podział kosztów uzyskania przychodów na dwie kategorie tj. koszty bezpośrednie i koszty pośrednie. Zgodnie z art. 15 ust. 4 ustawy o CIT, koszty uzyskania przychodów bezpośrednio związane z przychodami, poniesione w latach poprzedzających rok podatkowy oraz w roku podatkowym, są potrącalne w tym roku podatkowym, w którym osiągnięte zostały odpowiadające im przychody, z zastrzeżeniem ust. 4b i 4c.
Natomiast zgodnie z art. 15 ust. 4d ustawy o CIT, koszty uzyskania przychodów, inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, są potrącalne w dacie ich poniesienia. Jeżeli koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie jest możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego, w takim przypadku stanowią koszty uzyskania przychodów proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą.
Z kolei zgodnie z art. 15 ust. 4e ustawy o CIT, za dzień poniesienia kosztu uzyskania przychodów, z zastrzeżeniem ust. 4a i 4f-4h, uważa się dzień, na który ujęto koszt w księgach rachunkowych (zaksięgowano) na podstawie otrzymanej faktury (rachunku), albo dzień, na który ujęto koszt na podstawie innego dowodu w przypadku braku faktury (rachunku), z wyjątkiem sytuacji gdy dotyczyłoby to ujętych jako koszty rezerw albo biernych rozliczeń międzyokresowych kosztów.
W ocenie Spółki, wydatki poniesione w związku ze spłatą wskazanego w stanie faktycznym zobowiązania, stanowią pośredni koszt uzyskania przychodu, który powinien zostać rozpoznany przez Spółkę na moment spłaty zobowiązania.
Spółka wskazuje, że wydatek związany z earn-out spełnia wszystkie przesłanki zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, stanowiąc przy tym koszt pośredni, niemożliwy do przypisania do konkretnego przychodu Spółki (dotyczący całokształtu jej działalności operacyjnej).
Aby wydatek mógł zostać uznany za koszt uzyskania przychodów na gruncie art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, musi spełnić łącznie następujące warunki:
- wydatek ten został poniesiony przez podatnika tj. został pokryty z zasobów majątkowych podatnika,
- jest on definitywny (rzeczywisty), tj. wartość poniesionego wydatku nie została podatnikowi w jakikolwiek sposób zwrócona,
- wydatek pozostaje w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,
- został on poniesiony w celu uzyskania przychodów, zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów,
- wydatek nie znajduje się w grupie wydatków, których zgodnie z art. 16 ust. 1 ustawy o CIT nie uważa się za koszty uzyskania przychodów.
Przy czym nie można pomijać kwestii kluczowej dla oceny wydatku związanego z earn-out na gruncie art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, tj. okoliczności oraz celu poniesienia tego wydatku.
Jak twierdzi Spółka, poniesienie wydatku związanego z earn-out należy traktować jako koszty ponoszone w celu zabezpieczenia rozwoju i ekspansji działalności operacyjnej. Zapłata ta wiąże się z korzyścią dla wnioskodawcy ponieważ jest następstwem dobrych wyników finansowych spółek, które przekładają się na pozytywne perspektywy w przyszłości. Ponadto, o czym już była mowa wydatek ten nie znajduje się w grupie wydatków wymienionych w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT, bowiem nie stanowi wydatku, o którym mowa w art. 16 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy.
W ocenie Sądu, mając na uwadze wskazane okoliczności, jak i cel dokonania spłaty earn-out, przedmiotowy wydatek powinien zostać powiązany z całokształtem działalności wnioskodawcy i całokształtem uzyskiwanych przez niego przychodów z działalności operacyjnej. Zatem wydatek ten winien stanowić dla wnioskodawcy pośredni koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, który został poniesiony w celu zachowania źródła przychodów i powinien zostać potrącony w dacie poniesienia.
Sąd zauważa, że podobne stanowisko wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 września 2024 r., sygn. akt II FSK 280/24.
W świetle powyższego, zasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 16 ust. 1 pkt 8 i art. 15 ust. 1 i ust. 4d ustawy o CIT.
W związku powyższym Sąd, na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., uchylił przedmiotową interpretację. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.
O kosztach postępowania Sąd orzekł, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).