Uzasadnienie
W dniu 4 kwietnia 2025 r. P. P. wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z 19 lutego 2025 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego P. z 23 sierpnia 2024 r. nr [...], odmawiającą dokonania zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym na rachunek VAT za lipiec 2024 r.
Powyższa skarga została wywiedziona na tle stanu faktycznego sprawy, w którym podatnik w dniu 7 sierpnia 2024 r. złożył plik [...] za lipiec 2024 r., wykazując w nim nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do zwrotu na rachunek VAT w wysokości 327.437 zł w terminie 25 dni. Termin zwrotu przypadał na 2 września 2024 r. W wyniku podjętych czynności weryfikacyjnych organ pierwszej instancji stwierdził, podatnik nie spełniał warunków, aby otrzymać wynikający ze złożonego pliku [...] za lipiec 2024 r. zwrot nadwyżki podatku i powołaną wyżej decyzją odmówił dokonania tego zwrotu. Skarżący odebrał ww. decyzję 10 września 2024 r.
Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Naczelnik wyjaśnił, że w wyniku podjętych czynności weryfikacyjnych stwierdził, iż na kwotę zwrotu w większości przypadała kwota nadwyżki podatku naliczonego nad należnym z poprzednich deklaracji w wysokości 324.666 zł. Po analizie posiadanych danych podjął czynności w zakresie sprawdzenia rzetelności transakcji dokonanych w ww. okresie rozliczeniowym (sprawdzenia dokumentów) oraz ustalenia prawa do odliczania podatku naliczonego wykazanego przez stronę w ww. pliku. Z zebranego materiału wynikało, że wątpliwości dotyczyły prawidłowości i rzetelności transakcji oraz istnienia związku nabywanych towarów i usług z wykonywaniem czynności opodatkowanych w rozumieniu art. 86 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r. poz. 361; dalej: "u.p.t.u.") w zakresie faktur VAT wystawionych przez bezpośrednich kontrahentów. W przeprowadzonych wcześniej kontrolach podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług za miesiące od września do listopada 2020 r. ustalono, że transakcje z kontrahentami: R. W., E. sp. z o.o. oraz O. T. sp. z o.o. nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, lecz służyły wyłącznie powstaniu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym i wykazania w deklaracjach kwot podatku do zwrotu (skargi prawomocnie oddalone przez tut. Sąd w sprawach I SA/Po 574/22 i I SA/Po 700/22). W przenoszonej kwocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym wykazanej w deklaracji VAT-7 za lipiec 2024 r. zawarty jest podatek naliczony wynikający z transakcji z ww. kontrahentami. Ponadto Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego w P. w toku wszczętych wobec skarżącego kontroli celno-skarbowych w zakresie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia 2021 r. do kwietnia 2022 r. stwierdził, że w złożonych plikach [...] za ww. okresy podatnik zawyżył wartości podatku naliczonego i należnego w wyniku zaewidencjonowania w rejestrach zakupu i sprzedaży faktur VAT dokumentujących transakcje, które faktycznie nie miały miejsca (transakcje fikcyjne). Stwierdzenie to odnosiło się również do ww. kontrahentów.
Organ pierwszej instancji 31 maja 2022 r. wykreślił skarżącego z rejestru podatników VAT na podstawie art. 96 ust. 9 pkt 5 u.p.t.u. w związku z pozyskanymi informacjami o działaniu podatnika z zamiarem wykorzystania działalności banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi. Decyzją z 25 lipca 2022 r. Naczelnik odmówił podatnikowi przywrócenia do rejestru podatników VAT czynnych. Decyzją z 24 stycznia 2023 r. odmówił przywrócenia rejestracji VAT, ale Dyrektor IAS decyzją z 6 czerwca 2023 r. uchylił to rozstrzygnięcie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, a Naczelnik decyzją z 22 września 2023 r. umorzył postępowanie w tej sprawie, gdyż dotyczyła zagadnienia rozstrzygniętego decyzją ostateczną z 25 lipca 2022 r. Dyrektor IAS decyzją z 11 czerwca 2024 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika z 25 lipca 2022 r.
Naczelnik podkreślił, że zarówno w lipcu 2024 r., jak i w momencie złożenia plik [...] za te miesiąc, strona nie była zarejestrowana jako podatnik VAT czynny. Tym samym nie mogła jednocześnie w plikach [...] i ich korektach za okres od czerwca 2022 r. do lipca 2024 r. skorzystać z prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o podatek naliczony. Status czynnego podatnika VAT (zarejestrowanego) konieczny jest w momencie wykazania odliczenia podatku naliczonego. Zatem, mimo że dla powstania prawa odliczenia nie ma decydującego znaczenia fakt rejestracji podatnika, to dopiero po formalnej rejestracji w charakterze podatnika VAT czynnego możliwa jest realizacja prawa obniżenia podatku należnego o podatek naliczony. Skoro 31 maja 2022 r. podatnik utracił status czynnego podatnika VAT, to od 1 czerwca 2022 r. nie przysługiwało mu skorzystanie z uprawnienia do odliczania podatku naliczonego. Brak takiego uprawnienia skutkował tym, że stronie nie dokonano żądanego zwrotu podatku VAT na rachunek bankowy.
W dniu 14 sierpnia 2024 r. Naczelnik wystawił imienne upoważnienie do kontroli w zakresie prawidłowości rozliczeń z budżetem z tytułu podatku od towarów i usług za okres od maja 2022 r. do lipca 2024 r. - zwrot podatku. Wobec niemożności doręczenia upoważnienia do kontroli, 20 sierpnia 2024 r. przeprowadzono z podatnikiem rozmowę telefoniczną, w trakcie której oświadczył on, że nie stawi się w Urzędzie Skarbowym, pracownicy Urzędu mogą przyjechać pod adres P., ul. [...] (zgłoszony przez stronę jako adres rejestracyjny oraz miejsce zamieszkania), ale nie wiedział czy jego pod tym adresem go zastaną (nawet w przypadku ustalenia dokładnego terminu i godziny), a najszybszy wolny termin, w którym podatnik będzie dostępny dla pracowników Urzędu to 2 września 2024 r. (ostateczny termin zwrotu). Tego samego dnia, tj. 20 sierpnia 2024 r. Naczelnik wysłał do skarżącego na ww. adres wezwanie do osobistego stawienia się w Urzędzie celem wszczęcia ww. kontroli podatkowej i zgodnie z art. 284 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacji podatkowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 ze zm.; dalej: "Ordynacja podatkowa") kontrolę wszczęto 13 września 2024 r.
W odwołaniu od opisanej wyżej decyzji, wnosząc o jej uchylenie, skarżący zarzucił jej naruszenie art. 165 § 2, art. 200, art. 207, art. 284 § 4 i art. 290 Ordynacji podatkowej oraz art. 87 ust. 2, ust. 6a, ust. 6b u.p.t.u.
Utrzymując w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, Dyrektor IAS wskazał, że podstawową kwestią w rozpatrywanej sprawie jest utrata przez skarżącego - w myśl art. 96 ust. 9 pkt 5 u.p.t.u. - w dniu 31 maja 2022 r. statusu czynnego podatnika VAT Podstawą tego wykreślenia były informacje o działaniach strony z zamiarem wykorzystania działalności banków do celów mających związek z wyłudzeniami skarbowymi. W związku z wnioskiem podatnika o przywrócenie rejestracji VAT, Naczelnik przeprowadził postępowanie podatkowe, zakończone decyzją o odmowie przywrócenia rejestracji VAT z uwagi na niespełnienie ustawowych wymogów (decyzja ostateczna). Uzasadniając tę odmowę, organ podkreślił, że podstawą wykreślenia były ustalenia Naczelnika WUCS, które ten wskazał w postanowieniu z 31 maja 2022 r. o przedłużeniu terminu blokady rachunków bankowych do 3 miesięcy - w okresie od 1 lipca 2021 r. do 30 kwietnia 2022 r. podatnik obniżał podatek należny o podatek naliczony z faktur, które dokumentowały umowy zawarte dla pozoru i transakcje niedokonane. Ponadto strona korzystała z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczych w celu uprawdopodobnienia rzeczywistego przebiegu transakcji dla celów rozliczeń z kontrahentami, dokonała 50 transferów na własny rachunek prywatny na łączna kwotę 943.656 zł, wśród operacji realizowanych za pośrednictwem rachunku bankowego brak było wypłat wynagrodzeń i przelewów składek do ZUS, co mogło prowadzić do wniosku, że prawdopodobnie nie było zatrudnionych pracowników, brak spójności w transferach pieniężnych w zestawieniu z [...], środki pozyskane ze zwrotu podatku VAT w dalszej perspektywie podatnik wykorzystywał do uprawdopodobnienia dokonanych transakcji z kontrahentami. Zachodziła uzasadniona obawa, że strona nie wykona swoich zobowiązań podatkowych w podatku od towarów i usług w oszacowanej kwocie 690.000 zł z uwagi na chociażby brak składników majątkowych, które mogłyby stanowić wystarczające zabezpieczenie dla tych zobowiązań. Podatnik przez swoje działania i wyjaśnienia nie doprowadził też do wcześniejszego zdjęcia blokady rachunków bankowych. Mimo kolejnych wniosków o przywrócenie rejestracji VAT, organ odmawiał tego przywrócenia z uwagi na niespełnienie ustawowych wymogów. Zatem skarżący 31 maja 2022 r. utracił status czynnego podatnika VAT ze względu na swoją nierzetelność i bezprawne działania w prowadzeniu działalności gospodarczej i także na dzień złożenia pliku [...] za lipiec 2024 r. nie był i nadal nie jest czynnym podatnikiem VAT.
Organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik dochował wszelkich starań, aby skutecznie wszcząć kontrolę podatkową w zakresie zbadania zasadności spornego zwrotu, natomiast podatnik unikał skutecznie kontaktu z organem pierwszej instancji oraz z pełną świadomością utrudniał przeprowadzenie czynności służbowych, mających na celu wszczęcie kontroli podatkowej. Podjęcie czynności służbowych, zdaniem organu, zgodnie z art. 281 § 2 Ordynacji podatkowej jest uprawnieniem do prowadzenia kontroli wobec podatnika, celem weryfikacji wywiązania się z obowiązków wynikających z prawa podatkowego.
Ponadto warunkiem uzyskania zwrotu w terminie 25 dni na podstawie przepisu art. 87 ust. 6a i 6b u.p.t.u. jest złożenie wniosku o zwrot w tym trybie. Wniosek będzie uznawany za zawarty w złożonej deklaracji, jeżeli podatnik zaznaczy odpowiednie pole wyboru (tzw. "checkbox") w pliku [...]. Nie ma zatem obowiązku składania dodatkowych pism, wystarczy wypełnić odpowiednie pola w deklaracji VAT. Wniosek o zwrot podatku VAT w terminie 25-dniowym zawarty w deklaracji wszczął zatem (częściowe, wycinkowe) postępowanie podatkowe w zakresie tego zwrotu i Naczelnik zasadnie nie wydał postanowienia o wszczęciu postępowania w trybie art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej. Zwracając uwagę na przepis art. 87 ust. 6a u.p.t.u., Dyrektor IAS wskazał, że został on wprowadzony jako kolejny tryb wystąpienia o zwrot nadwyżki podatku naliczonego w terminie 25 dni od złożenia deklaracji VAT, którego specyfika nie wymusza spełnienia warunków związanych z uiszczaniem zapłaty za faktury za pośrednictwem rachunku bankowego czy rozliczaniem VAT za poprzednie miesiące, o którym mowa w art. 86 ust. 6 u.p.t.u. Przy czym przepis ten został wprowadzony wraz z wdrożeniem regulacji mechanizmu podzielonej płatności, czego konsekwencją było utworzenie rachunków VAT, służących do regulowania płatności za faktury z zastosowaniem tego mechanizmu. Istotnie, termin zwrotu na rachunek VAT, o którym mowa w art. 87 ust. 6a u.p.t.u. nie może zostać przez naczelnika urzędu skarbowego przedłużony. Środki pieniężne z rachunku VAT będą mogły być obracane między podatnikami wielokrotnie, bez żadnych ograniczeń czasowych ani kwotowych. Jedynym warunkiem jest, by były to przepływy pomiędzy rachunkami VAT. Szybsze zwroty (25-dniowe) dotyczą rzetelnych podatników tego podatku, którzy mogą dokonywać płatności za pomocą rachunku VAT, którego posiadanie i korzystanie z niego uprawnia do takiego szybkiego zwrotu. Jednakże skarżący na dzień złożenia spornego pliku, tj. 7 sierpnia 2024 r., nie był i nadal nie jest czynnym podatnikiem VAT, nie posiadał numerów rachunków rozliczeniowych lub imiennych rachunków w banku, a więc i rachunku VAT. Nie jest też niezarejestrowany jako podatnik czynny, a 28 listopada 2023 r. odmówiono mu rejestracji jako podatnika VAT.