Uzasadnienie
W dniu 13 maja 2025 r. D. Z. wniosła skargę na interpretację indywidualną Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 14 kwietnia 2025 r. nr [...], wydaną w przedmiocie podatku od towarów i usług.
Przedstawiając we wniosku i jego uzupełnieniu opis stanu faktycznego, skarżąca wskazała, że działalność gospodarczą w zakresie planowania przestrzennego zarejestrowała 1 listopada 1991 r., podając zakres jej działania: plany zagospodarowania przestrzennego i projekty budowlane. Księgowość firmy prowadzona była przez firmę księgową, która przygotowywała wymagane sprawozdania, w tym PIT-36L. Skarżąca, jako właściciel firmy, monitorowała jej przychody, aby nieświadomie nie przekroczyć progu 200.000 zł, choć w okresie ostatnich 10 lat osiąganie przychodów przekraczających ten próg i tak było mało prawdopodobne. Wobec przekroczenia wieku senioralnego i pogarszającego się stanu zdrowia wystąpiła konieczności przejścia skarżącej na emeryturę, jednak jej wysokość nie wystarczy na utrzymanie skarżącej, wobec czego postanowiła ona podjąć działania celem zabezpieczenia się na czas starości przez uzyskania środków z najmu.
W 1994 r. skarżąca kupiła nieruchomość, którą użytkowała na cele rekreacyjne. W latach 2018 - 2019 sprzedała tę nieruchomość, a za uzyskane środki zakupiła zrujnowane 3 lokale mieszkalne i je wyremontowała celem przygotowania ich do wynajmu. Wynajem rozpoczęła nieco wcześniej niż po zakończeniu działalności zawodowej, aby zaczęły się chociaż częściowo zwracać koszty zakupu i remontu. Podatek od wpływów z najmu rozlicza ryczałtowo. Najemcami są osoby fizyczne (obecnie sześć), pracujące lub studiujące. Osoby te wynajmują lokale na cele wyłącznie mieszkalne. Najem nie ma charakteru ciągłego, ma formę najmu okazjonalnego, umowy są zawierane na czas określony - jeden rok. Przerwy na szukanie kolejnych najemców trwały od 2 lub 3 miesięcy do pół roku i wówczas skarżąca sama musiała regulować opłaty administracyjne wyłącznie z prywatnych środków. Zaangażowanie skarżącej w sprawy najmu ograniczało się do podpisania umowy i przekazania lokalu najemcy. Poza tym okresowo sprawdzała czy na prywatne konto wpłynął czynsz z najmu, następnie samodzielnie sporządzała sprawozdanie PIT-28 i opłacała należny podatek. Wszystko to robiła po godzinach pracy zawodowej. Poza powyższym sporadycznym działaniem, najem nie angażował ani czasowo ani finansowo. Również firma księgowa, która prowadzi księgowość, nie prowadziła księgowości najmu: ani odrębnie, a tym bardziej jako części działalności bo taki związek nie występował. Najem nie był powiązany z nakładami rzeczowymi ponoszonymi w zakresie zawodowej działalności gospodarczej prowadzonej pod szyldem Studio Projektów Urbanistycznych i Budowlanych [...] – podobnie, jak uprzednio zakup i remont lokali. Przedmiot najmu nie został wprowadzony do ewidencji środków trwałych Studia.
W żadnym momencie nabycie, remont i wynajem lokali, nie wchodziły w zakres Studia, nie były w żaden sposób z tą działalnością powiązany, ani nie stanowiły bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia tej działalności. Sposób prowadzenia działalności gospodarczej i sposób prowadzenia najmu nie miały żadnych cech wspólnych oraz żadnych związków organizacyjnych, finansowych, rzeczowych ani osobowych. Najem był działalnością pomocniczą przygotowaną na czasy bezczynności zawodowej. Lokale nabyte z własnych środków (sprzedaż nieruchomości) stanowiły osobisty majątek, a nie majątek firmy, a zatem również koszty zakupu i remontu dotyczyły wyłącznie strony, a nie firmy.
Na tle tak przedstawionego stanu faktycznego skarżąca zapytała, czy świetle art. 113 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o podatku VAT z dnia 11 marca 2004 r. (Dz. U. z 2024 r. poz. 361 ze zm.; dalej: "u.p.t.u.") strona powinna wliczać swoje przychody z najmu do limitu 200.000 zł, jeżeli najem ten w stosunku do prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie planowania przestrzennego jest transakcją pomocniczą, w żaden sposób i w żadnym stopniu niepowiązaną z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą?
W związku z opisaną wyżej sytuacją strona nie dopatrzyła się podstaw do wliczania przychodów z najmu do określonego w art. 113 ust. 1 u.p.t.u. limitu 200.000 zł. W przekonaniu strony zachowała ona w prowadzonej działalności gospodarczej uprawnienia podatnika zwolnionego podmiotowo z opłacania podatku VAT w związku z uzyskiwanym przychodem z tej działalności gospodarczej. Przekonanie to skarżąca uzasadniła tym, że prowadzony najem ma wyłącznie charakter pomocniczej transakcji finansowej w stosunku do podstawowej zawodowej działalności w zakresie planowania przestrzennego ze względu na to, że najem: nie jest wykonywany jako element podstawowej działalności gospodarczej, nie wiąże się nawet w sposób marginalny z wykorzystaniem składników majątkowych oraz usług, które przy zakupach firmowych podlegają opodatkowaniu, a etatowi pracownicy firmy, a także niezatrudnieni w firmie współpracownicy i osoba prowadząca księgowość firmy nie byli angażowani w obsługę najmu, nie stanowi bezpośredniego, stałego i koniecznego rozszerzenia działalności zawodowej jako podatnika, a nadto strona nie zaliczyła wynajmowanych lokali do składników majątku prowadzonej firmy. Skarżąca stwierdziła, że nie jest zasadne zaliczanie przychodu ze spornego najmu do ww. limitu ze względu na to, że: przychód firmy nie był wypracowywany wyłącznie jednoosobowo – ale był wynikiem pracy osób zatrudnionych w firmie oraz osób współpracujących w poszczególnych zagadnieniach składających się na całość przedmiotów umów, najem nie był wykonywany jako element podstawowej działalności gospodarczej, strona nie wprowadzała prywatnych lokali stanowiących przedmiot najmu do środków trwałych firmy, nie wliczała kosztów związanych z zakupem lokali i ich remontem do kosztów ponoszonych przez firmę, nie zarządzała tymi lokalami w ramach działalności firmy jako wydzieloną częścią przedsiębiorstwa, nie przyjęła do zarządzania najmem firmowej strategii działania, a zatem nie mogła uznać, że przychód z najmu stanowi przychód firmy. Ponadto, odwołując się do orzecznictwa, skarżąca wskazała, że jeżeli podatnik nie wyodrębnił osobistych składników majątkowych do prowadzenia działalności gospodarczej, nie zarządzał tymi składnikami majątku w ramach firmy jako wydzieloną częścią przedsiębiorstwa, nie przyjął firmowej strategii działania, to nie można uznawać, że składniki majątkowe są wykorzystywane w działalności gospodarczej, a zatem stanowią przychód firmy. W tej sytuacji zakup przedmiotu najmu, remont lokali, a następnie ich najem był i jest lokowaniem kapitału ich właściciela jako osoby fizycznej a nie przedsiębiorcy. Wobec powyższych przesłanek i okoliczności, najem w stosunku do działalności gospodarczej skarżącej spełniał kryteria uznania go za transakcje pomocnicze, a zatem nie powinien być uwzględniany przy obliczaniu limitu uprawniającego do zwolnienia podmiotowego z podatku VAT. Przyjęcie zasadności powyższej argumentacji umożliwi zachowanie firmy skarżącej w latach 2021 – 2024 na liście podatników zwolnionych z VAT. Strona dodała, że z końcem 2024 r. zakończyła działalność gospodarczą, która została wykreślona z Ewidencji.
Zdaniem skarżącej, skoro ustawodawca nie zamieścił w ustawie definicji pojęcia "transakcje pomocnicze", a z przywołanych we wniosku wyroków sądów oraz dyrektyw UE wynika jednoznacznie ich sens, nie jest właściwe i konieczne inne, niekorzystne dla podatnika, interpretowanie tego pojęcia przez organy podatkowe.
Uznając w zaskarżonej interpretacji indywidualnej stanowisko skarżącej za nieprawidłowe, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej odwołał się m.in. do art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 15 ust. 1, ust. 2, art.113 ust. 1 -13 u.p.t.u. oraz art. 659 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm.; dalej: "K.c.") stwierdził, że nie każda czynność stanowiąca świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 u.p.t.u. podlega tym podatkiem, a żeby podlegała opodatkowaniu musi być wykonana przez podatnika. Definicja działalności gospodarczej ma charakter uniwersalny, a pod jej pojęciem należy rozumieć czynności polegające na wykorzystywaniu w sposób ciągły do celów zarobkowych. Odwołując się do art. 43 ust. 1 pkt 36 u.p.t.u., Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej zaznaczył, że zaistnienie wskazanych w tym przepisie przesłanek zwolnienia od podatku, skutkuje jego zastosowaniem. Wskazując, że najem jest cywilnoprawną umową dwustronnie zobowiązującą i wzajemną, organ stwierdził, że charakter usług najmu wyczerpuje znamiona działalności gospodarczej z art. 15 ust. 2 u.p.t.u., podlegającej opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług bez względu na to, czy najem jest prowadzony w ramach działalności gospodarczej, czy jako odrębne źródło przychodu w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Sam charakter stosunku prawnego, jaki kształtuje umowa najmu, wskazuje, że ma ona długotrwały charakter, a uzyskiwane korzyści z tego tytułu są w zasadzie stałe. W konsekwencji najem nieruchomości należy uznać za świadczony w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu art. 15 ust. 2 ww. ustawy i stanowi on odpłatne świadczenie usług, o którym mowa w jej art. 8 ust. 1, podlegające opodatkowaniu tym podatkiem na mocy art. 5 ust. 1 pkt 1. Wobec tego, podmiot świadczący usługę najmu będzie podatnikiem podatku od towarów i usług wówczas, gdy najem będzie wykonywał we własnym imieniu i na własny rachunek.
W świetle przytoczonych wyżej przepisów, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej zauważył, że status podatnika podatku od towarów i usług, wynika z okoliczności dokonania czynności podlegających opodatkowaniu tym podatkiem. Stwierdził zatem, że w okolicznościach analizowanej sprawy czynność udostępniania nieruchomości prywatnych na cele mieszkaniowe na gruncie u.p.t.u. wypełnia definicję działalności gospodarczej określoną w art. 15 ust. 2 tej ustawy, bowiem mieszkania stanowią majątek wykorzystywany w prowadzonej działalności gospodarczej. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje natomiast okoliczność ich wynajmu w ramach tzw. "najmu prywatnego". We wniosku strona wskazała, że lokale mieszkalne nie były, w żaden sposób związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Jednakże na gruncie przepisów u.p.t.u. działalność gospodarcza obejmuje czynności polegające na wykorzystywaniu towarów (w tym przypadku nieruchomości prywatnych – lokali mieszkalnych) w sposób ciągły dla celów zarobkowych. Tym samym, na gruncie u.p.t.u., świadcząc usługę najmu skarżąca prowadziła działalność gospodarczą w rozumieniu tej ustawy i ma status podatnika podatku VAT. Tym samym, skoro skarżąca świadczy usługi najmu lokali mieszkalnych za wynagrodzeniem, to najem ten stanowi, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy, odpłatne świadczenie usług w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w rozumieniu jej art. 15 ust. 2, w rezultacie czego strona jest podatnikiem podatku VAT, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy, z tytułu ww. najmu.
Odnosząc się natomiast do kwestii wliczania wartości sprzedaży usług najmu do limitu określonego w art. 113 ust. 1 i 9 u.p.t.u., organ stwierdził, że obliczając ten limit nie bierze się pod uwagę odpłatnej dostawy towarów i odpłatnego świadczenia usług, zwolnionych od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 lub przepisów wydanych na podstawie art. 82 ust. 3, z wyjątkiem transakcji związanych z nieruchomościami, usług, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 7, 12 i 38-41 oraz usług ubezpieczeniowych - jeżeli czynności te nie mają charakteru transakcji pomocniczych. Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 288 pkt 1 lit. e dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE z 2006 r., L 347/1 ze zm.; dalej: "dyrektywa 2006/112/WE"), kwota obrotu obejmuje wartość transakcji związanych z nieruchomościami. Natomiast sformułowanie "transakcje związane z nieruchomościami" oznacza (stosownie do wyroku TSUE w sprawie C-716/18) transakcje dotyczące nieruchomości objęte zwolnieniem przewidzianym w art. 135 ust. 1 lit. j i k (dot. obrotu nieruchomościami) oraz lit. l (dot. wynajmu nieruchomości) dyrektywy 2006/112/WE. Według internetowego wielkiego słownika języka p. , transakcja, to czynność lub zespół czynności prowadzący lub mający doprowadzić do kupna albo sprzedaży jakichś towarów. Ustawodawca zarówno w akcie zasadniczym, jak i w rozporządzeniach wykonawczych do ustawy, nie zdefiniował pojęcia charakter "pomocniczy". Powołując się na wykładnię językową, organ wskazał, że mając na uwadze internetowy słownik synonimów (synonimami do słowa "pomocniczy" są pojęcia: "pomocny, wspierający, poboczny, akcesoryjny, dodatkowy, dopływowy, posiłkowy, subsydialny, subsydiarny, uzupełniający, wspomagający") oraz treść w art. 288 dyrektywy 2006/112/WE, w wersji angielskiej, francuskiej oraz polskiej, transakcje pomocnicze to takie, które nie są związane z zasadniczą działalnością podatnika, a przychody z ich tytułu nie są bezpośrednim, stałym i koniecznym uzupełnieniem tej działalności. Tak więc, aby ocenić, czy dana czynność może być uznana za pomocniczą, należy wziąć pod uwagę przede wszystkim to, czy stanowi ona uzupełnienie zasadniczej działalności gospodarczej podatnika. Jeżeli dana działalność stanowi stały i niezbędny element wbudowany w funkcjonowanie działalności podatnika, to transakcje takie nie mogą być uznane za pomocnicze. Zatem, aby ocenić, czy świadczona usługa ma charakter "pomocniczy", należy wziąć pod uwagę to, czy stanowi ona uzupełnienie zasadniczej działalności gospodarczej podatnika.