Zdaniem skarżącej przeprowadzenie powyższych dowodów jest niezbędne dla wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wykazania, że w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki zarówno ważnego interesu podatnika, jak i interesu publicznego uzasadniające umorzenie zaległości podatkowej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z 30 kwietnia 2025 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji w uzasadnieniu wyjaśnił, że dokonując ponownej analizy i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przy zaistnieniu w sprawie przesłanki ważnego interesu podatnika, nie stwierdził wystąpienia przesłanki interesu publicznego, jak również dostatecznych okoliczności uzasadniających umorzenie przedmiotowej zaległości podatkowej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że skarżąca, nie płacąc w ustawowym terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych ani zobowiązania wynikającego z zeznania PIT-36L za 2019 r., nie respektowała obowiązujących przepisów podatkowych ani obowiązków, które jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą w chwili jej rozpoczęcia przyjęła na siebie.
Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej , bezsprzecznie skarżąca przyczyniła się do powstania przedmiotowej zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę. Promowanie takiej postawy ulgą w spłacie zobowiązań podatkowych byłoby sprzeczne z szeroko rozumianym interesem publicznym, pozostawałoby w sprzeczności z takimi wartościami jak sprawiedliwość, równość i powszechność opodatkowania.
Organ II instancji, odnosząc się do wniosku zawartego w odwołaniu
o przesłuchanie świadków na okoliczność działań i zaniechań B. J. wobec skarżącej, uznał, że zeznania wskazanych przez skarżącą osób, mające potwierdzić działania i zaniechania męża skarżącej nie mają istotnego znaczenia w sprawie i nie miałyby wpływu na zmianę rozstrzygnięcia.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podzielił opinię Naczelnika, że w sprawie nie zaistniała przesłanka interesu publicznego, a charakter i okoliczności wygenerowania zaległości podatkowej
w podatku dochodowym od osób fizycznych oraz odsetek za zwłokę i brak respektowania obowiązujących przepisów podatkowych, jak również powołane problemy finansowe czy zdrowotne nie stanowią dostatecznych okoliczności do zastosowania wnioskowanej ulgi w spłacie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję zarzucono naruszenie:
1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 oraz art. 180 o.p. poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nieuwzględnienie w rozstrzygnięciu całego materiału dowodowego oraz odmowę przeprowadzenia kluczowych dowodów z przesłuchania świadków;
b) art. 191 o.p. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i oparcie rozstrzygnięcia na dowolnie przyjętych założeniach, bez uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego;
c) art. 210 § 4 w zw. z art. 210 § 1 pkt 6 o.p. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób uniemożliwiający kontrolę toku rozumowania organu, brak wskazania wszystkich faktów uznanych za udowodnione oraz brak wyjaśnienia podstawy prawnej z przytoczeniem konkretnych okoliczności faktycznych;
d) art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie aktualnych dokumentów dotyczących rzeczywistej wysokości dochodów skarżącej oraz prowadzonych wobec niej egzekucji komorniczych, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie faktycznych możliwości finansowych skarżącej oraz zdolności do spłaty zobowiązań podatkowych;
2. przepisów prawa materialnego:
a) art. 67a § 1 pkt 3 o.p. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tego przepisu polegające na zawężającej interpretacji pojęcia ważnego interesu podatnika, mechanicznej i niewłaściwej ocenie interesu publicznego oraz przypisaniu decydującego znaczenia okolicznościom powstania zaległości;
b) art. 121 § 1 o.p. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania
w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych;
c) art. 8 Konstytucji RP w zw. z art. 32 i art. 84 Konstytucji RP poprzez naruszenie zasady równości wobec prawa i sprawiedliwości społecznej.
Skarżąca wniosła o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu
I instancji;
2. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął i umotywował podniesione w niej zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie.
Skarżąca zwróciła się do właściwego organu podatkowego o umorzenie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. w wysokości 24.441,65 zł wraz z odsetkami z uwagi na ważny interes podatnika oraz interes publiczny. Organy obu instancji stwierdziły, że podzielają stanowisko skarżącej, że wniosek jest uzasadniony ważnym interesem podatnika, jednakże interes publiczny w opisanej sprawie nie występuje i w ramach uznania administracyjnego organy odmówiły udzielenie wnioskowanej ulgi podatniczce.
Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 67a § 1 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może: odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty (pkt 1); odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek (pkt 2); umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną (pkt 3).
W przytoczonej regulacji przewidziane zostały zatem dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową: "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny", przy czym spójnik "lub" użyty w treści komentowanego przepisu wskazuje na alternatywę łączną, tym samym wystąpienie co najmniej jednej z przytaczanych przesłanek wystarcza, aby zastosowanie ulgi było możliwe.
Nie ulega wątpliwości, że decyzja wydana na podstawie art. 67a § 1 O.p. ma charakter uznaniowy, w związku z tym w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 67a § 1 O.p. (ważny interes podatnika lub interes publiczny albo obie przesłanki łącznie), organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję, czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też nie.
Organ zatem w pierwszej kolejności obowiązany jest ustalić, czy zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek zastosowania ulgi, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Zdefiniować pojęcia "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" można wyłącznie na tle ustalonych okoliczności w sprawie.
Z uwagi na uznaniowy charakter decyzji, postępowanie dowodowego winno być wnikliwie prowadzone, a zebrane dowody rzetelne ocenione. W przeciwnym razie decyzja nie będzie decyzją uznaniową a decyzją dowolną.
Nie ulega wątpliwości, że "ważny interes podatnika" jest przesłanką związaną bezpośrednio z sytuacją określonej osoby.
Uzyskanie ulgi w spłacie należności w istocie zawsze leży w interesie podatnika, prowadząc bądź do zmniejszenia jego obciążeń podatkowych, bądź do rozłożenia na raty. Jednakże interes podatnika nie jest równoznaczny z przesłanką "ważnego interesu podatnika", o jakiej mowa w art. 67a § 1 O.p. Interes podatnika musi być "ważny", co podkreśla jego doniosłość, a za zastosowaniem ulgi przemawiają niezwykłe okoliczności. Musi on być na tyle istotny i wyjątkowy, aby jego pominięcie przyniosło dla tej osoby wyraźnie dostrzegalne negatywne skutki.
Pojęcie "ważnego interesu podatnika" należy oceniać w szerokim aspekcie, nie tylko ograniczać do sytuacji nadzwyczajnych. Należy uwzględniać sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość i charakter uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków, możliwości zarobkowania podatnika, sytuację rodzinną, zdrowotną i ocenić obiektywnie pod kątem wagi sytuacji podatnika.
Z kolei przez "interes publiczny" rozumieć należy dyrektywę postępowania, nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, ochrona rodziny, bezpieczeństwo ekonomiczne dzieci. Przy jej ocenie należy również uwzględnić zasadność obciążenia państwa, a w rezultacie całego społeczeństwa kosztami udzielonej w ten sposób pomocy, ale wszystkie te wartości należy wyważyć na tle ustalonego stanu faktycznego.
Należy również podkreślić, że ulga nie może być postrzegana jako przywilej, a jako pomoc państwa podatnikowi w sytuacji gdy za tym przymawia ważny interes podatnika lub interes publiczny. Należy mieć na uwadze, że ustawodawca wprowadził tę instytucję, ponieważ występują okoliczności, gdy egzekwowanie podatku może doprowadzić do niepożądanych skutków z punktu widzenia wartości wspólnych: doprowadzenie do ubóstwa, zagrożone dobro dzieci itp. Wprowadzenie do treści tego przepisu przesłanki interesu publicznego oznacza, że ustawodawca przewidział sytuacje, w których odstąpienie od dochodzenia należności podatkowych, czy też rozkładanie ich na raty, odraczanie terminów płatności będzie zbieżne z tymże interesem. Odnoszenie przesłanki interesu publicznego wyłącznie do konstytucyjnego obowiązku ponoszenia ciężaru podatkowego jest niewłaściwe.
W ocenie Sądu, pomimo uznania przez organ wystąpienia przesłanki ważnego interesu podatnika, organ nie ustalił w pełni sytuacji materialnej, rodzinnej podatniczki, co mogło mieć istotny wpływ również na ocenę wystąpienia interesu publicznego.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest w związku małżeńskim, w którym obowiązuje rozdzielność majątkowa. Małżonkowie posiadają czworo dzieci na utrzymaniu. W aktach znajduje się oświadczenie B. J., że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze skarżącą, ponieważ w małżeństwie zaistniały przesłanki polegające na zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia. Ta informacja nie została jednak wyjaśniona w pełni. B. J., pomimo że złożył wskazane wyżej oświadczenia, zamieszkuje ze skarżącą i dziećmi w jednym domu. Według oświadczenia skarżącej nie zarabia i nie dokłada się do kosztów utrzymania, jedynie pokrywa koszty kredytu hipotecznego. Rozdzielność majątkowa małżonków nie ma znaczenia dla oceny sytuacji materialnej rodziny. Organ winien ustalić, czy B. J., mieszkając w jednym domu ze skarżącą, jest na jej utrzymaniu, czy utrzymuje się sam, czy uzyskuje dochody, czy też utrzymuje się z oszczędności. Są to informacje niezbędne do ustalenia, jaki jest średni dochód na członka rodziny. Ta okoliczność pozwoliłaby ocenić, czy skarżąca jest w stanie spłacić dług.
Organ w zaskarżonej decyzji dostrzega trudną sytuację materialną skarżącej, wskazuje również na jej kłopoty zdrowotne, jednak najistotniejsze dla organu miały okoliczności związane z powstaniem zaległości podatkowej, która jak wskazuje organ "powstała na skutek niewywiązania się przez Panią z podstawowego obowiązku podatkowego związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą". Organ podnosi, że skarżąca bezsprzecznie przyczyniła się do powstania zaległości podatkowej, co powoduje, że przyznanie ulgi byłoby sprzeczne z szeroko rozumianym interesem publicznym i pozostało w sprzeczności z zasadą sprawiedliwości, równości i powszechności opodatkowania.
Należy zauważyć, że ulgi podatkowe dotyczą zazwyczaj zaległości podatkowych. Zaległości podatkowe powstają z powodu niewywiązywania się podatnika z obowiązku wynikającego z ustaw podatkowych. W związku z tym argumentacja organu zawarta w zaskarżonej decyzji jest nie do zaakceptowania przy ocenie wniosku o ulgę podatkową. Oczywiście niekiedy okoliczności działania podatnika, które doprowadziły do powstania zaległości podatkowych mogą mieć istotny wpływ na ocenę przesłanek do zastosowania ulgi, choćby w sytuacji gdy podatnik dopuścił się oszustwa, nadużycia prawa, czy w sposób świadomy i celowy unika opodatkowania, jednakże w niniejszej sprawie nie mamy z taką sytuacją do czynienia.
Zdaniem Sądu, organ nie odniósł się w pełni do wyjaśnień strony, oceniając, że skarżąca "w sposób nadmierny obdarzyła zaufaniem męża i jego współpracowników". Organ w ocenie Sadu niezasadnie odmówił przeprowadzenia wnioskowanych dowodów o przesłuchanie w charakterze świadków: B. J., A. U., W. U..
Nie może budzić wątpliwości, że przesłanki podjęcia decyzji uznaniowej na podstawie art. 67a § 1 o.p. wymagają każdorazowo indywidualnej wykładni na tle ustalonego stanu faktycznego, a decyzja powinna być podjęta zgodnie z zasadami porządku prawnego.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem zasad postępowania podatkowego oraz z naruszeniem prawa materialnego poprzez zdefiniowanie przesłanek z art. 67a § 1 o.p. w oderwaniu od okoliczności sprawy. Organ największą wagę w zaskarżonej decyzji przywiązuje do obowiązku zapłaty należnego podatku.
Za niedostatecznie istotną dla rozpoznania wniosku w ocenie Sądu uznano sytuację rodzinną skarżącej. Organ nie wziął pod uwagę, że na utrzymaniu skarżącej pozostaje czworo dzieci. Ustalono dochody i wydatki skarżącej, opierając się na jej oświadczeniu, jednak w ocenie Sądu, organ winien też ustalić, jaki jest dochód dochodu na członka rodziny. Nie przeanalizowano, czy spłata zadłużenia nie spowoduje, że skarżąca nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi dla zachowania podstawowych potrzeb rodziny.
Organ stwierdził, że zastosowanie ulgi jest nieuzasadnione wobec posiadania przez skarżącą majątku znacznej wartości w pełni zabezpieczającego przedmiotową należność. Zdaniem organu, w związku z tym umorzenie zaległości byłoby przedwczesne. Organ jednak pominął istotną informację, że dom jest obciążony hipoteką, a z oświadczenia skarżącej wynika, że jest to jedyna jej nieruchomość, w której mieszka z czwórką dzieci. Organ w opinii Sądu przy ocenie wniosku nie uwzględnił dobra dzieci i rodziny.
W niniejszej sprawie nie sposób uznać, żeby organy należycie wyważyły wartości, w szczególności dostatecznie oceniły przesłanki interesu publicznego. O ile bowiem organy stwierdziły, że w sprawie zachodzi ważny interes podatnika, o tyle pominęły interes społeczny, koncentrując się jedynie na obowiązku podatkowym. Należy mieć na uwadze, że jakkolwiek ulgi podatkowe są formą pomocy udzielonej przez państwo podatnikowi, by poprzez egzekwowanie podatku nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia zarówno społecznego, jak i indywidualnego, odnoszącego się do osoby podatnika oraz jego najbliższych, a także osób zależnych od podatnika. Chodzi o to, aby wskutek dochodzenia zaległości podatkowych państwo nie poniosło w efekcie kosztów większych niż w wypadku zaniechania korzystania z tego uprawnienia. Organ winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego: dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi, biorąc pod uwagę wartości wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki, zaufanie do organów państwa, dobro rodziny, bezpieczeństwo ekonomiczne dzieci, itp. Odnoszenie rozumienia tej przesłanki wyłącznie do zasady, którą jest terminowe płacenie podatków, a także do nadzwyczajnych okoliczności powstania zaległości, jest nieuprawnionym zawężeniem tego pojęcia.
Przy ponownym rozpoznaniu wniosku, organ będzie obowiązany uzupełnić materiał dowodowy, wnikliwie ustalić sytuację ekonomiczną, rodzinną skarżącej, uwzględniając wykładnię prawa wyrażoną w niniejszym wyroku.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz.935 dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji.