2. Naruszenie interesu strony poprzez uznanie, że dokonanie przez organ egzekucyjny rozliczenia i przekazania pieniędzy wierzycielowi, bez uwzględnienia istnienia w obrocie prawnym przepisu art. 38 §1 u.p.e.a., nie stanowi naruszenia przepisów postępowania uniemożliwiającego stronie skuteczną obronę interesów ekonomicznych w świetle obowiązywania przepisów zawartych w art. 44 u.p.e.a.
3. Celowo wydanie z pominięciem wyjaśnienia i ustosunkowania się do okoliczności podnoszonych przez stronę w zażaleniu - konkretnie w pkt. C uzasadnienia zażalenia.
4. Błędne uznanie, że cytuję: " Nadto w mojej ocenie w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny nie podał jakichkolwiek podstaw do jego interpretacji w taki sposób jakoby ,,zajęcie (zaspokojenie organu egzekucyjnego) pieniędzy, już w momencie zajęcia (nawet przed przekazaniem ich organowi egzekucyjnemu) skutkuje wyłączeniem możliwości zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji, " [vide: postanowienie Dyrektora, str. [...], wersy [...] do [...] od dołu], podczas gdy w treści postanowienia Naczelnika wyraźnie wskazano: "Zaspokojenie organu egzekucyjnego, będącego jednocześnie wierzycielem jest wykonaniem prawa majątkowego, co stanowi przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji. " [vide: postanowienie Naczelnika, str. [...], wersy [...] do [...] od dołu].
W związku z tym strona wniosła o uchylenie zaskarżonego i poprzedzającego je postanowienia.
W uzasadnieniu skargi strona szczegółowo umotywowała podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 953 ze zm. w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie. Do tej kategorii postanowień należą bez wątpienia postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania – co wynika expressis verbis z art. 61a § 2 k.p.a. W sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie administracyjne, sprawa może zostać rozpoznana przez sąd w postępowaniu uproszczonym (art. 119 pkt 3 p.p.s.a.) na posiedzeniu niejawnym (art. 120 p.p.s.a.) – co też miało miejsce w niniejszej sprawie.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd nie dopatrzył się przy jego wydaniu naruszeń prawa, które w świetle art. 145 § 1 p.p.s.a. skutkowałyby koniecznością uchylenia albo stwierdzenia nieważności tego aktu, względnie stwierdzenia jego wydania z naruszeniem prawa.
Należy podkreślić, że organy obu instancji zbadały sprawę na podstawie akt sprawy. Ustalenia te Sąd w pełni podziela i czyni integralną częścią swoich ustaleń oraz podstawą faktyczną dalszych rozważań.
Spór w sprawie dotyczy możliwości uwzględnienia złożonego w terminie żądania wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego, z którego egzekucja została przeprowadzona.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., w myśl którego, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z ich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną. Natomiast drugą przesłanką do wydania postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Należy zgodzić się z organem, że taką przyczyną jest w szczególności wystąpienie do organu egzekucyjnego z żądaniem wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego, jeżeli z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.
Zgodnie z art. 38 § 1 u.p.e.a., kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze czternaście dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (§ 2). Do czasu wydania postanowienia w sprawie wyłączenia organ egzekucyjny zaniecha dalszych czynności egzekucyjnych w stosunku do rzeczy lub prawa majątkowego, których wyłączenia żądano; jednakże dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy (§ 3). Istotą regulacji z art. 38 § 1 u.p.e.a. jest ochrona osób trzecich w przypadku pomyłkowego kierowania egzekucji wobec praw majątkowych nienależących do zobowiązanego (por. wyrok NSA z 06.06.2013 r. II FSK 2026/11, CBOSA)
Stosownie do art. 40 § 1 u.p.e.a, na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego przysługuje zażalenie osobie, o której mowa w art. 38 § 1. Na ostateczne postanowienie w sprawie odmowy wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Osobie, której żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa nie zostało uwzględnione, przysługuje natomiast prawo żądania zwolnienia ich od zabezpieczenia lub egzekucji administracyjnej w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. Osoba ta odpis pozwu o zwolnienie kieruje równocześnie do organu egzekucyjnego (§ 2).
Na podstawie art. 44 u.p.e.a., żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego.
W kontrolowanej sprawie Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec J. F. na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 5 lutego 2025 r., zawiadomieniem z 5 lutego 2025 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. Bank zrealizował ww. zajęcie egzekucyjne w całości w dniach 11 i 12 lutego 2025 r. w łącznej kwocie 14.763,70 zł.
Środki przekazane przez bank organ egzekucyjny rozliczył 11 lutego 2025 r. i w dniu 12 lutego 2025 r. przekazał na wskazany w tytule wykonawczym rachunek bankowy kwotę 13.317,91 zł (na poczet kosztów egzekucyjnych kwotę 1.442,69 zł.). Następne środki przekazane przez bank 12 lutego 2025 r. organ rozliczył i przekazał 17 lutego 2025 r. na wskazany w tytule wykonawczym rachunek bankowy - kwotę 2.83 zł (na poczet kosztów egzekucyjnych kwotę 0,28 zł.). Nastąpiło zatem całkowite wykonanie dochodzonych należności.
W dniu 18 lutego 2025 r. z adresu poczty elektronicznej: "[...]" za pośrednictwem I. F.-G., na adres imienny poczty elektronicznej pracownika organu egzekucyjnego: "[...]", M. F. przesłał żądanie natychmiastowego wstrzymania zajęcia komorniczego środków pochodzących z rachunku bankowego nr [...] oraz bezzwłoczny zwrot na wskazany rachunek bankowy pobranych z niego środków. W treści wiadomości M. F. poinformował, że zajęcie komornicze dotyczy J. F., która nie jest już jego żoną, a wszystkie środki zgromadzone na ww. rachunku należą wyłącznie do niego. Do wiadomości e-mail strona załączyła dowody realizacji zajęć z [...] S.A. w kwotach 14.760,59 zł i 3,11 zł oraz skan aktu notarialnego z 8 sierpnia 2024 r. nr Rep. A. [...] (Aneks nr [...] do porozumienia małżonków).
Jak słusznie stwierdziły organy, na dzień wpływu wniosku o wyłączenie spod egzekucji, egzekucja w zakresie żądanej kwoty została już zrealizowana.
Zaspokojenie wierzyciela stanowi wykonanie prawa majątkowego, co stanowi - jak wynika to z art. 44 u.p.e.a. - przesłankę tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji. W sytuacji bowiem stwierdzenia, że wniosek o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji złożony został już po wykonaniu tego prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu. Natomiast z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji żądanej kwoty skarżący wystąpił pismem z dnia 18 lutego 2025 r.
Podnieść należy, że jeżeli dokonanie przez osobę trzecią czynności złożenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji administracyjnej rzeczy lub prawa majątkowego nastąpi w sytuacji, gdy z rzeczy lub prawa majątkowego przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż lub wykonanie prawa majątkowego, to mimo zachowania terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a, nie będzie ona wywierała skutku prawnego w postaci rozpoznania i rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw przed organem egzekucyjnym, co do tych rzeczy lub praw majątkowych. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że w sytuacji gdy wniosek o wyłączenie przedmiotów spod egzekucji złożony został już po wykonaniu prawa majątkowego, sprawa nie może podlegać merytorycznemu rozpoznaniu (por. wyrok NSA z 03.08.2016 r. II FSK 1810/14 oraz wyrok WSA z 18.06.2019 r. I SA/Sz 78/19, CBOSA). Wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, które spowodowały, iż postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie spod egzekucji stało się bezprzedmiotowe w świetle art. 44 u.p.e.a.
W świetle powyższego, zasadnie organ egzekucyjny wydał postanowienie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania w zakresie żądania wyłączenia przedmiotowej kwoty spod egzekucji. Nie było podstaw do prowadzenia postępowania w zakresie złożonego żądania, skoro kwota, o której wyłączenie wnioskowano została już przekazana wierzycielowi. Zatem organ działał zgodnie z obowiązującym prawem.
Takie stanowisko wyraził też Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 lutego 2025 r., sygn. akt III FSK 1195/24. W wyroku tym NSA stwierdził, że żądanie osoby, nie będącej zobowiązanym, która rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną znajduje oparcie w przepisie art. 38 § 1 u.p.e.a. W świetle jednak art. 44 u.p.e.a. żądanie wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego nie może być zgłoszone, jeżeli z rzeczy lub prawa przeprowadzona została egzekucja przez sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego. Przepis ten określa konsekwencję okoliczności faktycznej polegającej na egzekucyjnej sprzedaży rzeczy lub wykonania prawa majątkowego. Ponieważ sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa rodzi nieodwracalne skutki prawne, zgłoszenie żądania o wyłączenie spod egzekucji rzeczy lub prawa po ich zbyciu jest w tym przypadku bezskuteczne. Oceny tej nie zmienia samo zachowanie terminu, o którym mowa w art. 38 § 1 u.p.e.a. Sprzedaż rzeczy lub wykonanie prawa majątkowego zamyka osobie trzeciej drogę ochrony jej praw co do tych rzeczy lub praw majątkowych przed organem egzekucyjnym. Osoba roszcząca prawa do takiej rzeczy lub prawa majątkowego może natomiast dochodzić wówczas odszkodowania za wyrządzoną szkodę od zobowiązanego na zasadach określonych w kodeksie cywilnym, o czym stanowi art. 168a u.p.e.a.
W związku z tym wydając zaskarżone postanowienie organ nie naruszył prawa i wskazanych w skardze przepisów.
Sąd nie podziela opinii skarżącego, że organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania naruszył przysługujące mu uprawnienia (pkt 1 skargi).
Wniesienie podania przez osobę nieumocowaną do reprezentacji poprzez wiadomość e-mail nie mogło zostać rozpoznane w myśl art. 63 § 1 k.p.a. Organ egzekucyjny podjął działania informacyjne na temat możliwych form wniesienia podania zgodnie z treścią art. 63 § 1 - § 3a k.p.a., czym wykonał obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a. - należycie i wyczerpująco poinformował skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych. Dopiero po wniesieniu podania w formie przewidzianej w art. 63 § 1 - § 3a k.p.a., organ I instancji poddał je rozpoznaniu.
Na uwzględnienie nie zasługuje zarzut wskazany w pkt 2 skargi.
Odnosząc się do poglądu skarżącego, według którego organ egzekucyjny miałby każdorazowo wstrzymywać się z rozliczeniem uzyskanych środków pieniężnych do czasu możliwego wpływu wniosku o wyłączenie spod egzekucji prawa majątkowego bądź upływu terminu na jego wniesienie, doprowadziłoby do podważenia podstawowych założeń postępowania egzekucyjnego. Dlatego w celu zapobiegnięciu takich sytuacji ustawodawca wprowadził zasadę zawartą w art. 44 u.p.e.a.
W ocenie Sądu, zarzut zawarty w pkt 3 skargi, odnoszący się do pkt C zażalenia jest niezasdany. Opierał się on na błędnej interpretacji przez skarżącego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w którym to organ I instancji zgodnie z stanem faktycznym podał:
• datę dokonanego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego,
• daty realizacji zajęcia przez bank,
• daty rozliczeń i przekazań uzyskanych środków pieniężnych,
• daty złożenia podań,
na podstawie których stwierdził, że w sprawie spełniła się przesłanka, o której mowa w art. 44 u.p.e.a., wyraźnie wskazując, że prawo majątkowe wykonane zostało przed złożeniem przez skarżącego wniosku o wyłączenie spod egzekucji prawa majątkowego w myśl art. 38 § 1 u.p.e.a. Zaznaczono, że pierwszy kontakt ze strony M. F. w tej sprawie wystąpił już po ostatecznym rozliczeniu uzyskanych środków pieniężnych.
Ponadto w zaskarżonym postanowieniu organ egzekucyjny nie podał jakichkolwiek podstaw do jego interpretacji w taki sposób jakoby "zajęcie (zaspokojenie organu egzekucyjnego) pieniędzy, już w momencie zajęcia (nawet przed przekazaniem ich organowi egzekucyjnemu) skutkuje wyłączeniem możliwości zgłoszenia wniosku o wyłączenie spod egzekucji."
Odnosząc się do zarzutu niewskazania informacji na temat wierzytelności zaspokojonych uzyskanymi środkami podnieść należy, że zaskarżone postanowienie, w myśl art. 9 k.p.a. - zawiera jedynie informacje niezbędne dla należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach, które miały wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania w sprawie złożonego wniosku o wyłączenie spod egzekucji prawa majątkowego, przy czym spełnia zasadę minimalizacji danych, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt lit. c RODO.
Nawiązując do zarzutów zawartych w pkt B zażalenia stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie wymienia jedynie przesłankę wykonania prawa majątkowego, tamującą możliwość zgłoszenia wniosku o wyłączenie egzekucji spod egzekucji. Przekonanie skarżącego, że w niniejszej sprawie do wykonania prawa majątkowego nie doszło bowiem uzyskane pieniądze nie pochodzą od dłużnika jest nieprawdziwe. Zgodnie z informacją otrzymaną od [...] S.A. na dzień dokonania zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, bank ten prowadził rachunek bankowy dla zobowiązanej. Zatem uzyskane środki pochodzą od zobowiązanej, będącej współposiadaczem rachunku. Potwierdzają to również informacje przekazane 24 lutego 2025 r. przez bank, w których wskazano, że zajęty rachunek należy do J. F. oraz przesłane przez M. F. potwierdzenia realizacji zajęcia (J. F. i skarżący widnieją jako współwłaściciele ww. rachunku bankowego). Strona nie skorzystała z uprawnienia wynikającego z art. 51a pkt 2 Prawa bankowego, zgodnie z którym każdy ze współposiadaczy rachunku może w każdym czasie wypowiedzieć umowę ze skutkiem dla pozostałych współposiadaczy. Istnienie umowy o podziale majątku, przy jednoczesnym niedopełnieniu formalności związanych ze zmianą umowy o prowadzenie rachunku bankowego nie może podważać prawidłowości dokonanego zajęcia.
Zgodnie z art. 81 § 1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy organ egzekucyjny wskazał w zawiadomieniu, o którym mowa w art. 80 § 1 zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, numery tych rachunków. Natomiast w art. 81 § 1a u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest skuteczne w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego dla kilku osób fizycznych, którego współposiadaczem jest zobowiązany. Skutek ten powstaje z mocy ustawy niezależnie od tego, czy inne osoby fizyczne będące współposiadaczami zajętego rachunku bankowego zostały wskazane w tytule wykonawczym. Organ egzekucyjny zajmując wierzytelność z rachunku bankowego przejmuje uprawnienie zobowiązanego do żądania wypłaty pieniędzy, które znajdują się na rachunku bankowym w chwili jego zajęcia - z zastrzeżeniem, że chodzi o kwotę w wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Z tego względu dla oceny prawidłowości czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma znaczenia to, że inna osoba fizyczna jest współposiadaczem zajętego rachunku. Z prawnego punktu widzenia zajęte przez organ egzekucyjny uprawnienie zobowiązanego do żądania wypłaty pieniędzy z rachunku bankowego jest realizowane niezależnie od uprawnień innych współposiadaczy rachunku bankowego (wyrok NSA z 22 września 2020 r., sygn. akt II FSK1706/18).
Odpowiadając na zarzut wyrażony w pkt D zażalenia, zauważyć trzeba, że organ nadzoru poinformował M. F., że wskazanie w zaskarżonym postanowieniu na możliwość skorzystania z uprawnień wynikających z art. 168a u.p.e.a. miało jedynie charakter informacyjny, wynikający z zasady wyrażonej w art. 9 k.p.a. i pozostało bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie podjęto wszelkie niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy, przedstawiając w uzasadnieniu zaskarżonych postanowień w sposób wyczerpujący zgromadzony materiał dowodowy, dokonane na jego podstawie ustalenia, jak również podstawę prawną rozstrzygnięcia. Zrealizowano zatem zasadę pogłębiania zaufania wyrażoną w art. 8 k.p.a. Wydanie rozstrzygnięcia nie realizującego oczekiwań strony, ale zgodnego z prawem, w sposób oczywisty nie narusza żadnych powyższych regulacji.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. i art. 120 p.p.s.a., oddalił skargę.