P. P. podkreślił, że art. 292 § 2 K.p.k. przewiduje kilka sposobów zabezpieczenia majątkowego grożącego przepadku, przy czym zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz ustanowienie zarządu nieruchomości, wykonywane jest w oparciu o przepisy u.p.e.a. W myśl art. 195a § 1 w zw. z art. 27a § 2 K.k.w., w sytuacji, gdy jednym postanowieniem zabezpieczono łącznie grożący: przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne, nawiązkę oraz orzeczenie o kosztach sądowych, zastosowanie mają przepisy u.p.e.a., zaś sposób zabezpieczenia określa art. 164 § 1 u.p.e.a. Tym samym Naczelnik jest organem właściwym rzeczowo do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu podejrzanego, ponieważ tym jednym postanowieniem zabezpieczono grzywnę i przepadek.
W tej sytuacji, zdaniem P. P. , przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 29 § 2 pkt 1 i 2a u.p.e.a. Tożsamym uchybieniem dotknięte jest postanowienie Naczelnika, ponieważ ww. organ, zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., badał z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej, ale - z obrazą art. 29 § 2 K.p.k. - stwierdził, że obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy nie podlega egzekucji administracyjnej i zawiadomił P. P. o nieprzystąpieniu do egzekucji oraz wydał w tym przedmiocie postanowienie.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.
Sąd zważył, co następuje:
Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.").
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest zasadność nieprzystąpienia przez Naczelnika do zabezpieczenia majątkowego na majątku podejrzanego na podstawie postanowienia P. P. o takim zabezpieczeniu. Powodem tego nieprzystąpienia było stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku swojej właściwości do dokonania żądanego zabezpieczenia. W sporze tym rację należy przyznać organowi egzekucyjnym (Naczelnikowi i Dyrektorowi).
Rozważania w rozpoznawanej sprawie należy rozpocząć od przypomnienia postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, ponieważ ono stanowi podstawę wydanego zarządzenia zabezpieczenia i te dwa dokumenty stanowiły dla P. P. podstawę do żądania dokonania przez Naczelnika zabezpieczenia na majątku podejrzanego. W ww. postanowieniu P. P. w sprawie dotyczącej przestępstwa skarbowego, o popełnienie którego podejrzany jest R. M., postanowił zabezpieczyć na jego mieniu karę grzywny orzekaną za zarzucane przestępstwo skarbowe na podstawie art. 56 § 2, art. 54 § 2, art. 61 § 1 w zw. z art. 6 § 2 w zw. z art. 9 § 1 i 3 i art. 7 § 1 K.k.s. oraz obowiązek uiszczenia należności publicznoprawnej uszczuplonej przestępstwem skarbowym. Prześledzenia zatem wymagają regulacje, które służą orzekaniu o zabezpieczeniu majątkowym, jak i wykonywaniu tego rodzaju zabezpieczeń.
Art. 22 K.k.s. w § 1 wyszczególnia kary za przestępstwa skarbowe, wymieniając wśród nich w pkt 1 karę grzywny w stawkach dziennych, a w § 2 środki karne, tak jak m. in. w pkt 2 przepadek przedmiotów i w pkt 4 przepadek korzyści majątkowej. K.k.s. w art. 113 § 1 w sprawach o przestępstwa skarbowe odsyła do odpowiedniego stosowania K.p.k., jeżeli przepisy K.k.s. nie stanowią inaczej. W myśl art. 291 § 1 K.p.k. w razie zarzucenia oskarżonemu popełnienia przestępstwa, za które lub w związku z którym można orzec: (1) grzywnę, (2) świadczenie pieniężne, (3) przepadek, (4) środek kompensacyjny, (5) zwrot pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi korzyści majątkowej, jaką sprawca osiągnął z popełnionego przestępstwa albo jej równowartości – może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania tego orzeczenia na mieniu oskarżonego (...). Natomiast w myśl art. 131 § 1 K.k.s. w razie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego można zabezpieczyć także środek karny, o którym mowa w art. 22 § 2 pkt 2-4a, obowiązek zwrotu korzyści majątkowej oraz uiszczenie należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie zabezpieczenia w zakresie tych środków, obowiązku ściągnięcie uszczuplonej należności publicznoprawnej będzie niemożliwe lub znacznie utrudnione. Przytoczone wyżej przepisy stanowiły podstawę prawną dokonanego przez P. P. zabezpieczenia kary grzywny oraz zabezpieczenia uiszczenia należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym. Należy zwrócić uwagę, że P. P. nie zabezpieczył ani przepadku przedmiotów, ani przepadku korzyści majątkowej, tj. środków karnych, o których mowa w art. 22 § 2 pkt 2 i 4 K.k.s., ani nawet ściągnięcia ich równowartości pieniężnej (art. 22 § 2 pkt 3 i 4a K.k.s.).
Etap wykonawczy postanowień o zabezpieczeniu majątkowym reguluje art. 178 i nast. K.k.s. I tak, zgodnie z jego art. 178 § 1, do wykonania orzeczeń w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe stosuje się odpowiednio przepisy K.k.w., jeżeli przepisy niniejszego kodeksu nie stanowią inaczej. W myśl art. 179 § 1 K.k.s. organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe jest naczelnik urzędu skarbowego, chyba że kodeks stanowi inaczej, a stosownie do treści art. 180 § 1 tej ustawy, do zabezpieczenia i egzekucji środka karnego ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów, środka karnego ściągnięcia równowartości pieniężnej przepadku korzyści majątkowej uszczuplonej czynem zabronionym stosuje się odpowiednio art. 27 K.k.w., zgodnie z którym egzekucję przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi naczelnik urzędu skarbowego według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej. Natomiast w myśl art. 27a § 1 K.k.w. do wykonania postanowień o zabezpieczeniu grzywny, świadczenia pieniężnego, środka kompensacyjnego oraz kosztów sądowych mają zastosowanie przepisy K.p.c., jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej, a zgodnie z § 2 tego artykułu, do wykonania postanowień o zabezpieczeniu przepadku mają zastosowanie przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej.
Odnosząc powyższe regulacje do stanu faktycznego kontrolowanej sprawy zauważyć należy, że postanowienie zabezpieczające na mieniu podejrzanego grzywnę - zgodnie z powołanym wyżej art. 27a § 1 K.k.w., do odpowiedniego stosowania którego odsyła art. 178 § 1 K.k.s. - wykonywane jest na podstawie przepisów K.p.c. a nie u.p.e.a., czyli wykonywane jest przez komornika sądowego. Natomiast postanowienie zabezpieczające na mieniu podejrzanego należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym – zgodnie z cytowanym wyżej art. 27 K.k.w., stosowanym odpowiednio z mocy art. 180 § 1 K.k.s. – wykonywane jest przez naczelnika urzędu skarbowego według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Obie znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie regulacje, tj. art. 27 i art. 27a § 1 K.k.w. zastrzegają jednak w odesłaniu do odpowiedniego ich stosowania "jeżeli niniejsza ustawa nie stanowi inaczej". Jest to istotne w stanie faktycznym kontrolowanej sprawy, ponieważ P. P. zabezpieczył na mieniu podejrzanego dwie przyszłe należności (grzywnę i obowiązek uiszczenia należności publicznoprawnej), do wykonania których powołane wyżej przepisy stosują odrębne procedury egzekucyjne, bowiem zabezpieczenie grzywny dokonywane jest w oparciu o przepisy K.p.c., czyli właściwy jest komornik sądowy, zaś zabezpieczenie uiszczenia należności publicznoprawnej dokonywane jest w oparciu o przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czyli właściwy jest naczelnik urzędu skarbowego. W kontrolowanej sprawie doszło zatem do kolizji dwóch odrębnych procedur wykonania zabezpieczenia (cywilnej i administracyjnej), czy postanowienie P. P. powinien wykonać naczelnik urzędu skarbowego.
Dla rozstrzygnięcia tego problemu niezbędne jest odwołanie się do art. 195a § 1 K.k.w., w którym ustawodawca odpowiada na konflikt organów egzekucyjnych jaki nastąpił również w kontrolowanej sprawie. Otóż, zgodnie z tą regulacją, jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne, nawiązkę lub wykonanie orzeczenia o kosztach sądowych w postępowaniu karnym sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości naczelnikowi urzędu skarbowego określonemu zgodnie z art. 22 § 2 i 2a u.p.e.a. Zatem ustawodawca decyzję o wykonaniu kolizyjnego postanowienie pozostawia prokuratorowi, ale tylko w sytuacji, gdy w jednym postanowieniu zabezpieczono wykonanie grożących kar, środków karnych i należności wyszczególnionych w tym przepisie. Podkreślenia wymaga, że w kontrolowanej sprawie P. P. nie zabezpieczył na mieniu podejrzanego ani przepadku przedmiotów, ani przepadku korzyści majątkowej, tj. środków karnych stosowanych wobec sprawców popełniających przestępstwa skarbowe.
W tym miejscu należy przypomnieć, że w dniu 7 grudnia 2009 r. Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę 7 sędziów o sygn. akt II FPS 6/09, zgodnie z którą: (1) przepis art. 195a K.k.w. może stanowić podstawę zlecenia wykonania zabezpieczenia administracyjnemu organowi egzekucyjnemu tylko wówczas, gdy jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz inne wymienione w nim obowiązki; (2) zabezpieczenie grożącego środka karnego przepadku, według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, administracyjny organ egzekucyjny przeprowadza na podstawie art. 2 § 1 pkt 5 i art. 2 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 27 K.k.w. W uzasadnieniu powyższej uchwały NSA wskazał, że w celu wyeliminowania zbiegu i konkurencji cywilnych i egzekucyjnych postępowań zabezpieczających organ orzekający zabezpieczenie może na podstawie art. 195a § 1 K.k.w. zlecić w całości jego wykonanie jednemu organowi wykonawczemu, określonemu w art. 187 K.k.w., to jest urzędowi skarbowemu, czyli organowi egzekucyjnemu w rozumieniu art. 1a pkt 7 ustawy egzekucyjnej, obejmującemu zarówno organ wykonujący zabezpieczenie, jak i egzekucję administracyjną. Kumulacja podstaw czy też powodów zabezpieczenia, przewidziana w art. 195a § 1 K.k.w., nie jest przesłanką zastosowania administracyjnego albo cywilnego trybu zabezpieczenia w poszczególnych przypadkach objętych jej zakresem, ale wyłącznie regulacją na wypadek zbiegu kary i środków karnych, które uzasadniają różne tryby postępowania zabezpieczającego, w tym – odmienne organy wykonujące zabezpieczenie. Jeżeli więc jednym postanowieniem, o którym mowa w art. 291 § 1 K.p.k. i w art. 195a § 1 K.k.w., zabezpieczono grożący przepadek oraz nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa, do których adekwatne jest administracyjne postępowanie zabezpieczające, a następnie administracyjne postępowanie egzekucyjne (oba prowadzone przez administracyjny organ egzekucyjny) oraz zabezpieczono grożącą grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, świadczenia pieniężne albo nawiązkę (inną aniżeli na rzecz Skarbu Państwa), które zabezpieczane i wykonywane są według przepisów K.p.c., wydający to postanowienie, zamiast rozdzielać jego wykonanie na różne organy odmiennych postępowań prawnych, może na podstawie szczególnego uregulowania z art. 195a § 1 K.k.w. zlecić w całości jego wykonanie jednemu organowi, to jest urzędowi skarbowemu określonemu w art. 187 K.k.w.
Zaznaczyć należy, że w stanowiącym podstawę zabezpieczenia postanowieniu z 18 listopada 2024 r. P. P. powołał się jedynie na regulację zawartą w na art. 179 § 1 K.k.s., który jest przepisem ogólnym wskazującym, że organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe jest naczelnik urzędu skarbowego, chyba że kodeks stanowi inaczej. Powołana przez P. P. regulacja nie daje, zdaniem Sądu, podstaw do przyjęcia, że to Naczelnik zobowiązany jest do wykonania wydanego przez P. P. postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym, ponieważ (co już wyżej Sąd wyjaśnił) wykonanie zabezpieczenia grzywny należy do właściwości komornika sądowego, albowiem mają do tego wykonania zastosowanie przepisy K.p.c. Art. 180 § 1 K.k.s. odsyła do odpowiedniego stosowania art. 27 K.k.w. do zabezpieczenia należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym, który to przepis mówi o właściwości naczelnika urzędu skarbowego i prowadzeniu postępowania według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W przepisie tym nie ma natomiast mowy o wykonaniu postanowień o zabezpieczeniu grzywny, które – z mocy art. 27a § 1 K.k.w. –wykonuje się według przepisów K.p.c., jeżeli K.k.w. nie stanowi inaczej. Inaczej stanowi natomiast art. 195a § 1 tej ustawy, który pozwala prokuratorowi na zlecenie wykonania w całości postanowienia zabezpieczającego, ale w sytuacji, gdy tym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne, nawiązkę lub wykonanie orzeczenia o kosztach sądowych w postępowaniu karny. Natomiast w kontrolowanej sprawie P. P. nie objął zabezpieczeniem majątkowym przepadku, zatem nie może skorzystać z możliwości zlecenia wykonania całości postanowienia Naczelnikowi.
Należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu skargi P. P. wskazał, iż zabezpieczenie majątkowe na udziałach przysługujących podejrzanemu w dwóch spółkach prawa handlowego posłużyć miało realizacji wykonania zarówno orzeczonej w przyszłości kary grzywny i orzekanemu przez sąd na zasadzie art. 33 § 1 w zw. z art. 22 § 2 pkt 4a K.k.s. ściągnięciu równowartości pieniężnej przepadku korzyści majątkowej odniesionej z przestępstwa odpowiadającej łącznej wysokości spowodowanego uszczuplenia podatkowego, co wynikało wprost z uzasadnienia postanowienia, albowiem wnioskowany przez niego wymiar kary będzie dotyczył również orzeczenia takiego środka karnego przez sąd. Argumentacja ta nie może służyć poparciu stanowiska skarżącego P. P. , że to Naczelnik jest zobowiązany do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym. Czym innym jest bowiem środek karny, jakim jest m. in. ściągnięcie równowartości pieniężnej przepadku korzyści majątkowej (art. 22 § 1 pkt 4a K.k.s.) a czym innym obowiązek uiszczenia należności publicznoprawnej uszczuplonej czynem zabronionym.
Odnosząc się natomiast do jedynego zarzutu skargi, a mianowicie zarzutu naruszenia art. 29 § 2 pkt 1 i § 2a u.p.e.a., Sąd stwierdza, że nie jest on zasadny. W myśl art. 29 § 2 pkt 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny niebędący jednocześnie wierzycielem nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej. Przepis ten poprzedzony jest § 1 ww. artykułu, zgodnie z którym organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Natomiast art. 29 § 2a u.p.e.a. stanowi, że na wniosek wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, złożony w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, organ egzekucyjny wydaje postanowienie o nieprzystąpieniu do egzekucji lub przystępuje do egzekucji. Powyższe regulacje stosuje się odpowiednio w zakresie wykonywania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym z mocy odesłania zawartego w art. 166n pkt 1 u.p.e.a. Skoro zatem Naczelnik uznał, zdaniem Sądu prawidłowo, że nie jest organem rzeczowo właściwym do wykonania postanowienia P. P. z 18 listopada 2024 r. o zabezpieczeniu majątkowym na podstawie przepisów K.p.c., nie naruszył ww. regulacji.
Zważywszy powyższe, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.