Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do treści art. 2 ust. 1 i 3 u.c.p.g. i podkreśliło, że wspólnota mieszkaniowa albo spółdzielnia mieszkaniowa jest podmiotem wyznaczonym do pełnienia obowiązków właściciela nieruchomości. W konsekwencji właściciele samodzielnych lokali mieszkalnych i innego przeznaczenia (użytkowych) nie są zobowiązani do składania deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi i ponoszenia opłat za to gospodarowanie, dotyczących poszczególnych lokali. Obowiązki te ciążą na wspólnocie mieszkaniowej albo spółdzielni mieszkaniowej. Z woli ustawodawcy obowiązki właścicieli lokali zostały przeniesione na inne podmioty - osoby sprawujące zarząd nieruchomością wspólną. Zastosowanie art. 2 ust. 3 u.c.p.g. uzależnione jest od ustalenia, czy mamy do czynienia z nieruchomością zabudowaną budynkami wielolokalowymi, w budynkach tych ustanowiono odrębną własność lokali, a konsekwencją wyodrębnienia własności lokali jest istnienie nieruchomości wspólnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2021 r. poz. 1048; dalej: "u.w.l.").
Samorządowe Kolegium Odwoławcze przypomniało, że Spółdzielnia wielokrotnie podkreślała, iż w odniesieniu do wyodrębnionych lokali mieszkalnych nie wykonuje zarządu w rozumieniu u.w.l., gdyż w żadnym akcie notarialnym mieszkańcy nie powierzyli jej tego zarządu na podstawie art. 18 ust. 1 u.w.l. Nie podważając tego stanowiska, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że Spółdzielnia wykonuje zarząd nieruchomościami wspólnymi z mocy prawa, na podstawie art. 27 ust. 1 u.s.m. Co więcej, w toku postępowania strona nie kwestionowała okoliczności, że wykonuje zarząd nieruchomościami wspólnymi w ww. budynkach, ale podnosiła, że wykonywanie przez nią zarządu nieruchomościami wspólnymi w oparciu o przepis art. 27 u.s.m nie może być traktowane jak zarząd nieruchomością wspólną w rozumieniu u.w.l. Mając na uwadze to stanowisko, organ wyjaśnił, że mienie spółdzielni mieszkaniowych mogą stanowić m.in. budynki wielolokalowe, w których ustanowiono odrębną własność lokali w u.w.l. Przepisy art. 27 ust. 1 i 2 u.s.m. oraz art. 3 ust. 1 i 2 u.w.l. prowadzą do wniosku, że - w przypadku spółdzielni mieszkaniowych - możemy mieć do czynienia z nieruchomościami zabudowanymi budynkami wielolokalowymi, w których ustanowiono odrębną własność lokali i w których istnieją części wspólne w rozumieniu u.w.l. W takiej sytuacji obowiązki właściciela nieruchomości obciążają osoby sprawujące zarząd nieruchomością wspólną w rozumieniu u.w.l., lub właścicieli lokali, jeżeli zarząd nie został wybrany. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego , zarząd sprawowany przez osobę prawną, jaką jest spółdzielnia mieszkaniowa, na podstawie art. 27 ust. 1 u.s.m. należy uznać za zarząd, o którym mowa w art. 2 ust. 3 u.c.p.g. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W konsekwencji to Spółdzielnia ma obowiązek złożenia deklaracji w sprawie gospodarowania odpadami komunalnymi i uiszczania opłat za gospodarowanie tymi odpadami.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze zaznaczyło, że Spółdzielnia kwestionuje ustalenia organu dotyczące ilości lokali mieszkalnych i ilości osób w nich zameldowanych, jednak nie podała ile według niej jest lokali mieszkalnych oraz ile osób jest w nich zameldowanych. Samo gołosłowne zaprzeczenie dokonanym przez organ ustaleniom, nie jest wystarczające do ich skutecznego podważenia, skoro strona nie przedstawiła żadnych dowodów przeciwnych. Natomiast ustalenia organu co do ilości wyodrębnionych lokali mieszkalnych wynikają z oficjalnych rejestrów (m.in. wypisów z ksiąg wieczystych), zaś Ilość osób zameldowanych w tych lokalach nie ma praktycznego znaczenia, gdyż opłatę określono w odniesieniu do ilości osób zamieszkujących, a ta wynika ze złożonych deklaracji "śmieciowych". Ponadto stawka spornej opłaty miesięcznej wynosi 37 zł od każdego mieszkańca zamieszkującego daną nieruchomość, zatem wysokość opłaty została określona prawidłowo (37 zł x 158 = 5.846 zł).
W skardze na opisaną wyżej decyzję strona zarzuciła jej naruszenie art. 6, art. 7, art. 7b, art. 8 poprzez rażące naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego, art. 75, art. 81a, art. 80, wskutek czego miało to wpływ na treść orzeczenia, polegający na tym, że błędne ustalenia faktyczne doprowadziły do błędnego, nieuzasadnionego utrzymania w mocy decyzji Zarządu i nałożenie na skarżącą obowiązku niczym nie uzasadnionego w świetle przepisów u.c.p.g. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania. Uzasadniając skargę Spółdzielnia wskazała, że słusznie organ wydając decyzję powołuje się na art. 2 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 3 u.c.p.g. Z treści tych przepisów wynika, że organ winien skupić się na tym, iż obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową a nie spółdzielnię mieszkaniową, która nie jest właścicielem nieruchomości zabudowanych ani też właścicielem lokali mieszkalnych. Zatem jeżeli nie sprawdzono i nie reagowano na uwagi wnoszone przez skarżącą w pismach w toku postępowania, że na terenie objętym postępowaniem funkcjonują wspólnoty mieszkaniowe, zarejestrowane w odpowiednich organach i obowiązki wynikające z u.c.p.g. ciążą na wspólnotach mieszkaniowych, to błędne jest stwierdzenie, nie poparte żadnym dowodem, że budynki, względnie lokale mieszkalne, stanowią mienie Spółdzielni. Skarżąca podkreśliła, że nie zajmuje się ilością osób zamieszkujących poszczególne lokale mieszkaniowe z uwagi na to, że nie jest uprawniona do takich działań. Są to zasoby Wspólnot Mieszkaniowych i tam należy szukać odpowiedzi na nurtujące organ pytania. Nadto, organ miał prawo i możliwości zwrócenia się do Burmistrza [...] o udzielenie informacji o ilości osób zamieszkujących poszczególne budynki wielorodzinne.
W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie strona skarżąca, przedkładając "pismo procesowe", w którym dodatkowo wyjaśniła, że zaskarżona decyzja została wydana w sytuacji, gdy opłaty od poszczególnych mieszkańców były odprowadzane na bieżąco, nie było żadnych zaległości, a Zarząd przyjmował te płatności od poszczególnych właścicieli lokali mieszkalnych nawet po wydaniu decyzji aż do 1 sierpnia 2025 r., tj. do dnia, od którego opłaty zaczęły wnosić Wspólnoty Mieszkaniowe. Spółdzielnia nigdy nie była pośrednikiem wnoszenia opłat, a próba przeniesienia na nią odpowiedzialności za wnoszenie opłat była i jest niezgodna z obowiązującym prawem. Na rozprawie strona skarżąca wyjaśniła, że na terenie objętym zaskarżoną decyzją istnieje 5 wspólnot mieszkaniowych, które powstały w kwietniu 2018 r. w wyniku podjęcia przez właścicieli wyodrębnionych lokali uchwał w tym przedmiocie. Wszystkie lokale znajdujące się w tych budynkach już dawno zostały wyodrębnione.
Sąd zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Istotą sporu w kontrolowanej sprawie jest zasadność obciążenia skarżącej opłatą za gospodarowanie odpadami komunalnymi w okresie od 1 stycznia 2024 r. Skarżąca, którą jest spółdzielnia usługowo – mieszkaniowa, kwestionuje zasadność obciążenia jej spornymi opłatami, podkreślając, że na objętej zaskarżoną decyzją nieruchomości, składającej się z kilku budynków wielolokalowych, wszystkie lokale mieszkalne zostały wyodrębnione, Spółdzielnia nie jest właścicielką żadnego z nich i od 2018 r. dla wszystkich tych lokali zostały powołane wspólnoty mieszkaniowe. Natomiast organy obu instancji twierdzą, że skarżąca wykonuje zarząd nieruchomościami wspólnymi z mocy prawa na podstawie art. 27 ust. 1 u.s.m. i zarząd ten należy uznać za zarząd, o którym mowa w art. 2 ust. 3 u.c.p.g., zatem to Spółdzielnia ma obowiązek złożenia deklaracji w sprawie gospodarowania odpadami komunalnymi (o co była bezskutecznie wzywana) oraz uiszczania opłat za gospodarowanie tymi odpadami.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy u.c.p.g. oraz powołany w decyzji Zarządu akt prawa miejscowego. Zauważyć przy tym należy, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji nie precyzuje, czy określona w pkt 2 kwota 5.846 zł należna od 1 stycznia 2024 r. stanowi opłatę miesięczną czy może czasowo inną. Uwagi na tę nieprecyzyjność rozstrzygnięcia nie zwrócił także organ odwoławczy.
Należy podkreślić, że nieruchomości zamieszkałe zostały objęte na mocy u.c.p.g. obowiązkiem zorganizowania odbioru odpadów przez gminę, a w myśl art. 6h pkt 1 tej ustawy opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi są obowiązani ponosić właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. W art. 2 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy zdefiniowano właścicieli nieruchomości, wskazując rozumienie tego pojęcia jako także współwłaścicieli, użytkowników wieczystych oraz jednostki organizacyjne i osoby posiadające nieruchomości w zarządzie lub użytkowaniu, a także inne podmioty władające nieruchomością. Natomiast ust. 3 powołanego wyżej artykułu stanowi, że jeżeli nieruchomość jest zabudowana budynkiem wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokalu, obowiązki właściciela nieruchomości wspólnej oraz właściciela lokalu obciążają wspólnotę mieszkaniową albo spółdzielnię mieszkaniową.
Celem tej ostatniej regulacji było ułatwienie wykonywania obowiązków, które wynikają z u.c.p.g. we wszystkich tych przypadkach, gdy mamy do czynienia z budynkami wielolokalowymi, w których zostały wyodrębnione lokale. Wówczas, z mocy powyższego przepisu, obowiązki właścicieli poszczególnych wyodrębnionych w tych budynkach lokali przechodzą na spółdzielnie mieszkaniowe albo wspólnoty mieszkaniowe. Rozwiązanie to pozwala na ustalenie podmiotu obciążonego obowiązkiem złożenia deklaracji, uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, jak i pozostałymi obowiązkami wynikającymi z u.c.p.g. Szczególnie ma to znaczenie w sytuacji, gdy w budynkach wielolokalowych wyodrębniono własność lokali i w stosunku do części z nich prawo własności przysługuje spółdzielni mieszkaniowej. Zgodnie bowiem z powołanym w zaskarżonej decyzji art. 27 ust. 2 zarząd nieruchomościami wspólnymi stanowiącymi współwłasność spółdzielni wykonywany jest przez spółdzielnię jak zarząd powierzony, o którym mowa w art. 18 ust. 1 u.w.l., z zastrzeżeniem art. 24ą i art. 26. Natomiast art. 26 ust. 1 u.s.m. stanowi, że jeżeli w określonym budynku lub budynkach położonych w obrębie danej nieruchomości została wyodrębniona własność wszystkich lokali, po wyodrębnieniu własności ostatniego lokalu stasuje się przepisy u.w.l. Spółdzielnia w terminie 14 dni od dnia wyodrębnienia własności ostatniego lokalu w określonym budynku lub budynkach położonych w obrębie danej nieruchomości zawiadamia o tym na piśmie właścicieli lokali w tej nieruchomości.
W świetle przedstawionych wyżej regulacji istotne jest ustalenie czy na terenie objętym postępowaniem wyodrębnione zostały wszystkie lokale oraz czy spółdzielni mieszkaniowej przysługuje własność części tych lokali. Powyższe ustalenia są niezbędne do zastosowania odpowiednich przepisów, z których będzie wynikało kto jest właścicielem nieruchomości w rozumieniu u.c.p.g., a zatem kto był zobowiązany do złożenia deklaracji i uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi.
W myśl art. 6q ust. 1 u.c.p.g. w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy Ordynacji podatkowej, a zatem odesłanie to dotyczy również postępowań wszczętych celem określenia takiej opłaty. To zaś oznacza, że zgodnie z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej organ prowadzący kontrolowane postępowanie był obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie, stosownie do treści art. 191 Ordynacji podatkowej, ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena zebranego materiału dowodowego, jak i ustalenia poczynione na podstawie tego materiału powinny znaleźć odzwierciedlenie w wydawanej decyzji. Niezbędnym jej elementem, zgodnie z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej, jest jej uzasadnienie faktyczne i prawne.
Tymczasem skarżąca od chwili wezwania jej do złożenia deklaracji w sprawie gospodarowania odpadami komunalnymi informowała Zarząd, że nie jest ani właścicielem, ani współwłaścicielem nieruchomości, której dotyczy postępowanie. Organ pierwszej instancji w wydanej decyzji ustalił, że budynki objęte postępowaniem położone są na działkach o nr [...] i [...], obręb miasto K., a dla poszczególnych budynków prowadzone są oddzielne księgi gruntowe, zaś dla poszczególnych mieszkań stanowiących odrębną własność księgi lokalowe. Skoro tak, to obowiązkiem organu było ustalenie numerów tych ksiąg wieczystych i na podstawie wpisów w nich umieszczonych ustalenie czy w każdym z budynków zostały wyodrębnione wszystkie lokale, kto jest ich właścicielem i czy Spółdzielnia jest współwłaścicielem którejkolwiek z tych nieruchomości. Takich ustaleń w decyzjach organów obu instancji brak. Wprawdzie Spółdzielnia dopiero w skardze zaznaczyła, że organy nie sprawdziły, iż na terenie objętym postępowaniem funkcjonują wspólnoty mieszkaniowe, zarejestrowane w odpowiednich organach i obowiązki wynikające z u.c.p.g. ciążą na tych wspólnotach, ale Samorządowe Kolegium Odwoławcze żadnych ustaleń w tym zakresie nie poczyniło, ani nie zleciło - na podstawie art. 229 Ordynacji podatkowej - poczynienia takich ustaleń organowi pierwszej instancji, przyjmując, że skarżąca wykonuje zarząd nieruchomościami wspólnymi z mocy prawa. Na rozprawie skarżąca wyjaśniła, że na terenie objętym zaskarżoną decyzją istnieje 5 wspólnot mieszkaniowych, które powstały w kwietniu 2018 r. w wyniku podjęcia przez właścicieli wyodrębnionych lokali uchwał w tym przedmiocie oraz, że wszystkie lokale znajdujące się w tych budynkach zostały już dawno wyodrębnione. Strona przedłożyła na rozprawie kopie złożonych w dniu 1 sierpnia 2025 r. deklaracji o wysokości opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi przez W. M. nr "A" w K. , W. M. nr "B" w K. , W. M. nr "C" w K. , W. M. nr "D" w K. i W. M. nr "E" w K. oraz umowy o zaopatrzenie w wodę i odprowadzanie ścieków zawarte w dniu 1 września 2018 r. przez każdą z ww. Wspólnot odrębnie.
W świetle powyższych okoliczności, Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie nie został ustalony stan faktyczny w zakresie niezbędnym do prawidłowego określenia podmiotu zobowiązanego w 2024 r. do uiszczania opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na nieruchomościach objętych zaskarżoną decyzją, czym naruszone zostały powołane wyżej przepisy Ordynacji podatkowej, znajdujące w sprawie zastosowanie na mocy art. 6q u.c.p.g. Nie dostrzegając wad proceduralnych zaskarżonej decyzji i utrzymując ją w mocy, organ odwoławczy naruszył także przepis art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Omówione naruszenia przepisów postępowania mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawny i z tego powodu Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "P.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
Na marginesie zwrócić należy też uwagę, że organ pierwszej instancji nie był chyba pewny prawidłowości swojego rozstrzygnięcia, skoro mimo ostateczności wydanej przez siebie decyzji, co nastąpiło 12 marca 2025 r., nadal przyjmował opłaty uiszczane przez właścicieli poszczególnych lokali mieszkalnych, nie żądając uiszczania przez Spółdzielnię opłaty już ostatecznie jej określonej.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ pierwszej instancji będzie zobowiązany wziąć pod uwagę przedstawioną wyżej ocenę prawną, jak i wskazania co do dalszego postępowania, celem dokonania niezbędnych ustaleń dotyczących podmiotu (bądź podmiotów) zobowiązanego do uiszczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi należnych od nieruchomości zamieszkałych objętych kontrolowanym postępowaniem, pamiętając o dyspozycji art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej w sytuacji, gdy okaże się, że podmiotem tym nie jest skarżąca Spółdzielnia.