Jak stanowi zaś art. 33 § 2 powołanego aktu, podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
W kontekście art. 33 § 2 pkt 1 i 5 u.p.e.a. należy wyjaśnić, że nieistnienie obowiązku zachodzi wówczas, gdy nie ma obowiązku podlegającego egzekucji, przy czym ten obowiązek nie wygasł. Oczywiste jest, że aby obowiązek mógł wygasnąć, musi wcześniej istnieć. Dlatego też należy przyjąć, że podstawa zarzutu w rozumieniu użytym przez ustawodawcę w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a. dotyczy wyłącznie takich sytuacji, gdy obowiązek objęty egzekucją administracyjną nie istnieje i w ogóle nigdy nie powstał [tak: A. Cudak, Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej, Warszawa 2021, Rozdział V, § 3 – dostępny w bazie danych Legalis].
Istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sporu ma wyjaśnienie sposobu, w jaki powstaje zobowiązanie z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zagadnienie to stanowiło przedmiot rozważań NSA w wyroku z 28 czerwca 2023 r., III FSK 836/22. Sąd w dalszych rozważaniach posłuży się argumentacją wyrażoną w powołanym orzeczeniu.
Stosownie do postanowień art. 6q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2010 – dalej w skrócie: "u.u.c.p.g."), w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (...). Na gruncie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 900 z późn. zm. – dalej w skrócie: "O.p.") przewidziano dwa sposoby powstawania zobowiązań podatkowych: na skutek doręczenia decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego (art. 21 § 1 pkt 2 O.p.) oraz w związku z zaistnieniem zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.). W tym drugim przypadku, jeżeli przepisy prawa podatkowego przewidują taki obowiązek, podatnik jest zobowiązany do złożenia deklaracji podatkowej, zaś podatek wykazany w tej deklaracji jest podatkiem do zapłaty (art. 21 § 2 O.p.). Jednocześnie w art. 21 § 3 O.p. przewidziano, że jeżeli deklaracja podatkowa nie została złożona, albo wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji podatkowej, organ podatkowy wydaje decyzję określającą wysokość zobowiązania podatkowego w prawidłowej wysokości. Z regulacji tej wynika, że podatnik co do zasady jest zobowiązany do zapłaty podatku w wysokości określonej w deklaracji podatkowej i jest ona wiążąca zarówno dla podatnika jak i dla organu podatkowego. Dopiero w przypadku zaistnienia zdarzeń opisanych w tym przepisie, organ podatkowy jest zobowiązany do wydania decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, która powoduje, że podatnik ma obowiązek zapłaty podatku w kwocie określonej w tej decyzji. Decyzja taka "zastępuje" zatem złożoną deklarację podatkową. Do momentu jednak doręczenia takiej decyzji, która ma charakter deklaratoryjny, organ podatkowy może domagać się od podatnika zapłaty podatku jedynie w wysokości, która została wskazana w deklaracji podatkowej.
Zbieżna z powyżej opisaną, konstrukcja określenia wymagalnej wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi przewidziana została w u.u.c.p.g. W art. 6m ust. 1 tej ustawy nałożono bowiem obowiązek złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Kwota opłaty wykazana w deklaracji nakłada na podmiot ją składający obowiązek jej uiszczenia, stanowiąc jednocześnie podstawę do wystawienia na jej podstawie tytułu wykonawczego. Przewidziano jednocześnie, że w razie niezłożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi albo uzasadnionych wątpliwości co do danych zawartych w deklaracji, właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego określa, w drodze decyzji, wysokość opłaty (art. 6o ust. 1 u.u.c.p.g.). Konstrukcja ta co do zasady zbieżna jest ze wskazaną w art. 21 § 1 pkt 1 O.p. W konsekwencji wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, wynikać może ze złożonej deklaracji, zaś w razie jej braku, bądź podania błędnej wysokości, z decyzji określającej wysokość takiej opłaty. Taki sposób rozumienia powołanych przepisów u.u.c.p.g., wyprowadzić należy z obowiązku stosowania do opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi przepisów O.p.
Gdyby ograniczyć się jedynie do wskazanych powyżej regulacji, w razie uchwalenia nowej stawki opłaty w uchwale rady gminy, podmiot na którym ciąży obowiązek uiszczenia takiej opłaty, byłby zobowiązany do złożenia nowej deklaracji z wykazaną nową stawką. W przeciwnym razie organ gminy miałby obowiązek wydać decyzję określającą wysokość opłaty, obliczonej zgodnie z uchwalonymi nowymi stawkami. Na wypadek takiej sytuacji, ustawodawca wprowadził jednak odmienny mechanizm, nakładający na zobowiązanego obowiązek zapłaty opłaty według zmienionych stawek. Jak wynika bowiem z art. 6m ust. 2a u.u.c.p.g., w przypadku uchwalenia nowej stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wójt, burmistrz lub prezydent miasta zawiadamia właściciela nieruchomości o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi wyliczonej jako iloczyn nowej stawki opłaty i danych podanych w deklaracji. W takim przypadku właściciel nieruchomości nie jest obowiązany do złożenia nowej deklaracji i uiszcza opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi w wysokości podanej w zawiadomieniu. Zawiadomienie zawiera pouczenie, że stanowi podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego.
Z przytoczonej treści wyżej wskazanego przepisu wprost wynika, że obowiązek zapłaty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi w konkretnej wysokości, wynika z zawiadomienia właściwego organu gminy. Zawiadomienie to "zastępuje" konieczność złożenia deklaracji (korekty deklaracji poprzednio złożonej) i stanowi samoistną podstawę do domagania się przez wierzyciela zapłaty opłaty w zmienionej wysokości. Podkreślić jednak należy, że możliwość taka istnieje jednak dopiero od momentu doręczenia zawiadomienia, gdyż do tego momentu zobowiązany do zapłaty uiszcza opłatę na dotychczasowej podstawie. Doręczone zawiadomienie ma charakter konstytutywny, gdyż prowadzi do powstania obowiązku zapłaty opłaty w zmienionej wysokości. Bez doręczenia tego zawiadomienia, właściciel nieruchomości nie może uiścić opłaty według zmienionej stawki wskazanej w uchwale rady gminy. Jak już bowiem wcześniej wskazano, wysokość opłaty wynika ze złożonej deklaracji, bądź decyzji określającej jej wysokość w przypadku gdy deklaracja nie została złożona lub istnieją wątpliwości co do danych w niej wskazanych. Zawiadomienie o którym mowa w art. 6m ust. 2a u.u.c.p.g., stanowi więc kolejną podstawę do zapłaty opłaty w wysokości w niej określonej.
W konsekwencji powyższego należy uznać, że zawiadomienie, o którym mowa we wskazanym ostatnio przepisie powinno nastąpić przed upływem terminu płatności opłaty, zaś do czasu jego doręczenia nie aktualizuje się obowiązek zapłaty opłaty w zmienionej wysokości.
W realiach niniejszej sprawy należy również wyjaśnić, że zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej: 1) do czynności wierzyciela podejmowanych przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego na podstawie niniejszej ustawy, 2) w postępowaniu egzekucyjnym - przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się odpowiednio.
Stosownie do postanowień art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 – dalej w skrócie: "k.p.a."), w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Jak stanowi art. 8 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Stosownie z kolei do postanowień art. 11 powołanego aktu, organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.
Zgodnie z kolei z art. 107 § 3 powołanego aktu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazany przepis na mocy art. 126 k.p.a. znajduje odpowiednie zastosowanie do postanowień.
Na tle art. 107 § 3 k.p.a. wskazuje się, że uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Zasada ta nie jest jednak realizowana, gdy organ nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wskazać również należy, że w świetle postanowień art. 15 k.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W orzecznictwie wskazuje się, że zasada ta nie jest realizowana, gdy organ pomija milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Wszelkie okoliczności i zarzuty strony, a zwłaszcza te, które mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy lub twierdzenia uważane przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, muszą być rzetelnie omówione i wnikliwie przeanalizowane przez organ rozpatrujący sprawę [por.: wyrok NSA z 25 marca 2021 r., II OSK 3047/20].
Pomiędzy stronami nie ma sporu odnośnie tego, że skarżąca 26 lutego 2016 r. sporządziła korektę deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Deklaracja ta wpłynęła do organu pierwszej instancji 29 lutego 2016 r.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że Zarząd Związku wystosował do skarżącej zawiadomienia, o których mowa w art. 6m ust. 2a u.u.c.p.g. z 08 czerwca 2019 r., 02 grudnia 2019 r. oraz 22 listopada 2020 r.
W zawiadomieniu z 08 czerwca 2019 r., nr [...] poinformowano skarżącą, że od 01 lipca 2019 r. obowiązują nowe stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a począwszy od 01 lipca 2019 r. miesięczna wysokość opłaty wynosi 260 zł.
Również w zawiadomieniu z 02 grudnia 2019 r., nr [...] poinformowano skarżącą, że od 01 lipca 2019 r. obowiązują nowe stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a począwszy od 01 lipca 2019 r. miesięczna wysokość opłaty wynosi 260 zł.
Z kolei w zawiadomieniu z 22 listopada 2020 r., nr [...] poinformowano skarżącą, że od 01 stycznia 2021 r. obowiązują nowe stawki opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wskazano, że począwszy od 01 stycznia 2021 r. miesięczna wysokość opłaty wynosi 332 zł.
W aktach administracyjnych spraw brak jest jednak jakichkolwiek dowodów doręczenia skarżącej zawiadomień z 08 czerwca 2019 r. oraz 02 grudnia 2019 r. Do zawiadomienia z 22 listopada 2020 r. dołączone zostało potwierdzenie odbioru przesyłki skierowanej do skarżącej, jednak w jego treści, opisując rodzaj doręczanego pisma wskazano na zawiadomienie o nr [...] z 25 listopada 2020 r. Tymczasem znajdujące się w aktach zawiadomienie datowane jest nie na 25 listopada 2020 r. lecz na 22 listopada 2020 r. Nie przedstawiono przy tym jakichkolwiek argumentów pozwalających na przyjęcie aby posłużenie się na dowodzie odbioru datą "25 listopada 2020 r." stanowiło w istocie oczywistą omyłkę pisarską.
W konsekwencji powyższego należy uznać, że zarówno zaskarżone postanowienie jak i poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu. Na chwilę obecną w aktach administracyjnych sprawy brak jest dowodów doręczenia skarżącej zawiadomień wystosowanych w trybie art. 6m ust. 2a u.u.c.p.g. Brak jest jakichkolwiek dokumentów pozwalających na uznanie aby skarżącej w istocie doręczono zawiadomienia z 08 czerwca 2019 r. oraz 02 grudnia 2019 r. Z kolei z treści potwierdzenia odbioru dołączonego do zawiadomienia z 22 listopada 2020 r. wynika, że dotyczy ono zawiadomienia z 25 listopada 2020 r. Nie przedstawiono przy tym jakichkolwiek argumentów pozwalających na przyjęcie aby posłużenie się wskazaną ostatnio datą stanowiło rezultat oczywistej omyłki pisarskiej.
Uchybienia w powyższym zakresie należy uznać za mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jak wynika bowiem z powyższych rozważań doręczenie zawiadomienia, o którym mowa w art. 6m ust. 2a u.u.c.p.g. ma charakter konstytutywny. To bowiem na skutek doręczenia tego zawiadomienia powstaje obowiązek zapłaty opłaty w zmienionej wysokości.
Zamierzonego rezultatu nie mogły przy tym wywrzeć argumenty skargi podnoszące, że na przestrzeni lat zmianie ulegały wzory deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Tego rodzaju okoliczność jest nieistotna z punktu widzenia normy wyrażonej w art. 6m ust. 2a u.u.c.p.g.
Za trafne należało przy tym uznać rozstrzygnięcia organów w zakresie w jakim nie podzielono zarzutu błędu co do zobowiązanego. Błąd tego rodzaju zachodzi gdy wskazanie zobowiązanego w tytule wykonawczym jest odmienne niż adresat obowiązku podlegającego egzekucji, wskazany w decyzji, dokumencie stanowiącym źródło obowiązku, czy też przepisie prawa. Sytuacja tego rodzaju nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Podstawę wystawienia tytułów wykonawczych stanowiła deklaracja skarżącej z 26 lutego 2016 r., która wpłynęła do organu pierwszej instancji 29 lutego 2016 r. W konsekwencji powyższego skarżąca została trafnie wskazana jako zobowiązana w tytułach wykonawczych. Wyjaśnić również należy, że za pomocą zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej nie można kwestionować prawidłowości złożonej deklaracji będącej podstawą wystawienia tytułów egzekucyjnych.
Konkludując całokształt powyższych rozważań należy stwierdzić, że zaskarżone postanowienie jak też poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu. Organy nie wywiązały się z obowiązków wypływających z zasady prawdy materialnej. Oddalenie zarzutów skarżącej nie zostało poprzedzone wyjaśnieniem, czy a jeżeli tak to kiedy doręczono jej zawiadomienia z 08 czerwca 2019 r., 02 grudnia 2019 r. oraz 22 listopada 2020 r.
W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organów będzie uwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni prawa oraz powtórne rozpoznanie zarzutów skarżącej w sprawie egzekucji administracyjnej. Organy wyjaśnią czy skarżącej w istocie doręczono zawiadomienia z 08 czerwca 2019 r. oraz 02 grudnia 2019 r., a jeżeli tak to przedstawią potwierdzające to dowody. Organy wyjaśnią również czy potwierdzenie odbioru dołączone do zawiadomienia z 22 listopada 2020 r. w istocie dotyczy tego zawiadomienia. W tym zakresie należy oczekiwać od organów wyjaśnienia dlaczego na wskazanym dowodzie odbioru określając rodzaj doręczonego dokumentu posłużono się datą 25 listopada 2020 r.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) należało orzec, jak w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanego aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów składa się wpis od skargi w kwocie 100 zł.