Sąd uznał za konieczne ponowienie przez ZUS postępowania dowodowego celem ustalenia w sposób wszechstronny sytuacji zdrowotnej, majątkowej i rodzinnej zobowiązanego. Sąd zobowiązał ZUS aby poinformował skarżącego - stosownie do przepisu art. 79a § 1 K.p.a. – o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując opisane wyżej przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Skarżący winien zaś również przejawić aktywność w uaktualnieniu swego stanu rodzinnego i materialnego.
Badając sytuację finansową należy zawsze dokonać oceny pod kątem, czy egzekucja zaległości składkowych na rzecz ZUS nie narusza interesu społecznego z tego powodu, że pozostawiona stronie kwota emerytury po dokonaniu potrącenia egzekwowanej należności jest znacząco niższa od aktualnego poziomu minimum socjalnego. Nie jest zaś w interesie państwa doprowadzenie obywateli do życia w ubóstwie.
Opisaną na wstępie decyzją z 12 grudnia 2025 r. nr [...] ZUS kolejny raz odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.
W terminowo wniesionym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący napisał, że jego obecna sytuacja zdrowotna i finansowa przedstawia się tragicznie. ZUS ciągle odwołuje się do kwoty 3 140, 80 zł jako kwoty wystarczającej do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. ZUS rozpatruje sprawę traktując skarżącego jak człowieka młodego i zdrowego, którego życie zależy od zaradności. Sytuacja zdrowotna nie pozwala skarżącemu na podjęcie pracy, aby spłacić dług. Choroby przewlekłe wymagają ciągłego leczenia, kontroli i konsultacji oraz pobytów w szpitalu. Po comiesięcznym potrąceniu do dyspozycji pozostaje kwota 1.343,11 zł, która nie pozwalana na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący nie kupuje odzieży, butów. Prowadzone samodzielne gospodarstwo domowe nie spełnia kryterium minimum socjalnego, które w II kwartale 2024 roku wynosiło 1823,78 zł. Oprócz emerytury skarżący nie posiada innych dochodów, dlatego też nie wykupuje droższych leków koniecznych do regulowania astmy, płuc, serca i prostaty. Powstałe zaległości składek ZUS były spowodowane niepowodzeniem rodzinnym i życiowym. Bez pomocy ZUS skarżący nie da rady wyjść z obecnej sytuacji.
Rozstrzygając wniosek skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy ZUS decyzją z 09 lutego 2026 r. utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w R..
Uzasadniając utrzymanie w mocy kolejnej decyzji odmownej ZUS wskazał, że zgodnie z oświadczeniem z 15 października 2025 r. (data wpływu) o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, skarżący ma [...] lat, jest rozwiedziony od 19 lutego 2013 r., nie pracuje zarobkowo, od 17 lutego 2021 r. pobiera emeryturę w wysokości 3 595,39 zł brutto, tj. 3 140,08 zł netto (ostatni przelew z ZUS po potrąceniu wynosił 1 343,11 zł), nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku/świadczenia z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący ponosi wydatki z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 800,00 zł, opłaty eksploatacyjne wysokości 820,00 zł, związane z leczeniem w wysokości 650,00 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Posiada zobowiązania finansowe: w instytucjach w kwocie 1 565,16 zł, u osób fizycznych w kwocie 5 600,00 zł, inne (w ZUS), których miesięczna kwota raty wynosi 1.800,00 zł. Skarżący nie wskazał, czy jest posiadaczem domu, nie posiada mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych, środków transportu, innych składników mienia ruchomego oraz wierzytelności. Skarżący nie ma możliwości opłacić czynszu, wody, energii, węgla, gazu, leków oraz wizyt lekarskich; aktualnie opłaca prąd oraz leki, środki czystości, skromne jedzenie; nie widzi prognozy poprawy swojej sytuacji materialnej, żyje z dnia na dzień, a z miesiąca na miesiąc życie jest droższe; 15 lat temu dałby radę podjąć pracę, liczył, że uda się Panu wyjść z biedy, ale był to okres, gdy utracił zdrowie (udar).
ZUS ustalił na podstawie danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych, że skarżący 16 lutego 2016 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 3.595,39 zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia w kwocie 1.797,69 zł, kwota do wypłaty wynosi 1.343,11 zł, nie jest właścicielem/współwłaścicielem nieruchomości, nie ma zarejestrowanych pojazdów.
ZUS ocenił, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, pozostają aktualne czynności mające wpływ na zawieszenie biegu przedawnienia, wyjaśnione w decyzji ZUS z 12 grudnia 2025 r. nr [...].
W sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie tego przepisu.
Dalej ZUS wskazał, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki umorzenia określone w Rozporządzeniu.
Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.
Przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności) nie ma zastosowania w stosunku do skarżącego, ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności) nie ma zastosowania w sprawie, bowiem źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie emerytalne, wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku waloryzowane. Skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która to okoliczność w składanych wnioskach nie została nawet podniesiona.
Możliwości płatnicze skarżącego ZUS ocenił jako bardzo mocno ograniczone ale uznał, że nie mogą one być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt Rozporządzenia (opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych) nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności.
Wykazany budżet gospodarstwa domowego jest niższy niż poziom minimum socjalnego, określony 19 grudnia 2025 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych na kwotę 1 912,47 zł za III kwartał 2025 r. dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego i jednocześnie wyższy niż poziom minimum egzystencji określony za 2024 r. na kwotę 902,39 zł dla wskazanego typu gospodarstwa. ZUS ocenił, że wskazuje to na trudną sytuację finansową, ale nie stan zagrożenia bytu. Wyjaśnił, że minimum egzystencji to miara ubóstwa wyznaczająca niski poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia, czego nie można stwierdzić w omawianej sprawie.
Zdaniem ZUS okoliczności podniesione przez skarżącego w istotny sposób nie odróżniają się od realiów finansowych osób, które również borykają się z trudnościami finansowymi, a nawet jeżeli w ocenie skarżącego otrzymywany dochód nie jest wysoki, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. Trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek, gdyż osoba zobowiązana powinna wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS.
Uciążliwość wynikająca z postępowania egzekucyjnego nie zmienia bowiem faktu, że jest ono prowadzone zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji, która stanowi wyraz ochrony dłużnika w procesie dochodzenia zaległości. Zasada ta dopuszcza prowadzenie egzekucji z majątku osoby zobowiązanej tylko w zakresie, w którym nie zostanie zagrożone minimum utrzymania, a kwoty wolne od zajęć są ustalone przepisami prawa.
Analiza sytuacji finansowej skarżącego wskazuje, że poza regularnym świadczeniem emerytalnym uzyskuje również dodatkowe świadczenia w postaci tzw. "trzynastej" i "czternastej" emerytury, które w sposób istotny wpływają na ogólną sytuację finansową, powodując okresowe zwiększenie dochodów.
Ponadto ustalono, że skarżący ma syna. Skarżący wyjaśnił, że nie mieszka z synem co zdaniem ZUS nie zmienia faktu, że rodzice i dzieci powinni wspierać się wzajemnie a wynika nie tylko z powodów moralnych i norm przyjętych przez społeczeństwo, ale i z przepisów prawa. Kodeks rodzinny i opiekuńczy zawiera przepisy, z których wynika, że rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Przez wzajemne wsparcie należy rozumieć pomoc materialną, psychiczne wsparcie w chorobie, cierpieniu i kalectwie, pomoc intelektualną przy podejmowaniu ważnych decyzji lub załatwianiu spraw życiowych oraz pomoc fizyczną przy wykonywaniu różnych czynności.
ZUS podsumował, że w interesie publicznym nie leży uwolnienie skarżącego od ciążącego obowiązku uregulowania należności z tytułu składek, z uwagi na wysokość zadłużenia. Doprowadziłoby to do sytuacji, że wszyscy dłużnicy zamiast dążyć do spłaty zobowiązań mieliby na celu systematyczne uchylanie się od ich zapłaty, tylko po to by stwierdzić, że kwota jest już tak znaczna, że nie ma możliwości jej spłaty i organ powinien zwolnić ich z tego obowiązku.
Sytuacja życiowa skarżącego jest wynikiem prowadzonej działalności, podjęte wówczas decyzje mają często długotrwałe i daleko idące skutki. ZUS podkreślił, że każda osoba, która podjęła się prowadzenia działalności gospodarczej musi liczyć się z obowiązkiem odprowadzenia należnych składek i wykazywać staranność w prowadzeniu firmy. Zapłata składek jest nie tylko obowiązkiem ale i zasadą. Skoro inni zobowiązani znajdujący się w trudnej sytuacji i nie mający możliwości zarobkowania, z uwagi na wiek lub zdrowie realizują - choć niejednokrotnie z dużym wysiłkiem finansowym - swoje zaległości publicznoprawne, to przyznanie ulgi we wskazanych okolicznościach stawiałoby skarżącego w uprzywilejowanej sytuacji, co byłoby niezgodne z zasadą równości wobec prawa i zasadą sprawiedliwości społecznej.
ZUS uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, natychmiastowe umorzenie należności naruszyłoby interes publiczny oraz konstytucyjną zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
W terminowo wniesionej skardze L. D. opisał dotychczasowy bieg sprawy. Opisał swoje wydatki i podkreślił, że nie zostają mu pieniądze na życie, wpadł w ubóstwo, kwotę 1343,11 zł przeznacza na prąd i gaz, bez tych opłat umarłby z zimna. Od kilku lat jest w tragicznym stanie zdrowia. ZUS porównuje sytuację życiową skarżącego do osoby młodej i zdrowej, mającej problem ze znalezieniem pracy. Skarżący zaś ma ukończone [...] lat. Obecna sytuacja niszczy skarżącego psychicznie i fizycznie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 z późn. zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm. zwanej dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Nadto trzeba wskazać, że w sprawie został już wydany prawomocny wyrok. Ma to istotne znaczenie, stosownie bowiem do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w tej sprawie sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Związanie oceną prawną wyrażoną w uzasadnieniu orzeczenia oraz wynikającymi z niej wskazaniami co do dalszego postępowania oznacza, że organ nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem i obowiązany jest do podporządkowania się jemu w pełnym zakresie.
W pojęciu "ocena prawna" mieści się przede wszystkim wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego. Wykładnia w tym sensie zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Natomiast "wskazania" określają sposób postępowania w przyszłości. Stanowią konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
W uzasadnieniu prawomocnego wyroku z 09 września 2025 r. III SA/Po 304/25 WSA w Poznaniu, uwzględniając skargę L. D. stwierdził, że:
1) jest prawnie relewantny zły stan zdrowia skarżącego i nie sposób uznać, by był realnie w stanie polepszyć swoją sytuację dochodową podejmując się pracy w warunkach chronionych, sam wymaga, co wskazano w orzeczeniu o niepełnosprawności, m.in. korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji;
2) Niespójne i nierzetelne są ustalenia organu, że skoro skarżący otrzymuje emeryturę w kwocie 3 595,39 zł brutto, a ZUS dokonuje z niej potrąceń na kwotę 1 797,69 zł, to do dochodzenia zaległości zachodzi z poszanowaniem minimum egzystencji, co zdaniem organu równe jest uznaniu, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawia skarżącego możliwości zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb życiowych;
3) organ nie wziął pod uwagę, że pozostająca w dyspozycji kwota świadczenia emerytalnego po potrąceniach powyższego rzędu jest niższa od poziomu minimum socjalnego dla jednoosobowego gosp. emeryckiego, który w II kwartale 2024 r. wynosił 1823,78 zł;
4) nie sposób w rezultacie uznać, że uzyskiwane dochody po potrąceniach zaległości wystarczają skarżącemu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych;
5) nie do zaakceptowania jest stanowisko ZUS, w ramach którego stwierdziwszy, że miesięczny dochód skarżącego nie przekracza poziomu minimum socjalnego dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego odwołano się do poziomu minimum egzystencji dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego celem wykazania, że skarżący ma możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
6) Zakład nie dokonał jakichkolwiek ustaleń w zakresie kosztów składających się na minimum socjalne ponoszonych przez skarżącego, w tym wydatków ponoszonych na żywność, ubiór, higienę, leczenie, transport itp. Prawidłowa analiza powinna zaś obejmować porównanie stwierdzonej sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności z tytułu składek, jak i obejmować zestawienie wysokości posiadanych przez niego comiesięcznych środków z niezbędnymi kosztami jego utrzymania w celu ustalenia, czy jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez popadnięcia w realny niedostatek;
7) twierdzenia organu odwołujące się do poziomu minimum egzystencji miały w ocenie Sądu charakter arbitralny, a wskazanie, że w przedmiotowej sprawie nie występuje stan ubóstwa nijak się ma do oceny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak i do wykazania, że przewlekłe choroby skarżącego nie pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności;
8) nie sposób również uznać za rzetelną ocenę organu, który twierdzi, że sytuacja materialna skarżącego jest stabilna, bowiem regulowane są bieżące zobowiązania związane z jego utrzymaniem;
9) organ nie dokonał wyczerpującej i rzetelnej oceny, czy stan zdrowia skarżącego nie pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia), w zakresie tym nie poczynił żadnych ustaleń, ani nie przeprowadził stosownych wywodów prawnych i faktycznych, nie zbadał, czy skarżący zdolny jest podjąć jakąkolwiek pracę, pomimo posiadanych uprawnień emerytalnych, przy czym akta sprawy ujawniają, że skarżący - choć formalnie zdolny do pracy w warunkach chronionych – jest osobą niepełnosprawną, cierpiąc na wiele chorób, które – co należy zbadać – mogą wykluczać możliwość zarobkowania;
10) w realiach rozpoznawanej sprawy nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu skarżącego, dając w sposób arbitralny prymat interesowi publicznemu;
11) organ w sposób niespójny przedstawił okoliczność samotnego prowadzenia przez skarżącego gospodarstwa domowego, bowiem z jednej strony przyjął za oświadczeniem skarżącego, że zamieszkuje on i prowadzi gospodarstwo domowe samotnie, z drugiej zaś stara się dowodzić, że ze skarżącym zamieszkuje wspólnie dorosły syn (jak przyjęto - z racji zameldowania) i z pewnością może on – jako osoba pracująca - przyczynić się do wspólnego utrzymania. Sąd ocenił twierdzenia powyższe jako wewnętrznie sprzeczne, zasługujące na dezaprobatę, a przede wszystkim wymagające wyjaśnienia w toku ponownie prowadzonego postępowania, tym bardziej, że skarżący jasno deklarował, że syn od kilku lat wspólnie z nim nie zamieszkuje;
12) Sąd nakazał ponowienie postępowania dowodowego celem ustalenia w sposób wszechstronny sytuacji zdrowotnej, majątkowej i rodzinnej zobowiązanego, w tym poinformowania skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, wskazując opisane wyżej przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony,
13) badając sytuację finansową Sąd nakazał dokonanie oceny pod kątem, czy egzekucja zaległości składkowych na rzecz ZUS nie narusza interesu społecznego z tego powodu, że pozostawiona stronie kwota emerytury po dokonaniu potrącenia egzekwowanej należności jest znacząco niższa od aktualnego poziomu minimum socjalnego, nie jest zaś w interesie państwa doprowadzenie obywateli do życia w ubóstwie.
Przechodząc do oceny obecnie zaskarżonej decyzji jak i decyzji ZUS z 12 grudnia 2025 r. Sąd wskazuje, że organ nie spełnił należycie wskazań co do dalszego postępowania, przez co zaskarżona decyzja musiała zostać uchylona, aczkolwiek z powodów innych niż podniesione w skardze. Otóż ZUS nie zastosował się do oceny prawnej zawartej w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 09 września 2025 r. III SA/Po 304/25 i nie procedował w sposób określony w tym wyroku, co stanowi samodzielną podstawę do uwzględnienia skargi. Stwierdzić należy, że argumenty ZUS przeciwko umorzeniu należności z tytułu składek są tak napisane, jakby organ ww. prawomocnego wyroku nie wziął pod uwagę.
Sąd zaznacza przy tym, że uchylenie wyłącznie zaskarżonej decyzji nie oznacza aprobaty Sądu dla decyzji ZUS z 12 grudnia 2025 r. Zamiarem Sądu jest doprowadzenie do sytuacji, że ZUS, kolejny raz rozpoznając wniosek L. D. o ponowne rozpatrzenie sprawy, rzetelnie zastosuje się do oceny prawnej zawartej w prawomocnym wyroku z 09 września 2025 r. III SA/Po 304/25 i wykona wskazania w nim zawarte, bez przedłużania postępowania.
Sąd zgadza się z organem co do tego, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) jak i co do tego, że należności o umorzenie których wnioskuje skarżący, nadal są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Powyższe nie jest zresztą sporne w sprawie.
Zgodnie z prawem organ wskazał również, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności) nie ma zastosowania w stosunku do skarżącego, ponieważ skarżący nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Sąd podziela i to stanowisko ZUS, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia (przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności) nie ma zastosowania w sprawie, bowiem źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie emerytalne, wypłacane niezależnie od stanu zdrowia i co roku waloryzowane.
Sprzeciw Sądu budzi konkluzja ZUS [s. [...] uzasadnienia], że jako trudny stan majątkowy ZUS rozumie sytuację, w której opłacenie należności spowodowałoby po stronie dłużnika niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb, czego zdaniem ZUS po ponownej analizie sprawy nie można z całą pewnością stwierdzić. Konkluzja połączona ze stwierdzeniem w następnym zdaniu, że bardzo ograniczone możliwości płatnicze skarżącego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Rzecz w tym, że obowiązkiem ZUS było zastosowanie się do ww. oceny prawnej i wskazań, czego zabrakło nie tylko w analizowanym fragmencie uzasadnienia decyzji, ale i w całym uzasadnieniu.
ZUS przyznał [s. [...] uzasadnienia] że aktualny budżet gospodarstwa domowego skarżącego po potrąceniach (1 343,11 zł) jest niższy niż poziom minimum socjalnego (1 912, 47 zł). Zamiast jednak dokonać, do czego został zobowiązany w prawomocnym wyroku, analizy stwierdzonej sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności z tytułu składek, jak i zestawić wysokość posiadanych przez skarżącego comiesięcznych środków z niezbędnymi kosztami jego utrzymania w celu ustalenia, czy jest w stanie spłacać istniejące zadłużenie bez popadnięcia w realny niedostatek – ZUS ponownie przeanalizował sytuację materialną skarżącego w kontekście minimum egzystencji, mimo wiążącej organ oceny prawnej Sądu zakazującej odwoływania się do poziomu minimum egzystencji przy ocenie zdolności finansowej skarżącego [s. [...] uzasadnienia].
Następnie Sąd wskazuje, że organ, chcąc wywodzić konieczność materialnego wsparcia skarżącego przez dorosłego syna, został zobowiązany w prawomocnym wyroku do wyjaśnienia, czy syn zamieszkuje ze skarżącym – jak sugeruje organ, czy też syn jest tylko zameldowany w mieszkaniu zajmowanym przez skarżącego ale od kilku lat razem nie mieszkają – jak wywodzi skarżący. Tymczasem organ poprzestał na stwierdzeniu, skoro skarżący ma syna to rodzice i dzieci powinni wspierać się wzajemnie a wynika nie tylko z powodów moralnych i norm przyjętych przez społeczeństwo, ale i z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego [s. [...] uzasadnienia]. Sąd ocenia powyższe twierdzenie jako nic nie wnoszące do wyjaśnienia odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
Sąd podziela poglądy ZUS, że zapłata składek jest nie tylko obowiązkiem ale i zasadą, że sprzeczne z interesem publicznym byłoby doprowadzenie do sytuacji, w której dłużnicy zamiast dążyć do spłaty zobowiązań mieliby na celu systematyczne uchylanie się od ich zapłaty, tylko po to by stwierdzić, że kwota jest już tak znaczna, że nie ma możliwości jej spłaty i organ powinien zwolnić ich z tego obowiązku.
Umyka jednak uwadze organu to, że nie można konkretnych i zindywidualizowanych ustaleń dotyczących konkretnej osoby zastępować stwierdzeniami ogólnikowymi i możliwymi do powielenia w każdej tego rodzaju sprawie. Operowanie w konkretnej sprawie tego rodzaju, na poziomie ogólnym niewątpliwie słusznymi argumentami, prowadzić bowiem może do uniemożliwienia obywatelowi skorzystania z przewidzianych prawem instytucji, takich jak umorzenie należności z tytułu składek.
Umknęła uwadze organu także ocena prawna zawarta w ww. prawomocnym wyroku Sądu, że nie jest w interesie państwa doprowadzenie obywateli do życia w ubóstwie. Organ wyliczył, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego jest o [...] niższy od poziomu minimum socjalnego, przy czym organ nie zbadał, mimo że został do tego zobowiązany w ww. prawomocnym wyroku, czy skarżący zdolny jest podjąć jakąkolwiek pracę, pomimo posiadanych uprawnień emerytalnych. Przy czym wykluczać zarobkowanie zdaje się stan zdrowia skarżącego, który legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 02 marca 2018 r. zaliczającym na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniem, że wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji. Wprawdzie w orzeczeniu wskazano na możliwość zatrudnienia skarżącego w warunkach chronionych, jednak orzeczenie zostało wydane kiedy skarżący był w wieku produkcyjnym. Obecnie skarżący jest w wieku emerytalnym (ma [...] lat).
Sąd stwierdza, że w tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję.
Rozpoznając kolejny raz wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy organ uaktualni informacje o sytuacji dochodowej skarżącego i rzetelnie zastosuje się do wiążącej organ oceny prawnej zawartej w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 09 września 2025 r. III SA/Po 304/25. Powstrzymując się od przekazania sprawy do rozpoznania w pierwszej instancji, celem zapobieżenia przedłużaniu postępowania.