- pismem z 28 lipca 2010 r. ZUS Oddział w P. zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w celu wydania decyzji ustalającej wysokość zadłużenia za okres od [...]; zawiadomienie zostało skarżącemu doręczone 2 sierpnia 2010 r. (odebrał pełnoletni domownik);
- ZUS Oddział w P. w dniu 16 listopada 2010 r. wydał decyzję nr [...] określającą wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] do [...]. Decyzja została doręczona 20 listopada 2010 r. (odebrana przez matkę skarżącego - B. P.); uprawomocniła się z dniem 21 grudnia 2010 r.
- pismem z 19 kwietnia 2011 r. ZUS I Oddział w P. zawiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w celu wydania decyzji w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od [...] do [...]; zawiadomienie zostało skarżącego doręczone 6 maja 2011 r. (odbiór osobisty);
- ZUS Oddział w P. w dniu 15 czerwca 2011 r. wydał decyzję nr [...] określającą wysokość zadłużenia skarżącego z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za okres od [...] do [...]; decyzja została doręczona 04 lipca 2011 r. (odbiór osobisty); uprawomocniła się z dniem 5 sierpnia 2011 r.
Organ podsumował, że bieg terminu przedawnienia składek za [...] pozostawał zawieszony od 2 sierpnia 2010 r. do 21 grudnia 2010 r., a składek za [...]/2010 - od [...] maja 2011 r. do [...] sierpnia 2011 r.
Dalej organ ocenił jednak, że zawieszenie to nie ma wpływu na bieg terminu przedawnienia zobowiązań, ponieważ do składek za okres do [...]/2011 (zatem za [...]/2009 oraz [...]/2010, będących przedmiotem postępowania) stosuje się 5-letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r., zgodnie z ww. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców. Postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia toczyły się przed 1 stycznia 2012 r., zatem jeszcze przed rozpoczęciem biegu terminu przedawnienia składek za [...]/2009 oraz [...]/2010.
Zdaniem organu w sprawie będzie miał natomiast zastosowanie ww. art. 24 ust. 5b u.s.u.s., zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony. Zawieszenie to trwa do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Organ wskazał, że za pierwszą czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznać należy wystawienie tytułów wykonawczych, a zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje z dniem ich doręczenia zobowiązanemu. W przedmiotowej sprawie, z uwagi na nieuregulowanie przez skarżącego należności z tytułu składek, określonych decyzjami, wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze:
- o numerach od [...] do [...] z 18 maja 2011 r., obejmujące składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za [...]/2009, które doręczył skarżącemu 15 czerwca 2011 r. (odbiór osobisty);
- o numerach od [...] do [...] z 14 września 2011 r., obejmujące składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za [...]/2010, które doręczył skarżącemu 08 listopada 2011 r. (odbiór osobisty).
Organ podsumował, że bieg terminu przedawnienia składek za [...]/2009 pozostaje zawieszony od 15 czerwca 2011 r., a składek [...]/2010 - od [...] listopada 2011 r.
Zdaniem organu należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, są wymagalne, a bieg terminu ich przedawnienia pozostaje zawieszony od dnia doręczenia skarżącemu tytułów wykonawczych, przy czym skarżącemu zostały doręczone wszystkie dokumenty w sprawie, o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenia odbioru.
W skardze C. P. wniósł o uchylenie obu postanowień wydanych w sprawie i wskazanie organowi sposobu załatwienia sprawy poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych. Nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zarzucił naruszenie:
1) art. 24 ust. 5b u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że bieg terminu przedawnienia należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi uległ zawieszeniu w związku z wystawieniem ww. tytułów wykonawczych, pomimo, że od ponad dekady organ I instancji nie podejmował żadnych czynności egzekucyjnych, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia naruszonego przepisu powinna prowadzić do takiego rozumienia naruszonego przepisu, że samo jedynie wystawienie tytułu i jego ewentualne doręczenie nie stanowi czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności, skoro przez znaczny okres czasu, ponad dwukrotnie przekraczający okres przedawnienia, organ nie podjął żadnych czynności egzekucyjnych, a w konsekwencji należało uznać, że nie doszło do spełnienia ustawowych przesłanek zawieszenia przedawnienia z art. 24 ust. 5b u.s.u.s.;
2) art. 8 § 1 K.p.a. i obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, poprzez wystawienie tytułów egzekucyjnych i niepodejmowanie żadnych czynności egzekucyjnych przez około 14 lat, powodując znaczne narastanie odsetek i kosztów egzekucyjnych przy jednoczesnym przekonaniu obywatela o przedawnieniu należności, w związku z wieloletnią bezczynnością organu;
3) art. 2 Konstytucji poprzez zastosowanie wykładni art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w sposób powodujący, że tak rozumiany przepis jest niezgodny z Konstytucją, gdyż narusza zasady sprawiedliwości społecznej, bowiem pozwala organom na utrzymywanie w nieskończoność postępowania egzekucyjnego bez podejmowania realnych czynności, pozostawiając płatnika w stanie wieloletniej niepewności prawnej i doprowadzając do narastania odsetek, co de facto pozwala na obejście instytucji przedawnienia;
a w konsekwencji:
4) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 11 ust. 6 ustawy zmieniającej z 2023 r. poprzez wydanie postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie Dyrektor Oddziału ZUS w sytuacji, gdy w rzeczywistości na kanwie sprawy zachodziły podstawy do uznania, iż postanowienie organu I instancji jest wadliwe w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a tym samym implikującym konieczność uchylenia jej w całości w postępowaniu zażaleniowym i umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych.
Uzasadniając podkreślił, że w sprawie jedyną czynnością organu I instancji było wystawienie w 2011 roku tytułów wykonawczych. Po tej dacie, aż do roku 2025 nie nastąpiły żadne realne czynności egzekucyjne: nie zajęto rachunków, ani mienia, nie prowadzono licytacji, ani nie podejmowano innych działań zmierzających do faktycznego ściągnięcia należności. Samo jednorazowe wystawienie tytułów wykonawczych w 2011 roku - po którym organy przez wiele lat pozostawały bierne – zdaniem skarżącego nie może i nie powinno skutkować wieczystym zawieszeniem terminu przedawnienia.
Skarżący zakwestionował także doręczenie tytułów wykonawczych, nie uzasadniając jednak swojego stanowiska w tym zakresie.
W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Oba postanowienia w sprawie podlegają uchyleniu, z powodów które Sąd wziął pod uwagę z urzędu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W świetle art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako: P.p.s.a.) uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Następnie Sąd wskazuje, że sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym mimo wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie (k. [...]) bowiem ustawodawca zezwolił na rozpoznanie w trybie uproszczonym między innymi tych spraw, których przedmiotem jest postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym, na które służy zażalenie – art. 119 pkt 3 P.p.s.a.
Przechodząc do istoty sprawy Sąd wskazuje, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zgodnie z prawem wskazał na ustawę zmieniającą z 2023 r., że w myśl art. 11 ust. 6 tej ustawy zmieniającej, do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz skutków związanych z zastosowaniem środka egzekucyjnego w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej stosuje się przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
W konsekwencji organy obu instancji zasadnie stosowały przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od 25 marca 2024 r.
Dalej Sąd wskazuje, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej prawidłowo opisał zmieniające się zasady przedawnienia należności z tytułu składek; w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo opisano kolejne nowelizacje przepisów dotyczących okresu przedawnienia jak i przepisów dotyczących zawieszenia biegu przedawnienia. Sąd przyjmuje ten wywód organu jako własny, przez co brak podstaw do jego powtórzenia.
Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Dyrektora Oddziału ZUS w P. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] oraz od [...] do [...], wystawionych w związku z zaległościami z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie za czerwiec 2009 r. oraz listopad i grudzień 2010 r.
W sprawie ma zastosowanie art. 24 ust. 5b u.s.u.s., zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony.
Zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje z dniem doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych i trwa do dnia formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Organy wywodzą, odmawiając umorzenia postępowania egzekucyjnego, że tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] z 18 maja 2011 r., obejmujące składki za czerwiec 2009 zostały doręczone skarżącemu 15 czerwca 2011 r., zdaniem organów skarżący odebrał przesyłkę pocztową osobiście. Z kolei tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...] z 14 września 2011 r., obejmujące składki za listopad i grudzień 2010 r. zostały doręczone skarżącemu 08 listopada 2011 r.; zdaniem organów i tą przesyłkę pocztową skarżący odebrał osobiście.
Sąd stwierdza, że w załączonych do sprawy kserokopiach dokumentów w aktach organu jest kserokopia potwierdzenia odbioru przesyłki pocztowej (tzw. "zwrotki") z 15 czerwca 2011 r. (k. [...]) ale na zwrotce nie ma opisu, czego dotyczy przesyłka. Sąd podkreśla, że wyrok jest wydawany na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 P.p.s.a.). Nie można zatem uznać, że organ udokumentował swoje twierdzenia o doręczeniu tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] W konsekwencji, co najmniej przedwcześnie organy oceniły, że co do tych należności doszło do zawieszenia biegu przedawnienia.
Dalej Sąd stwierdza, że w załączonych do sprawy kserokopiach dokumentów w aktach organu jest kserokopia zwrotki z 08 listopada 2011 r. (k. [...]-[...]) opisana jako "zajęcie". Są na niej wprawdzie numery tytułów wykonawczych, ale zdaniem Sądu i ten dowód nie poddaje się ocenie, i to z dwóch powodów, ocenionych przez Sąd łącznie.
Po pierwsze, obie strony zwrotki zostały skserowane na odrębnych kartach (k. [...]-[...]), przez co nie ma pewności, że na obu kartach jest – łącznie – ta sama zwrotka. W realiach sprawy ma to znaczenie, bowiem, po drugie, oznaczenie rodzaju pisma na k. [...] to "zajęcie", któremu towarzyszą numery tytułów wykonawczych. Skoro Sąd nie otrzymał oryginalnej zwrotki to nie można wykluczyć błędu organu na etapie sporządzania kserokopii dokumentów z akt sprawy, że jest to strona zwrotki dokumentującej wprawdzie doręczenie, ale bankowi - zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego skarżącego.
Nie można zatem uznać, że organ udokumentował swoje twierdzenia o doręczeniu także i tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] W konsekwencji, co najmniej przedwcześnie organy oceniły, że i co do tych należności doszło do zawieszenia biegu przedawnienia.
Powyższe skutkowało uchyleniem obu postanowień wydanych w sprawie.
Argumenty skargi Sąd ocenia jako chybione. Za punkt wyjścia należy bowiem uczynić to, że pomimo wszczęcia postępowania egzekucyjnego (jeżeli zostało ono skutecznie wszczęte) zobowiązany w każdej chwili może i powinien dopełnić egzekwowanego obowiązku, uwalniając się od prowadzonej egzekucji. Jako bezzasadną, bowiem pozbawioną oparcia w przepisach jak i sprzeczną z istotą postępowania egzekucyjnego Sąd ocenia wykładnię (s. [...] skargi), jakoby zawieszenie biegu przedawnienia może mieć miejsce wyłącznie wówczas, gdy organ faktycznie podejmuje czynność zmierzającą do wyegzekwowania należności. Wywiązanie się z obowiązku publicznoprawnego jest i pozostaje kompetencją zobowiązanego, bez względu na aktywność organu egzekucyjnego.
Nie jest tak jak wywodzi skarżący, że skoro organ milczy to znaczy, że zakończył postępowanie egzekucyjne. Postępowanie egzekucyjne ma sformalizowane zakończenie, którym jest umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 u.p.e.a.). Zarazem Sąd bardzo krytycznie ocenia wieloletnie milczenie organu po wszczęciu postępowania egzekucyjnego (jeżeli zostało ono skutecznie wszczęte) i zaznacza, że organ w odpowiedzi na skargę nawet nie próbował wykazać swojej aktywności w prowadzeniu egzekucji wobec skarżącego.
Nadto zobowiązanemu przysługuje w postępowaniu egzekucyjnym skarga na przewlekłość postępowania (obecnie art. 54a u.p.e.a., wcześniej art. 54 tej ustawy).
Ponownie rozpoznając wniosek o umorzenie postepowania egzekucyjnego organ ustali i należycie wykaże w aktach sprawy, czy doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, po czym rozpozna ten wniosek.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. Sąd zaznacza, że nienależnie uiszczony wpis sądowy, w kwocie 100 zł, został skarżącemu już wcześniej zwrócony (k. k. [...], [...]).