Wyrok WSA z dnia 03 lutego 2026, sygn. I SA/Po 72/26

Organ podsumował sytuację materialną skarżącego i uznał, że minimum socjalne przypadające dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 18 62, 76 zł, zaś dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 1834, 68 zł, co daje łącznie kwotę 3 697,55 zł. Wprawdzie strona nie wykazała ,jaki dochód osiąga z prowadzonej działalności gospodarczej , biorąc jednak pod uwagę uzyskiwane dochody, organ uznał, że w rodzinie nie zachodzi sytuacja ubóstwa.

Posiadanie innych zobowiązań nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Zobowiązany jest w wieku aktywności zawodowej , aktualnie jest aktywnym przedsiębiorcą a, prowadzona działalność przynosi mu przychód .Nie przedłożył żadnej dokumentacji potwierdzającej wykluczenie z rynku pracy .Wiek strony świadczy o możliwości uregulowania zadłużenia – jeżeli nie w chwili obecnej, to w przyszłości.

Podkreślono, że spłata zobowiązań nie musi się odbywać jednorazowo. Strona może złożyć wniosek o układ ratalny

Pełnomocnik P. W. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wniosła o przeprowadzenie dowodu z jego przesłuchania oraz dopuszczenie dowodu z aktualnego stanu zaległości w Urzędzie Skarbowym. Podkreślono w uzasadnieniu ,że strona pomaga w utrzymaniu i codziennym życiu swojej matce .Zdaniem pełnomocnik organ wadliwie ocenił przychód wnioskodawcy, pominięto bowiem fakt ponoszenia kosztów prowadzonej działalności.

Decyzją z dnia 2 września 2025 roku, o nr [...] Prezes Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Podtrzymał stanowisko organu I instancji ,a dodatkowo w odniesieniu do zarzutów wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odnośnie kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej podkreślono, że ponoszenie kosztów i wydatków jest nierozerwalnie związane z jej wykonywaniem ,ale trudności finansowe nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań i nie mogą automatycznie stanowić podstawy do ich umorzenia. Odnosząc się do wniosku o przesłuchanie strony wskazano, że materiał dowodowy jest wystarczający dla podjęcia decyzji .

Strona skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze zarzuciła organom naruszenie art. 28 ust.3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, naruszenie art. 7,77 § 1 i 80 Kpa, naruszenie art.107 § 3 Kpa, naruszenie zasady proporcjonalności oraz zasady zaufania obywatela do Państwa, naruszenie art.7,77 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa poprzez nierozpoznanie wniosku w pełnym zakresie.

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem

art. 57a.

Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez ZUS, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, tj. badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.), dalej "k.p.a.", jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, oraz w oparciu o akta sprawy, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Podkreślić też należy, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest wyłącznie kwestia zasadności umorzenia składek i na wstępie należy wskazać, że stan faktyczny ustalony przez ZUS znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Ustalenia te Sąd w całości podziela, uznając je za niewadliwe.

Organ prawidłowo też wskazał na podstawę materialnoprawną umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, tj. art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s.

Powołane przepisy stanowią, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu Ordynacji podatkowej;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu

likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, w związku z tym, że sprawa dotyczy również należności z tytułu

składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności, organ ma możliwość umorzenia tych należności także w innych uzasadnionych przypadkach. Na te uzasadnione przypadki wskazuje § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Są nimi w szczególności sytuacje gdy:

1. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. w przypadku poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog przesłanek pozwalających na umorzenie składek został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008r., II GSK 321/07). Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

W przedmiotowej sprawie organ stwierdził brak przesłanek uzasadniających umorzenie należności skarżącego. Ustaleń tych dokonał w wyniku przeprowadzonego postępowania.

Oceniając postępowanie organu należy wskazać, że naczelną zasadą postępowania jest zasada prawdy obiektywnej określona w art. 7 k.p.a., której rozwinięciem jest przepis art. 77 § 1 k.p.a. Zgodnie z powyższą zasadą organy podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w tym zobowiązane są zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Dążąc do załatwienia sprawy organ zobowiązany jest też mieć na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Dokonując tych czynności organy muszą kierować się regułami zapisanymi w art. 80 k.p.a., tj. ocenić na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Swobodna ocena dowodów, by nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny, m.in. logiki, doświadczenia życiowego, wszechstronności, z uwzględnieniem znaczenia i wartości dowodów.

Sąd stwierdził, że organ – wbrew zarzutom skargi - wypełnił obowiązki wynikające z powołanych regulacji i nie naruszył zasad postępowania.

Kwestią pierwszorzędną dla uruchomienia postępowania w sprawie umorzenia zaległości jest ustalenie czy w sprawie zachodzi całkowita nieściągalność należności. Zdaniem Sądu, organ w sposób prawidłowy ustalił w rozpoznawanej sprawie, że przesłanka całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Z poszczególnych, enumeratywnie wyliczonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. sytuacji całkowitej nieściągalności zaległości w ogóle niniejszej sprawy nie dotyczą pkt 1 (nie zachodzi przypadek śmierci dłużnika), pkt 4 (nie prowadzono postępowania likwidacyjnego), pkt 4a, pkt 5 i 6 (zobowiązania znacznie przewyższają kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a wystawienie dalszych tytułów wykonawczych i skierowanie ich do Naczelnika Urzędu Skarbowego nie pozbawia Dyrektora Oddziału obowiązku kontynuowania postępowania egzekucyjnego).Organ zatem prawidłowo wskazał, że nie zaistniała żadna z przesłanek wskazanych w tym przepisie, a uzasadnienie w tej kwestii jest wyczerpujące , z odniesieniem do każdej z nich.

Zasadnie też uznał ,że brak podstaw do umorzenia postępowania na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku - w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Na dzień orzekania skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką. Matka pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2378,91 zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny w kwocie 348,22 zł. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w wysokości 378, 78 zł miesięcznie. Organ uwzględnił wskazaną przez stronę kwotę wydatków i zasadnie uznał, że dochody skarżącego i jego matki wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Kwestia ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem działalności jest nierozerwalnie związana z jej wykonywaniem i strona musi się z nimi liczyć. Ponadto zdarzenie losowe czy klęska żywiołowa nie były powodem likwidacji działalności , gdyż jest ona nadal prowadzona .Organ zwrócił uwagę, że skarżący nie jest przewlekle chory ,a konieczność sprawowania opieki nad matką nie pozbawia go możliwości zarobkowych, bowiem skarżący cały czas jest aktywny zawodowo i prowadzi działalność gospodarczą. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, czy konieczności opieki nad osobą przewlekle chorą ,a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi skoro skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą

Organ przeprowadził postępowanie dowodowe w wyniku którego na podstawie dokumentów, oświadczeń złożonych przez stronę oraz własnych ustaleń, ustalił sytuację finansową, rodzinną, zdrowotną skarżącego i przedstawił ją w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, spełniającej wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Odniósł się też do wniosku dowodowego strony. Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ dokonał prawidłowej oceny stwierdzając, że sytuacja materialno - bytowa zobowiązanego nie może być rozpatrywana w kategoriach ubóstwa. Powyższe stwierdzenie uzasadnia przede wszystkim ustalenie, że dochód skarżącego i jego matki jest wyższy od minimum socjalnego, wynoszącego w przypadku gospodarstwa 2-osobowego 3.205,58 zł.

Słusznie też zauważył organ w zaskarżonej decyzji, że wpływu na ocenę możliwości płatniczych skarżącego nie mają natomiast posiadane przez niego zobowiązania z tytułu innych zobowiązań publicznoprawnych. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych organ nie może bowiem przyznać prymatu innym zobowiązaniom . Obowiązek spłaty innych należności nie stanowi przesłanki uniemożliwiającej spłatę zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Podsumowując, dokonując kontroli legalności decyzji, Sąd stwierdził, że organ przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, a wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 k.p.a. i znajdują odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Podniesione zarzuty w skardze uznać zaś należy za niezasadne. Zdaniem Sądu skarżący nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Skarga sprowadza się wyłącznie do polemiki z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji, nie wykazując jednocześnie, że uregulowanie należności ubezpieczeniowych na odpowiednich warunkach doprowadzi do niemożności zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Według Sądu, przeprowadzone ustalenia i ich ocena dają podstawę, by twierdzić, że interes indywidualny i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Z omówionych powyżej powodów przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. W sprawie stan faktyczny z punktu widzenia mającej zastosowanie podstawy materialnoprawnej został wyjaśniony. Sąd nie dopatrzył się także, by organ naruszył zasadę zaufania do władzy publicznej. Strona nie wykazała by Zakład prowadził postępowanie z naruszeniem zasad proporcjonalności, bezstronności czy równego traktowania. Strona wprawdzie zaznaczyła na wniosku o umorzenie ,że wnosi o umorzenie części zadłużenia, ale nie wskazała w jakim zakresie, zaś z uzasadnienia tak wniosku, jak i wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika, że oczekuje umorzenia całości zadłużenia.

Podkreślić również należy, że sytuacja skarżącego nie musi mieć charakteru trwałego i może ulec zmianie. Skarżący – jak słusznie akcentował to organ - dalej aktywnie prowadzi działalność gospodarczą, co rokuje uzyskiwaniem dochodów i ewentualną możliwością spłaty zadłużenia względem ZUS chociażby w systemie ratalnym. Instytucja umorzenia składek jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, a nie ulega wątpliwości, że taka w niniejszej sprawie nie zachodzi.

Ponadto, w razie pogorszenia sytuacji skarżącego i zaistnienia nowych okoliczności ma on prawo do ponownego wniosku o umorzenie. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku