Wyrok WSA z dnia 06 sierpnia 2026, sygn. I SA/Po 721/26

6. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a. w zw. art. 28 ust. 1 pkt e i h w zw. art. 28 ust. 3 w zw. z art. 32 rozporządzenia UE 536/2014 w sprawie badań klinicznych produktów leczniczych stosowanych u ludzi oraz uchylenia dyrektywy 2001/20/WE - przez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn i stosowanie kary finansowej - prowadzenie egzekucji wobec rodzica, który odmawia udziału swojego dziecka w badaniu klinicznym, jak wynika ze stanowiska Ministra Zdrowia - wszystkie preparaty szczepionkowe w kraju są preparatami badań klinicznych - jak wynika z przywołanego rozporządzenia Unii Europejskiej nie można przeprowadzić badania klinicznego bez uzyskania świadomej zgody (która może być w każdej chwili cofnięta przez uczestnika tudzież przez przedstawiciela ustawowego); jak wynika z art. 28 ust. 1 pkt h przywołanego rozporządzenia na uczestników nie jest wywierany niepożądany wpływ, w tym wpływ o charakterze finansowym, w celu skłonienia ich do udziału w badaniu klinicznym; na skarżącego jest wywierany wpływ - nałożenie grzywny w celu przymuszenia, by podać jego dziecku preparat będący w fazie badania klinicznego; egzekucja jest zatem niedopuszczalna, bowiem stanowi groźbę finansową za odmowę udziału w badaniu klinicznym stanowiąc przesłankę braku wymagalności z innych przyczyn;

7. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a. w zw. z art. 1 ust. 1 lit. f dyrektywy (UE) 2015/1535 UE w zw. z § 27 ust. 3 pkt 4 lit. b Regulaminu pracy Rady Ministrów w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy przez brak notyfikacji przepisów technicznych statuujących kalendarz szczepień przez Komisję Europejską; z tej przyczyny obowiązek jest niewymagalny;

8. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c w zw. art. 33 § 2 pkt 5 p.e.a. i § 3 ust. 2 rozporządzenia z 27 września 2023 r. przez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa, tj. oczekiwanie poddania dziecka zgodnie z bliżej nieokreślonym indywidualnym tokiem szczepień zamiast zgodnie z § 3 ust. 2 tego rozporządzenia; z uwagi na wiek dziecka część szczepień wygasła (szczepienia podstawowe) i szczepienia są też niewymagalne (szczepienia przypominające);

9. art. 1 ust. 1, 2 i 3 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2023 r. poz. 265) w zw. z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a. przez brak wymagalności z innych przyczyn - obowiązek poddania małoletniego syna skarżącego szczepieniom jest niewymagalny z powodu możliwości uchylenia się od obowiązku naruszającego wolności wyznania i wolności etyki skarżącego;

10. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a. przez brak wymagalności z innych przyczyn w zw. z art. 15 i art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2009 r. Nr 52 poz. 417) uznanie, że poddanie dziecka szczepieniom ochronnym nie wymaga zgody rodzica (gdyż jest to zabieg rzekomo obowiązkowy) w sytuacji, gdy uzyskanie tej zgody jest konieczne, bowiem żaden przepis prawa nie wyłącza uzyskania zgody na poddanie się lub dziecka zabiegowi profilaktyki w postaci szczepienia, a sam Minister Zdrowia potwierdza tą okoliczność. skoro rzekomo zgoda na szczepienie jest niepotrzebna, to dlaczego lekarz zawsze oczekuje jej wyrażenia; należałoby zbadać czy przepisy nie mają charakteru pozornego, bowiem nie przewidują wyrażenia odmowy na poddanie dziecka szczepieniu, a z drugiej strony lekarze oczekują wyrażenia tej zgody; nadto czy w tym świetle zgoda udzielona pod groźbą grzywny w celu przymuszenia jest zgodą skuteczną w świetle art. 82 K.c.;

11. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy w zw. z art. 39 Konstytucji - brak wymagalności z innych przyczyn, ponieważ nałożony obowiązek stanowi eksperyment medyczny, który nie może być objęty procedurą obowiązkowości.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem.

Zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (art. 33 § 1 p.e.a.).

Stosownie do art. 33 § 2 p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,

c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Wymienione w art. 33 § 2 p.e.a. podstawy zarzutów stanowią katalog zamknięty. Można więc wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w tym przepisie. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrywania zarzutów. Złożenie przez zobowiązanego zarzutu w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym na jednej z podstaw wymienionych w art. 33 § 2 p.e.a. obliguje organ do rozpatrzenia zarzutu, aczkolwiek czyni to wyłącznie w odniesieniu do tej podstawy, która została wskazana przez zobowiązanego.

Strona wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego zarzucając naruszenie:

1. art. 33 § 2 pkt 2 lit. c p.e.a. w zw. z rozporządzeniem z 27 września 2023 r. przez określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa, tj. oczekiwanie poddania dziecka szczepieniom zgodnie z bliżej nieokreślonym tokiem szczepień zamiast z § 3 ust. 2 rozporządzenia z 27 września 2023 r.;

2. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a. w zw. z art. 17 ust. 9a ustawy przez brak wymagalności z innych przyczyn; organ oczekuje poddania dziecka szczepieniom zgodnie z bliżej nieokreślonym kalendarzem szczepień, zamiast zgodnie z terminami wynikającymi z przepisów prawa;

3. art. 27 § 1 pkt 3 p.e.a. przez niewskazanie treści podlegającego egzekucji obowiązku, podstawy prawnej tego obowiązku i stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny;

4. art. 59 § 1 pkt 3 p.e.a. przez jego niezastosowanie i nieumorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 p.e.a.;

5. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a. (brak wymagalności obowiązku) z uwagi na brak podstawy prawnej do określenia obowiązku przez nałożenie obowiązków na stronę na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i prowadzenie postępowania przymuszającego do wykonania obowiązków niezgodnie z Konstytucją, a także niewymagalność z uwagi na treść załącznika do rozporządzenia z 27 września 2023 r.;

6. art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a. w zw. z art. 18 ust. 1 i 2 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych przez brak wymagalności obowiązku z innych przyczyn, tj. nieposzanowania prawa strony do posiadania własnych przekonań religijnych i wychowywania dzieci zgodnie z własnymi przekonaniami;

7. art. 33 § 2 pkt 5 p.e.a. w zw. z § 3 ust. 2 rozporządzenia z 27 września 2023 r. przez wygaśnięcie obowiązku.

W ocenie Sądu organy zasadnie oddaliły powyższe zarzuty.

Zdaniem Sądu zarzut określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającą z przepisu prawa (art. 33 § 2 pkt 2 lit. c p.e.a.) jest niezasadny. W tytule wykonawczym jako podstawę prawną obowiązku wskazano art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 5 ust. 2 i art. 17 ust. 1 i ust. 9a ustawy. Pierwszy z wymienionych przepisów zobowiązuje osoby przebywające na terytorium kraju do poddawania się szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie. W myśl art. 5 ust. 2 ustawy w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy ustanawia obowiązek poddania się przez określone osoby obowiązkowym szczepieniom ochronnym, a stosownie do art. 17 ust. 9a ustawy szczepienia obowiązkowe przeprowadza się zgodnie ze schematem szczepienia określonym dla danego szczepienia w przepisach wydanych na podstawie ust. 10.

Przepis art. 17 ust. 2 ustawy stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku szczepień ochronnych.

W art. 17 ust. 11 ustawy przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.

W wyroku z dnia 9 maja 2023 r. o sygn. akt SK 81/19 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 11 ustawy w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji.

Na dzień wystawienia tytułu wykonawczego (2 sierpnia 2024 r.) obowiązywało już rozporządzenie z 27 września 2023 r., które weszło w życie 1 października 2023 r. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie delegacji zawartej w art. 17 ust. 10 ustawy. W oparciu o ten przepis Minister Zdrowia został upoważniony do określenia m. in. osób lub grupy osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych (art. 17 ust. 10 pkt 2 ustawy), a także schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (art. 17 ust. 10 pkt 2a ustawy).

Przepisy § 2 pkt 2 i pkt 12 rozporządzenia z 27 września 2023 r. stanowią, że obowiązkiem szczepień ochronnych objęte są choroby zakaźne wymienione w tytule wykonawczym.

Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw gruźlicy obejmuje dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia (§ 3 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia), a odnośnie wirusowego zapalenia wątroby typu B - od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia (§ 3 ust. 1 pkt 7 tego rozporządzenia). W przypadku syna skarżącego obowiązek zatem jeszcze nie wygasł, gdyż urodził się on [...] 2023 r. Wygaśnie on w stosunku do szczepienia przeciwko gruźlicy [...] 2038 r., gdy małoletni ukończy 15. rok życia, a w stosunku szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B - [...] 2042 r., gdy ukończy on 19. rok życia.

Wobec tego prawidłowo przyjęto, że w dniu wystawienia tytułu wykonawczego (2 sierpnia 2024 r.) wymienione w nim szczepienia były w stosunku do syna skarżącego obowiązkowe, nie wygasły i były wymagalne. Syn skarżącego nie został poddany szczepieniom ochronnym przeciwko tym chorobom.

Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji). Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa.

Skarżący wskazuje na niewymagalność obowiązku z innych przyczyn (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a.) z powodu swoich przekonań religijnych. W tym względzie odwołuje się do art. 18 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Jak jednak wskazano, stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek ten istnieje, lecz nie może on być egzekwowany w danym momencie. Tymczasem skarżący nie tyle uważa, że obowiązek szczepień ochronnych wobec jego syna istnieje, ale nie powinien być w danym momencie egzekwowany, co domaga się w ogóle zniesienia (uchylenia) tego obowiązku. "Inna przyczyna" niewymagalności obowiązku powinna być tej samej natury, co wymienione w art. 33 § 2 pkt 6 lit. a i b p.e.a. Przekonań religijnych skarżącego nie można zatem uznać za "inną przyczynę" w rozumieniu art. 33 § 2 pkt 6 lit. c p.e.a.

Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania korzystanie z wolności sumienia i wyznania nie może prowadzić do uchylania się od wykonywania obowiązków publicznych nałożonych przez ustawy. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze obowiązek szczepień ochronnych jest obowiązkiem publicznym.

W odniesieniu do zarzutu braku spełniania przez tytuł wykonawczy wymogów wynikających z art. 27 § 1 pkt 3 p.e.a. podkreślenia wymaga, że zarzut ten wykracza poza podstawy zarzutów wskazanych w art. 33 § 2 p.e.a. W związku z powyższym zarzut ten nie podlegał rozpatrzeniu. Podnoszenie zarzutów nie wynikających z powyższego przepisu uzasadnia pominięcie ich w rozważaniach, gdyż nie mogą one mieć jakiegokolwiek wpływu na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Z tych samych powodów brak jest podstaw do rozpatrzenia zarzutu naruszenia art. 59 § 1 pkt 3 p.e.a.

W odniesieniu do zarzutów wskazanych w pkt 2, 4, 6, 7, 10 i 11 skargi wskazać należy, że podniesiono je dopiero w zażaleniu lub w skardze. Sąd nie jest uprawniony do rozpatrywania takich zarzutów.

Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) oddalił skargę.