Podatnik nie zgodził się z rozstrzygnięciem DIAS z 13 lutego 2025 r. i wniósł na nie skargę do tutejszego Sądu.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:
1. art. 201 § 1 pkt 2 O.p., poprzez błędne uznanie, że postępowania karno-skarbowe prowadzone przeciwko niemu pod sygn. {...}i {...}nie stanowią zagadnienia wstępnego mającego wpływ na rozstrzygnięcie sprawy podatkowej, tymczasem postępowania te dotyczą tych samych okoliczności faktycznych i prawnych, a ich wynik może mieć kluczowe znaczenie dla ustalenia odpowiedzialności podatkowej;
2. art. 201 § 1 pkt 4 O.p., poprzez błędne uznanie, że stan zdrowia psychicznego nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania, pomimo zaświadczeń lekarskich oraz rozstrzygnięć Prokuratury Okręgowej {...}potwierdzających niezdolność do udziału w czynnościach procesowych;
3. art. 121 § 1 oraz art. 123 O.p. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niegwarantujący rzeczywistego prawa do obrony, co skutkuje rażącym naruszeniem zasady zaufania do organów podatkowych oraz zasad rzetelnego postępowania administracyjnego;
4. art. 138 § O.p., poprzez zaniechanie wyznaczenia kuratora w sytuacji, gdy stan zdrowia uniemożliwia skuteczne uczestnictwo w postępowaniu i obronę praw - co potwierdził też niezależnie inny organ publiczny (Prokuratura),
5. zasady ne bis in idem, wynikającej z art. 2 Protokołu nr 7 do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (wyrok TSUE z 26 lutego 2013 r. sygn. C-617/10), poprzez równoczesne prowadzenie postępowań podatkowych oraz postępowań karnych skarbowych dotyczących tych samych transakcji,
6. art. 108 § 2 O.p. wobec faktycznego wszczęcia postępowania dotyczącego ustalenia odpowiedzialności w zw. z art 107 O.p., przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec Spółki. - wobec faktu, że czynności w sprawie były prowadzone poza przypisanym trybie co najmniej od kwietnia 2024 r. jeszcze przed wszczęciem egzekucji wobec Spółki,
7. art. 32 Konstytucji RP, poprzez nierówne traktowanie jako strony postępowania oraz kreowanie przewagi organu wobec prowadzenia czynności w sprawie przed wszczęciem postępowania na długo przed spełnieniem przesłanek warunkujących odpowiedzialność osoby trzeciej (w zw. z art 116 O.p.) co prowadzi do sytuacji, w której nie ma faktycznej możliwości skutecznej obrony przed zarzutami organu podatkowego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o:
1.uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji,
2. zobowiązanie organu podatkowego do zawieszenia postępowania do czasu zakończenia postępowań karno-skarbowych prowadzonych przez Prokuraturę Okręgową w{...} oraz wydania prawomocnych rozstrzygnięć w tych sprawach, 3. zobowiązanie organu do wystąpienia do sądu o wyznaczenie kuratora,
4. ewentualnie- stwierdzenie naruszenia prawa i zobowiązanie organu podatkowego do ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wpływu postępowań karnych skarbowych na odpowiedzialność podatkową.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 119 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Na mocy art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie zaś do art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Rozpoznając w tak zakreślonej kognicji skargę w trybie uproszczonym - Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, organy podatkowe nie naruszyły bowiem prawa w sposób skutkujący uchyleniem zaskarżonego postanowienia.
Istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do przesądzenia prawidłowości rozstrzygnięcia organu w kwestii nieuznania przedstawionych przez skarżącego okoliczności za spełniające przesłankę zawieszenia postępowania w rozpatrywanej sprawie.
W ocenie skarżącego wynik postępowań karno-skarbowych (syg. {...}oraz{...}) oraz postępowania prowadzonego wobec niego jako osoby fizycznej (znak sprawy{...}) może mieć kluczowe znaczenia dla ustalenia jego odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zobowiązania Spółki., co spełnia przesłanki do zawieszenia postepowania z art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Zdaniem skarżącego również stan jego zdrowia stanowi przeszkodę uniemożliwiająca mu udział w postępowaniu co zgodnie z art. 201 § 1 pkt 4 O.p. stanowi przesłankę zawieszenia postepowania podatkowego.
Organy nie podzieliły stanowiska skarżącego o istnieniu przesłanek do zawieszenia postepowania podatkowego w sprawie jego odpowiedzialności podatkowej jako byłego członka zarządy Spółki za zaległości Spółki wraz ze Spółką z tytułu podatku od towarów i usług, a ocena ta jest zdaniem Sądu w pełni uzasadniona.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 201 § 1 pkt 2 O.p., organ podatkowy zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Wskazaną regulację należy interpretować ściśle jako wyjątek od zasady szybkości i ciągłości postępowania. Przez określenie zagadnienia wstępnego należy rozumieć pewną kwestię o charakterze otwartym (tzn. jeszcze nieprzesądzoną), której treścią może być wypowiedź co do uprawnienia lub obowiązku, stosunku lub zdarzenia prawnego albo inne jeszcze okoliczności mające znaczenie prawne. Z zagadnieniem wstępnym, zwanym też kwestią wstępną lub prejudycjalną, mamy do czynienia jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy podatkowej uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem kwestii prawnej. Nie powstaje zatem w przypadku, gdy na rozpatrzenie i wydanie decyzji podatkowej mogą mieć wpływ ustalenia faktyczne dokonane przez wskazany w przepisie inny organ lub sąd. W konsekwencji wymóg obligatoryjnego zawieszenia postępowania z art. 201 § 1 pkt 2 O.p. ma miejsce tylko wówczas, gdy organ orzekający w sprawie nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania głównego.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wyjaśniono, że zagadnienie wstępne ma charakter materialnoprawny; przedmiotem takiego zagadnienia nie mogą być zaś ustalenia faktyczne. Nie mają charakteru zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 O.p. ustalenia faktyczne, które zachowując wpływ na rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji, wykazują jedynie pośredni związek z rozpatrzeniem sprawy i wydaniem decyzji. Okoliczność, że ustalenia danego postępowania np. karnego mogą być pomocne przy ustaleniu stanu faktycznego w postępowaniu podatkowym, nie oznacza, że zakończenie postępowania podatkowego nie może nastąpić bez rozstrzygnięcia sprawy karnej, ponieważ wynik postępowania karnego nie przesądza o zakresie zobowiązań podatkowych podatnika (zob. np. wyroki NSA: z 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 3042/13; z 22 lutego 2013 r., sygn. akt I FSK 524/12, z 14 stycznia 2011 r. I FSK 241/10).
W ocenie Sądu postępowania karno-skarbowe (syg. {...}oraz{...}) oraz postępowanie prowadzone wobec podatnika jako osoby fizycznej (znak sprawy{...}), nie stanowią zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 201 § 1 pkt 2 O.p. Nie wystąpiła zatem obligatoryjna przesłanka do zawieszenia postępowania na wskazanej podstawie prawnej, bowiem brak jest bezpośredniego związku pomiędzy sprawą podatkową, a więc przypisaniem podatnikowi odpowiedzialności podatkowej, a wskazanym postępowaniem karnym. Natomiast bezsprzecznie istniejący związek pomiędzy wskazanymi postępowaniami nie jest wystarczający do uznania wyniku postępowania karnego za zagadnienie wstępne, w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 O.p.
Podkreślić należy, że postępowanie podatkowe ma charakter autonomiczny, a jego wynik nie jest uzależniony od wyników postępowania karnego. Sąd w pełni akceptuje pogląd doktryny, że ustaleń w postępowaniu podatkowym w zakresie stanu faktycznego dokonuje organ podatkowy, a nie organy ścigania i sąd powszechny. Wyrok wydany w postępowaniu karnym przesądza o fakcie popełnienia przestępstwa, winie i karze. Okoliczności te mogą wynikać wyłącznie z wyroku sądu karnego. Z zagadnieniem wstępnym mielibyśmy do czynienia wyłącznie wówczas, gdyby skutki podatkowe danej sytuacji zależały od faktu skazania za przestępstwo, winy lub wymiaru kary. Jeżeli natomiast ustalenia wyroku karnego będą dotyczyć okoliczności faktycznych, istotnych z punktu widzenia postępowania przed organami podatkowymi, może to stanowić podstawę do ewentualnego wznowienia postępowania podatkowego na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 O.p. Prawomocny wyrok skazujący za popełnienie przestępstwa stanowi dla innych organów i sądów wiążące ustalenie w zakresie winy skazanego. Jednakże związanie ustaleniami prawomocnego wyroku skazującego należy odróżnić od zagadnienia wstępnego (L. Etel, Komentarz do art. 201 o.p., Wyd. LEX 2024). Z przedstawionych wyżej względów organy podatkowe nie naruszyły zasady prawnej ne bis in idem.
Wskazać należy, że przepis art. 116 O.p., na podstawie którego prowadzono postępowanie podatkowe w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej skarżącego, nie jest przepisem karnym i nie może być oceniany w kontekście powyższej zasady. Postępowanie w tym przedmiocie jest ostatnim etapem odpowiedzialności członków zarządu za rozliczenia podatkowe spółki z o.o., nie kończy się ono nałożeniem sankcji administracyjnej lecz orzeczeniem o odpowiedzialności za zaległości podatkowe osoby prawnej. Nie nastąpiło więc żadnego rodzaju powielenie sankcji przez organ podatkowy. Organ podatkowy słusznie zauważa, że z przywołanych przez skarżącego odrębnych od siebie postępowań, jedynie postępowania karne skarbowe zakończyć się może nałożeniem przewidzianej ustawowo sankcji karnej. Nie są równoważne z taką sankcją konsekwencje wynikające z zakończenia przez organ podatkowy postępowań prowadzonych w stosunku do skarżącego jako członka zarządu w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości Spółki (nr spraw {...}i{...}), ani też postępowania, w której stroną jest "R" G.W. (nr spraw:{...},{...}).
Odnosząc się natomiast do sformułowanego przez skarżącego zarzutu, błędnego uznania przez organ, że jego stan zdrowia nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania wskazać należy, że z treści art. 201 § 1 pkt 4 O.p. wynika że jeżeli w toku postępowania strona bądź jej przedstawiciel ustawowy utracą zdolność do czynności prawnych, organ jest zobowiązany do zawieszenia postępowania podatkowego. W przypadku osoby fizycznej następuje to, gdy sąd powszechny wyda wobec niej orzeczenie o ubezwłasnowolnieniu, a to orzeczenie stanie się prawomocne.
W rozpatrywanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca. Skarżący nie przedłożył prawomocnego orzeczenia sądu w przedmiocie ubezwłasnowolnienia. Kopie załączonych do akt sprawy zaświadczeń lekarskich stwierdzają jedynie zaburzenia adaptacyjne i lękowe, lecz nie dokumentują utraty przez podatnika zdolności do czynności prawnych. Nie stanowią więc podstawy do zawieszenia w oparciu o art. 201 § 1 pkt 4 O.p.
Z kolei dołączonego do skargi postanowienia Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego w {...}z dnia 11 grudnia 2024 r. o zawieszeniu śledztwa w sprawie {...}r. wynika, że sądowa opinia psychiatryczno-psychologiczna z dnia 15 listopada 2024 r. wyszczególnia jedynie czynności w jakich skarżący nie może mieć udziału tj. przesłuchań czy konfrontacji a zatem również nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania.
Podkreślić należy, że skarżący, mimo wielokrotnego powoływania w toku postępowania kwestii stanu zdrowia nie ustanowił pełnomocnika, lecz jak wynika z akt sprawy samodzielnie formułował pisma, stawiał zarzuty, powołując się na przepisy prawa, co dowodzi, że działał z rozeznaniem i dodatkowo pozwala to poddać w wątpliwość tezę, że stan jego zdrowia wymagał wstrzymania się przez organ od kontynuowania prowadzonego postępowania podatkowego.
Za nieuzasadnione należy zatem. uznać zarzuty naruszenia art. 121 § 1 oraz 123 O.p.
Reasumując stwierdzić należy, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały przesłanki do zawieszenia postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 i art. 201 § 1 pkt 4 O.p., zatem zarzut naruszenia ww. przepisów należy uznać za bezzasadny.
Sąd w pełni podziela przedstawioną przez organ odwoławczy w uzasadnieniu skarżonej postanowienia argumentację i zajęte w nim stanowisko. Organ podatkowy dokładnie wyjaśnił stan faktyczny w zakresie podstaw zawieszenia oraz poddał prawidłowej analizie zagadnienie przesłanek, którymi kierował się przy wydaniu rozstrzygnięcia. Wszystko to znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które, wbrew twierdzeniom skarżącego, odpowiada wymogom art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 O.p.
Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut zaniechania powołania kuratora z uwagi na stan zdrowia uniemożlwiający skuteczne uczestnictwo w postępowaniu i obronę praw.
Zdaniem Sądu w okolicznościach rozpatrywanej sprawy nie wystąpił obowiązek powołania dla skarżącego kuratora. Wskazać należy, że pozbawienie, bądź ograniczenie zdolności do czynności prawnych (warunkujące powołanie kuratora - zgodnie z art. 138 § 1 O.p.), następuje dopiero w wyniku orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub częściowym (vide np. wyroki Sądu Najwyższego z 23 września 1999 r., sygn. akt II UKN 131/99 oraz NSA: z 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt I FSK 1827/13, z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt I FSK 2050/15). W aktach sprawy brak jest prawomocnego orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu.
Z kolei sformułowany zarzut naruszenia art. 108 § 2 O.p. wobec faktycznego wszczęcia postępowania dotyczącego ustalenia odpowiedzialności w zw. z art 107 O.p., przed dniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec Spółki - wobec faktu, że czynności w sprawie były prowadzone poza przypisanym trybie co najmniej od kwietnia 2024 r. jeszcze przed wszczęciem egzekucji wobec Spółki nie mieści się w katalogu przesłanek wymienionych w art. 201 § 1 i § 1a O.p. dotyczących zawieszenia postępowania.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.