W ocenie ZUS w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umorzenia wnioskowanej należności opisanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Organ wyjaśnił, że w toku prowadzonego postępowania ustalono, że:
a) z przyczyn oczywistych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła.
b) nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.
c) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie wystąpiła
d) wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosiła strona przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
e) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; nie został dotychczas ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne;
f) nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne.
Organ podkreślił, ze obecnie całość zadłużenia wnioskodawcy objęta jest postępowaniem egzekucyjnym. Aktualny brak efektu w egzekwowaniu należnych składek nie przesadza jeszcze o całkowitej ich nieściągalności.
Zdaniem ZUS w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły również przesłanki umożliwiające pozytywne rozpatrzenie wniosku wynikające z ww. Rozporządzenia z 2003 r.
Organ podkreślił, że wnioskodawca jest osobą w wieku aktywności zawodowej, a stan zdrowia nie wyklucza go zupełnie z rynku pracy. Pomimo legitymowania się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie został uznany za całkowicie i trwale niezdolnego do pracy. Aktualnie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia, uzyskuje dochód z pracy dorywczej. Należy zatem przypuszczać, że obecne położenie bytowe ma charakter przejściowy. Brak jest podstaw do uznania, że nie będzie miał możliwości wywiązania się z obowiązku spłaty należności w dalszej perspektywie czasowej.
Pismem z 8 kwietnia 2026 r. wnioskodawca wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na ww. decyzję ZUS.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że w sprawie nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający umorzenie należności,
- art. 7 i art. 77 §1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i pominięcie dowodów dotyczących jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej.
Mając na uwadze powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Zdaniem wnioskodawcy ZUS dokonał oceny wniosku w sposób schematyczny i w oderwaniu od realiów jego życia.
W ocenie wnioskodawcy sytuacja majątkowa, rodzinna i stan zdrowia powoduje, że nie jest w stanie opłacić zaległości wobec ZUS. Ich opłacenie pozbawi go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona i musi skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji. Przy jej wydaniu organ naruszył przepisy prawa procesowego w zakresie konieczności wyczerpującego rozważenia materiału dowodowego sprawy, w szczególności w zakresie występowania przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3b usus, a także odnośnie okoliczności stanowiących podstawę odmowy umorzenia odsetek od zaległości w ramach uznania administracyjnego.
Przepisy art. 28 ust. 3 i 28 ust. 3a i 3b usus przewidują możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jak też są odpowiednio stosowane w przypadku umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne, a także Fundusz Pracy. Maja one także zastosowanie w przypadku wniosku o umorzenie odsetek od tego typu zaległości
Przepisy te przewidują dwie odrębne sytuacje, kiedy możliwe jest umorzenie tych zaległości. Pierwsza z nich to sytuacja, gdy należności z tych tytułów są całkowicie nieściągalne. Katalog tego rodzaju okoliczności został sprecyzowany w przepisie art.28 ust.3 pkt 1 – 6. Jest to wyczerpujące wyliczenie sytuacji, gdy występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu tego typu składek. Aby zatem organ mógł dokonać umorzenia tych zaległości w sytuacji całkowitej nieściągalności musi ustalić, że zaistniała któraś z tych wymienionych w tym przepisie sytuacji.
Drugą podstawę do umorzenia należności przewidują przepisy art. 28 ust. 3a i 3b usus. Dotyczą one takiej okoliczności, kiedy nie występuje całkowita nieściągalność tychże zaległości ale ważny interes ubezpieczonego będącego jednocześnie płatnikiem składek za tym przemawia, jak także organ bierze pod uwagę stan finansów z zakresu ubezpieczeń społecznych ( jak się wydaje także z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych czy stan finansów Funduszu Pracy ). W takim przypadku musi on wprost wskazać w uzasadnieniu decyzji, jakie zajmuje stanowisko odnośnie zaistnienia tych przesłanek. Czy uznaje, że występuje ważny interes ubezpieczonego przemawiający za umorzeniem danej należności, czy występuje także interes społeczny ( rozumiany przez stan finansów publicznych w tym zakresie ). Jeżeli, ustali, że któraś z tych przesłanek zaistniała, to będzie zobowiązany w ramach uznania administracyjnego rozumianego jako swobodne nie zaś dowolne rozstrzygniecie tej kwestii do podjęcia decyzji w przedmiocie umorzenia. Jeżeli zatem zaistnieje chociaż jedna z omawianych przesłanek, to może odjąć on decyzję zarówno o umorzeniu lub odmowie umorzenia. Jeżeli żadna z tych przesłanek nie zaistnieje, to wówczas w ogólne nie może umorzyć zaległości.
Ustalenia w zakresie zaistnienia tych przesłanek muszą wynikać wprost z materiału dowodowego. Organ w tym zakresie musi wziąć pod uwagę okoliczności wymienione w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Oznacza to w realiach niniejszej sprawy, że powinien wskazać, czy sytuacja materialna i osobowa skarżącego pozwala mu na zapłatę zaległości, czy też na tę możliwość ma wpływ jego stan zdrowia.
Słusznie natomiast organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie będzie miał zastosowania przepis § 3 ust.1 pkt 2 Rozporządzenia.
Ustalenia w tym zakresie musza, jak już wskazano wynikać z materiału dowodowego, jak także dokonana na ich podstawie ocena musi być zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego w zakresie ważności interesu ubezpieczonego. Nie jest bowiem wystarczające wystąpienie samego interesu osoby ubezpieczonej, konieczne jest aby to był interes ważny, a więc taki, który w ocenie społecznej powinien zostać uznany za uzasadniający w danym, konkretnym przypadku odstąpienie od zasady powszechności ponoszenia opłat z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne itp.
Jak wynika z powyżej wskazanych przepisów rozporządzenia sytuacja taka może zachodzić, gdy sytuacja ubezpieczonego jest tego rodzaju, że zaplata składek może go narazić na niemożność utrzymania siebie i członków jego najbliżej rodziny, lub też gdy stan zdrowia nie pozwala mu na realizację obowiązków ciążących na płatniku i ubezpieczonym. Ocena taka musi być niewątpliwie dokonana z uwzględnieniem przyczyn dla których składki nie zostały odprowadzone, przyczyn dla których ubezpieczony znalazł się z takiej sytuacji, poziomu ubóstwa w jakim się znajduje, ilości osób zagrożonych ubóstwem , w tym zwłaszcza małoletnich dzieci.
Wszystkie te okoliczności oceniane łącznie musza doprowadzić organ do zajęcia jednoznacznego stanowiska co do wystąpienia ważnego interesu ubezpieczonego, które to stanowisko musi zostać w uzasadnieniu decyzji precyzyjnie i dogłębnie przedstawione. Dopiero bowiem dokonanie takiego ustalenia pozwala przejść do ewentualnego dalszego etapu procedowania wniosku czyli podjęcia samej decyzji o umorzeniu.
W przedmiotowej sprawie organ w uzasadnieniu decyzji nie zajął jasnego i jednoznacznego stanowiska co do spełnienia tej przesłanki po stronie wnioskodawcy. W niektórych jego częściach, co prawda wskazuje na argumentację, prowadzącą do wniosku, że ważny interes ubezpieczonego nie zaistniał, albo sprzeciwia się mu " ważny interes publiczny", to jednak poglądu takiego nie wyartykułował wprost.
Dlatego też przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie zobowiązany do jednoznacznego zajęcia w tym zakresie stanowiska. Powinien jednak wziąć od uwagę takie okoliczności, jak: posiadanie przez skarżącego i jego rodzinę dochodów wskazujących na znajdowanie się przez nią na poziomie dochodu progu ubóstwa ( minimum egzystencji ). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się natomiast, że już przekroczenie progu ubóstwa względnego ( minimum socjalnego ) może być podstawa do uznania ważnego interesu ubezpieczonego jako podstawy do umorzenia zaległych składek.
Ubóstwem zagrożone są także jego małoletnie dzieci. Organ nie wykazał przy tym aby dane dotyczące przychodów rodziny były nieprawdziwe i by uzyskiwała ona inne jeszcze, nie wykazane dochody.
Z wypowiedzi organu w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji wynika, że przyjmuje on, że interes publiczny rozumiany przez konieczność zapewnienia dochodów systemowi ubezpieczeń społecznych przemawia za nieumorzeniem składek. Interes ten zatem , co do zasady nie występuje. Nie uwzględnił jednak organ w tym zakresie tych wypowiedzi judykatury, w których wskazywano, że interes publiczny nie może być utożsamiany tylko i wyłącznie z koniecznością zapewnienia dopływu pieniędzy do systemu. Tak bowiem rozumiany interes publiczny zawsze będzie się sprzeciwiał umorzeniu. Przesłanka ta nie podlegała by zatem nigdy ocenie swobodnej organu. Przy jej ocenie należy jednak wziąć od uwagę , że niekiedy będzie on przemawiał także za umorzeniem zaległości, gdy wzgląd na koszty społeczne decyzji o braku umorzenia będzie przeważał nad koniecznością zapewnienia wpływów do systemu poprzez utrzymanie zasady powszechności zapłaty składek.
W aspekcie tej przesłanki należy bowiem rozważyć skutki jakie zaplata należności – zaległych składek, czy też , jak w sprawie niniejszej odsetek od zaległości spowoduje skutek dla ubezpieczonego i jego rodziny.
Jak wskazał WSA w Poznaniu niedopuszczalna jest sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa. W interesie publicznym nie jest zmuszenie jednostki do popadnięcia w sytuację skrajnego ubóstwa. W tego typu wypadku nie jest dopuszczalne faworyzowanie interesu finansów ubezpieczeń społecznych. Przy czym okoliczność niekorzystania jak dotychczas z pomocy społecznej nie może być traktowana jako dowód, że nie ma zagrożenia, że strona nie będzie w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, skoro kryteria udzielania pomocy społecznej wynikają wprost z przepisów u.p.s. ( patrz WSA w Poznaniu z dnia 2 lipca 2025 r, sygn.. III SA/Po 269/25, tak też WSA w Poznaniu z dnia 9.10.2024 r. sygn. III SA/Po 308/24, czy WSA w Opolu z 22 marca 2024 r. I SA/Op 189/24 ).
Przenosząc te rozważania do stanu faktycznego sprawy należy zatem wskazać, że już aktualnie skarżący znajduje się w sytuacji na pograniczu minimum egzystencji. To nakazuje dokonać ponownej oceny interesu społecznego w poszerzony sposób, nie ograniczony tylko do konieczności ponoszenia spłat zaległości .
Podkreślić trzeba, że wszystkie te oceny a więc zarówno interesu prywatnego, jak i publicznego muszą się odbyć z uwzględnieniem rodzaju należności jakich umorzenia domaga się skarżący. Nie wniósł on bowiem o umorzenie składek ale odsetek od zaległości. W ocenie sądu ocena taka może uwzględniać inne aspekty niż wniosek o umorzenie samych składek.
Konieczne zatem będzie po pierwsze określenie czy organ przyjmuje zaistnienie ważnego interesu ubezpieczonego, a jeżeli nie to dlaczego, jak także dokonanie oceny interesu publicznego w całym spektrum okoliczności jakie muszą być w tym zakresie uwzględnione, nie zaś z ograniczeniem ich tylko i wyłącznie do koniczności zapewnienia wpływu do ZUS.
W końcu sąd odniesie się do kryteriów dokonanej przez organ decyzji w zakresie samego, opartego na uznaniu administracyjnym, umorzenia zaległości w postaci odsetek.
Jak się wydaje podstaw negatywnej dla strony decyzji w tym zakresie organ upatruje w możliwości osiągniecia przez niego w przyszłości dochodów, z których możliwe będzie uzyskanie spłaty odsetek objętych wnioskiem.
Niewątpliwie stanowisko takie jest dopuszczalne. Możliwość uzyskania spłaty zaległości w przyszłości może stać się podstawą odmowy umorzenia zaległości nawet w sytuacji, gdy zaistnieją zarówno ważny interes prywatny, jak i interes publiczny. Tylko w przypadku trwałej nieściągalności możliwe będzie umorzenie zaległości. Jednak stanowisko organu w tym zakresie nie może być dowolne, a musi on wykazać, że z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia ,zdolności występowania na rynku pracy, umiejętności, stanu samego rynku pracy podjęcie takiego zatrudnienia jest rzeczywiście możliwe i przychody z których możliwa będzie egzekucja należności zostaną rzeczywiście osiągnięte.
W przedmiotowej sprawie organ apriorycznie założył, że skarżący takie dochody osiągnie więc odmówił umorzenia należności. Nie wykazał przy tym aby rynek pracy był tego rodzaju, że osoba z tego typu schorzeniami jak skarżący, posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności, o jej profilu umiejętności ma realną, a nie tylko hipotetyczna możliwość uzyskania w dającej się przewidzieć przyszłości przychodów, które pozwolą jej bez uszczerbku utrzymania dla siebie bądź rodziny, w tym małoletnich dzieci zapłacić odsetki należne od niego na rzecz ZUS.
Organ w tym zakresie nie przeanalizował tych okoliczności, a zatem jego decyzja w tym zakresie jest dowolna, a nie swobodna.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy będzie zatem zobowiązany odnieść się do tej kwestii w sposób szczegółowy, o ile zajdzie ku temu potrzeba. Jeżeli bowiem ustali, że żadna z przesłanek z art. 28 ust.3b usus nie zaistniała, to rozpatrywanie kwestii aktualnie rozważanej przez sąd będzie zbędne.
Z tych względów sąd uchylił zaskarżoną decyzję w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.