Wyrok WSA z dnia 28 sierpnia 2025, sygn. I SA/Rz 249/25

DIAS podkreślił, że mimo wystąpienia u skarżącej stanu chorobowego trwającego ponad dwa lata działalność gospodarcza była nieprzerwanie prowadzona bez ustanawiania pełnomocnika czy prokurenta. W ocenie organu przedsiębiorca rzetelnie podchodzący do swoich obowiązków zawodowych, mający świadomość co do możliwych skutków zaostrzenia choroby, powinien tak zorganizować swoją pracę, by owe epizody chorobowe nie narażały go na niekorzystne skutki prawne. Skarżąca nie wykazała, iż podjęła wszelkie możliwe działania dla zabezpieczenia swoich interesów w kontekście zagwarantowania możliwości skutecznego działania przed organami podatkowymi w razie pogorszenia stanu zdrowia. Kryterium braku winy, o jakim mowa w art. 162 § 1 o.p. należy wiązać z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, niewielkie nawet niedbalstwo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania o przywrócenie uchybionego terminu.

Konkludując organ stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, gdyż okoliczności na które wskazuje nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie było niezawinione.

W skardze do tut. Sądu na powyższe postanowienie DIAS skarżąca zarzuciła

Naruszenie art. 162 oraz art. 163 § 2 o.p. poprzez odmowę przywrócenia terminu do

wniesienia odwołania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w przedmiotowej sprawie istniały przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Skarżąca od 2022 r. pozostaje w leczeniu [...] związanym z [...] występującymi w różnym nasileniu. W okresie od 15 grudnia 2024 r. do 15 stycznia 2025 r., tj. obejmującym bieg terminu do wniesienia odwołania, skarżąca znajdowała się w stanie zdrowotnym uniemożliwiającym wykonywanie pracy, w tym także zajmowaniem się czynnościami administracyjnymi związanymi z prowadzoną działalnością gospodarczą, z uwagi na nasilenie objawów chorobowych. Zaznaczono, że [....] z jego nasilonymi objawami uniemożliwia właściwy osąd sytuacji, zaburza procesy decyzyjne i uniemożliwia normlane funkcjonowanie. Dopiero złagodzenie objawów pozwoliło skarżącej na podjęcie działań zmierzających do zabezpieczenia swoich interesów gospodarczych oraz realizację uprawnień związanych z możliwością zakwestionowania wydanego rozstrzygnięcia, z którym skarżąca się nie zgadza. Wskazano, że przyczyna uchybienia terminu ustała 16 stycznia 2025 r.

W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W wyniku kontroli sądu administracyjnego decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności naruszających prawo i przez to mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej: p.p.s.a., lub też wystąpiło naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.)

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

Spór w kontrolowanej sprawie dotyczy ziszczenia się określonych przepisami prawa przesłanek uzasadniających przywrócenie skarżącej terminu do złożenia odwołania od decyzji NUS.

Zgodnie z art. 162 § 1 o.p., w razie uchybienia terminowi do dokonania określonej czynności należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli ten uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, przy czym strona jednocześnie z wniesieniem podania obowiązana jest dopełnić czynności, dla której był określony termin (art. 162 § 2 o.p.).

Przywrócenie terminu możliwe jest zatem przy łącznym spełnieniu następujących przesłanek: wniesienie wniosku o przywrócenie terminu, zachowanie ustawowego terminu do wniesienia wniosku, uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku winy w uchybieniu terminu, dopełnienie czynności, dla której ustanowiony był przywracany termin.

Biorąc po uwagę powyższe wskazać należy, że w niniejszym przypadku trzy przesłanki nie stanowią sporu pomiędzy stronami tj. doszło do uchybienia terminowi, został złożony wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni, dokonano czynności, dla której termin był przewidziany. Sąd podziela stanowisko stron w tym zakresie w związku z czym nie ma potrzeby głębszej analizy zaistnienia tych przesłanek.

Tak więc istota sporu sprowadza się do oceny zaistnienia lub nie braku winy w uchybieniu terminu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się, jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego, obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych.

W ocenie Sądu okoliczności sprawy oraz załączonych do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczeń lekarskich lekarza specjalisty – [...] uprawdopodabniają, że skarżąca bez własnej winy uchybiła terminowi do wniesienia odwołania.

Należy wskazać, że uprawdopodobnienie jest instytucją o wiele mniej restrykcyjną od udowodnienia i oznacza, że strona powinna jedynie w sposób wiarygodny uzasadnić okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w terminie, bez konieczności wykazywania ich w sposób ostateczny. Wymóg uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu nie jest tożsamy z wymogiem udowodnienia wszystkich okoliczności faktycznych, przemawiających za uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu. Uprawdopodobnienie istnienia przesłanki braku winy jest więc środkiem zastępczym dowodu w ścisłym tego słowa znaczeniu i nie daje pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 sierpnia 2009 r. II FZ 238/09).

Przy ocenie zawinienia, bądź też jego braku, Sąd bierze pod uwagę czynnik obiektywny, rozpatrując czy strona dołożyła staranności, jakiej wymagać można od osoby dbającej w sposób należyty o swój interes prawny.

Podkreślenia wymaga, że nie tylko nagła choroba może stanowić okoliczność stanowiącą o braku winy w uchybieniu terminowi, a w konsekwencji, że choroba, na którą cierpi skarżąca, z uwagi na jej przewlekłość, nie usprawiedliwiała złożenia odwołania po terminie. O ile bowiem pogląd ten, powszechnie akceptowany w orzecznictwie należy podzielić, to nie jest on adekwatny w stosunku do chorób [...], których objawy mogą wiązać się z utratą możliwości rozpoznania przez osobę chorą sytuacji, w której się znajduje oraz pokierowania swoim postępowaniem, a więc wyłączyć zawinienie (brak zawinienia), które jest przesłanką przywrócenia terminu (por. postanowienie NSA z 9 stycznia 2019 r., I GSK 945/16).

Jak podkreśla się w orzecznictwie, kryterium należytej staranności może być zawodne przy ocenie zachowania osoby chorej [....] (por. wyroki NSA z 21 lipca 2016 r. II FSK 1784/14, z 25 kwietnia 2017 r. I FSK 1756/15, z 27 października 2017 r. I FSK 233/16).

Zdaniem Sądu stanowisko organu nie uwzględnia wpływu choroby skarżącej, której organ nie kwestionuje, na jej procesy poznawcze i decyzyjne. Tymczasem, jak już wskazywano skarżąca we wniosku powołała okoliczności swojej choroby. Należy mieć na uwadze, że choroba skarżącej nie jest chorobą, której objawy wpływają jedynie na fizyczną możliwość dokonania czynności procesowej w terminie. Trzeba mieć bowiem też na względzie, że nagłość dolegliwości mogącą świadczyć o braku winy strony w niedokonaniu czynności procesowej w terminie, może dotyczyć nie tylko całości choroby jako takiej, ale również nasilenia objawów choroby przewlekłej w danym terminie. Zaostrzenie objawów choroby skarżącej nie jest możliwe do przewidzenia, a więc nie ma ona realnego wpływu na ich wystąpienie.

Zdaniem Sądu powołane przez skarżącą i stwierdzone przez lekarza [...] mają właśnie charakter nieprzewidywalny i niezależny od woli człowieka. Z przedłożonych przez skarżącą zaświadczeń lekarskich jednoznacznie wynika, że 15 grudnia 2024 r. doszło do nasilenia objawów chorobowych u skarżącej. z twierdzeń skarżącej wynika, że stan ten utrzymywał się do 15 stycznia 2025 r. Zatem w okolicznościach sprawy upływ terminu do złożenia odwołania miał miejsce w czasie zaostrzenia objawów choroby [...] stopniu bardzo znacznie utrudniającym funkcjonowanie skarżącej.

Powyższe uprawdopodabnia, że stan zdrowa skarżącej mógł uniemożliwiać jej należyte kierowanie swoimi sprawami, w tym monitorowanie korespondencji od organu podatkowego lub skorzystanie z pomocy osób trzecich i powołanie pełnomocnika do złożenia odwołania. W takiej sytuacji nie można, według Sądu, stawiać skarżącej zarzutu nienależytego dbania o swoje interesy.

Jak już wskazywano powyżej przywrócenie terminu jest instytucją procesową, której zastosowanie uzależnione jest m.in. od uprawdopodobnienia przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu, a zatem nie wymaga udowodnienia istnienia faktu. Prawdopodobieństwo inaczej niż udowodnienie jest środkiem dowodowym, który nie musi dawać pewności, lecz tylko uwiarygodniać twierdzenia o jakiejś okoliczności faktycznej.

W przekonaniu Sądu zły stan zdrowia [...] skarżącej może być wystarczającą przesłanką do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Jeżeli zatem skarżąca powołuje się na zły stan zdrowia związany z przewlekłą chorobą [...], potwierdzoną zaświadczeniem wydanym przez lekarza specjalistę, to należy przyjąć, że uprawdopodobniła ona brak swojej winy w uchybieniu terminu dla dokonania czynności procesowej.

Tak więc, w ocenie Sądu, spełniona została przesłanka z art. 162 § 1 o.p., tj. skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania.

W konsekwencji Sąd uznał za zasadny zarzut naruszenia przez organ art. 162 § 1 o.p., w stopniu mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Według Sądu organ dokonał niewłaściwej wykładni prawa i oceny okoliczności mających wpływ na terminowe wniesienie przez skarżącą środka odwoławczego oraz nieprawidłowo wywiódł, że w tej sprawie nie został uprawdopodobniony brak winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.

Z przedstawionych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od organu na rzecz strony skarżącej zwrot niezbędnych kosztów postępowania w kwocie 597 zł obejmującej wpis od skargi (100 zł) oraz koszty zastępstwa prawnego doradcy podatkowego (480 zł) stosownie do § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) i uiszczoną opłatę skarbową od pełnomocnictwa (17 zł).