Skarżący złożył skargę na powyższą decyzję, zarzucając:
I. naruszenia prawa procesowego, które miały wpływ na wynik sprawy a to:
- art. 80 k.p.a. w zw. z art. 191 O.p., przez dokonanie dowolnej zamiast swobodnej oceny dowodów, w zakresie okoliczności stanowiących podstawę do udzielenia podatnikowi ulgi oraz przedłożonych przez syndyka dokumentów finansowych,
- art. 8 § 1 k.p.a., przez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania uczestników do władzy publicznej, w szczególności poprzez brak zachowania bezstronności.
II. naruszenie prawa materialnego, a to art. 67b § 1 pkt 1 w zw. z art. 67a § 1 pkt 3 O.p., przez dowolne i błędne przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie występuje ważny interes skarżącego oraz ważny interes publiczny uzasadniający udzielenie ulgi w postaci umorzenia w całości lub w części zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi syndyk podniósł, że prawidłowo ustalona aktualna sytuacja finansowa i majątkowa podatnika jednoznacznie potwierdzała spełnienie przesłanki ważnego interesu podatnika. Wobec podatnika ogłoszono upadłość, a wniosek o ulgę został złożony przez syndyka po dokonaniu analizy możliwości regulowania zobowiązań. Masa upadłości nie dysponowała wystarczającymi środkami finansowymi na pokrycie zaległości podatkowych, a jednocześnie brak było realnych perspektyw uzyskania dodatkowych wpływów. W toku postępowania upadłościowego cały majątek podatnika został zbyty, a uzyskane środki rozdysponowane pomiędzy wierzycieli zgodnie z przepisami Prawa upadłościowego.
W ocenie skarżącego, zarówno organ I instancji, jak i SKO dokonały dowolnej oceny materiału dowodowego, nie wyprowadzając z niego prawidłowych wniosków. Prawidłowa ocena zgromadzonych dowodów powinna prowadzić do uznania, że sytuacja finansowa i majątkowa podatnika miała charakter wyjątkowy, a odmowa umorzenia zaległości pociągała za sobą dla podatnika wyraźnie negatywne skutki.
Skarżący podniósł również, że od początku postępowania wskazywał na przyczyny braku możliwości uregulowania zobowiązania podatkowego, podkreślając, iż nie miał wpływu na stan masy upadłości, ani możliwości zabezpieczenia środków na zapłatę podatku. Uregulowanie pełnej kwoty zaległości podatkowych prowadziłoby do braku środków na dalsze prowadzenie czynności niezbędnych dla zabezpieczenia i likwidacji majątku, co skutkowałoby obniżeniem jego wartości oraz zmniejszeniem stopnia zaspokojenia wierzycieli.
Skarżący wskazał, że zgodnie z naczelną zasadą Prawa upadłościowego – zasadą optymalizacji – postępowanie upadłościowe powinno zmierzać do jak najwyższego zaspokojenia wierzycieli. W tym celu syndyk kontynuował działalność polegającą na najmie nieruchomości, co umożliwiło pokrycie kosztów utrzymania i zabezpieczenia majątku, a następnie jego likwidację. Zaspokojenie należności podatkowej w pełnej wysokości prowadziłoby natomiast do uprzywilejowania jednego wierzyciela kosztem pozostałych, co pozostaje w sprzeczności z zasadami postępowania upadłościowego oraz narusza interes publiczny rozumiany jako interes ogółu wierzycieli.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U.
z 2024r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad
w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu skutkującym wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. Organy w zakresie niezbędnym dla prawidłowego rozpoznania sprawy zebrały obszerny materiał dowodowy, który wnikliwie oceniły w kontekście prawidłowo wskazanych przepisów prawa, zaś wyciągniętym wnioskom nie sposób zarzucić dowolności.
Zgodnie z art. 67a O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b O.p., w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:
1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;
2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieregulowanych w terminie zaliczek na podatek;
3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa (§ 2).
Z kolei art. 67b § 1 O.p. stanowi, że organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielić ulg w spłacie zobowiązań podatkowych w art. 67a o.p.:
1) które nie stanowią pomocy publicznej;
2) które stanowią pomoc de minimis - w zakresie i na zasadach określonych w bezpośrednio obowiązujących aktach prawa wspólnotowego dotyczących pomocy w ramach zasady de minimis;
3) stanowiące pomoc publiczną, określoną w tym przepisie.
Z powyższych regulacji wynika wprost, że adresatem pomocy w postaci ulgi podatkowej, może być także przedsiębiorca, po spełnieniu określonych warunków, a ulga może zostać mu przyznana w przypadkach uzasadnionych jego ważnym interesem lub interesem publicznym. Trzeba przy tym dodać, że słusznie organ odwoławczy odwołał się do dominującego stanowiska wypracowanego w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że w pierwszej kolejności organ zobligowany jest do oceny możliwości zastosowania ulgi poprzez kryteria uzasadnionego ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, a dopiero jeżeli zaistnieje któraś z tych przesłanek oraz organ zdecyduje o udzieleniu danej ulgi, to dopiero wówczas może przejść do dalszego etapu, tj. oceny spełnienia przesłanek określonych w przepisie art. 67b Ordynacji podatkowej (por. np. wyroki NSA z dnia 23 stycznia 2014 r. II FSK 532/12, z dnia 10 marca 2016 r. II FSK 76/14).
W orzecznictwie sądowym przeważa bowiem pogląd, że przepisy art. 67a i art. 67b O.p. są ze sobą powiązane w ten sposób, że przepis art. 67b powinien być stosowany łącznie z art. 67a, a więc przy uwzględnieniu zarówno rodzajów udzielanych ulg podatkowych określonych w trzech punktach § 1, jak i przesłanki ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Organ podatkowy nie może zatem udzielić ulgi podatkowej osobie prowadzącej działalność gospodarczą, o ile nie zachodzą łącznie przesłanki udzielenia takiej ulgi określone w przepisach art. 67a i art. 67b Ordynacji podatkowej. Brak przesłanek z któregokolwiek z tych przepisów uniemożliwia udzielenie wnioskowanej ulgi (por. np. wyroki NSA z dnia 12 października 2017 r., II FSK 1592/17, z dnia 30 sierpnia 2018 r., II FSK 2405/16, z dnia 13 marca 2019 r., II FSK 1027/17).
W art. 67a § 1 pkt 3 O.p. przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową – "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". W świetle utrwalonego w orzecznictwie stanowiska "ważny interes podatnika" to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Przesłanka "ważnego interesu podatnika" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika i skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w pierwszej kolejności wobec samego podatnika, a następnie dla jego rodziny w wyniku realizacji zobowiązania.
Natomiast przez "interes publiczny" należy rozumieć dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej itp. Obie wyżej wymienione przesłanki umorzenia należy oceniać z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej, a zajściem okoliczności powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty.
Jak słusznie wskazują w niniejszej sprawie organy, wydana na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. decyzja w przedmiocie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych ma charakter uznaniowy, o czym świadczy użyty przez ustawodawcę, w omawianej regulacji zwrot "organ podatkowy (...) może umorzyć...".
Zaznaczyć jednak należy, że instytucja umorzenia zaległości podatkowej ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 67a § 1 o.p. (ważny interes podatnika lub interes publiczny albo obie przesłanki łącznie) - organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też nie (por. wyroki NSA z dnia 26 sierpnia 2016 r" sygn. akt II FSK 3481/15, z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 2887/13). Oznacza to, że nawet spełnienie określonej w tym przepisie przesłanki w postaci zaistnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, nie powoduje powstania po stronie organów podatkowych obowiązku udzielenia ulgi, a jedynie stwarza możliwość jej udzielenia. Innymi słowy, spełnienie wymienionych w powołanym przepisie przesłanek jedynie otwiera możliwość rozważenia zasadności wniosku podatnika, nie obligując jednak organów podatkowych do uwzględnienia wniosku i udzielenia ulgi (por. np. wyrok NSA z dnia 9 października 2014 r. sygn. II FSK 2527/12).
Zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem judykatury, sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych organów podatkowych podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego, który nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ podatkowy wybór jest trafny. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności decyzji administracyjnej. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. sprawia, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji (por. m.in. wyroki NSA z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 521/21, z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. II FSK 1652/10). Innymi słowy sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy zaległość podatkowa, czy odsetki za zwłokę winny zostać umorzone. Rozstrzygnięcie w tym zakresie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja "uznaniowa" podlega w pełnym zakresie badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi, tj. do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym są logiczne i poprawne, czy mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustalonych granicach.
Wyjątkowy charakter decyzji uznaniowej wymaga od organu, aby w trakcie rozpatrzenia wniosku podatnika o umorzenie zaległości przeanalizował dokładnie wszystkie dane, które pozwalają zobrazować sytuację podmiotu wnioskującego. Nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że ocena organu podatkowego, czy istnieją przesłanki umorzenia w konkretnej sprawie może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 191 Ordynacji podatkowej), po uprzednim wyczerpującym zebraniu całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.) oraz dokładnym wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy (art. 122 O.p.). Dopiero na skutek tak przeprowadzonego postępowania organ winien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą umorzenia zaległości w podatku od nieruchomości na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 o.p. Spór sprowadzał się do oceny, czy w realiach niniejszej sprawy wystąpiły przesłanki "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego", uzasadniające zastosowanie ulgi podatkowej.
Jak wynika z akt sprawy, podatnik uzasadniał wniosek o umorzenie zaległości podatkowych istnieniem ważnego interesu podatnika, wskazując na ogłoszenie jego upadłości likwidacyjnej postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] września 2021 r., trudną sytuację ekonomiczną związaną z pandemią COVID-19 oraz konfliktem zbrojnym w Ukrainie.
Sąd podziela stanowisko organów podatkowych, że przesłanka "ważnego interesu podatnika" wymaga ustalenia aktualnej sytuacji finansowej i majątkowej podatnika oraz skutków ekonomicznych wykonania zobowiązania podatkowego, przy czym ocena ta powinna być dokonywana według stanu istniejącego na dzień wydania decyzji. Zdarzenia przeszłe i hipotetyczne zdarzenia przyszłe mogą mieć jedynie znaczenie pomocnicze.
Zasadnie organy podniosły, że wskazane przez skarżącego zdarzenia o charakterze makroekonomicznym dotknęły szerokie grono podmiotów gospodarczych i nie wykazano, aby w sposób szczególny i bezpośredni uniemożliwiły skarżącemu regulowanie zobowiązań podatkowych.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że spółka już przed ogłoszeniem upadłości posiadała znaczne zobowiązania finansowe, w tym w szczególności wysokie zadłużenie kredytowe zabezpieczone hipotecznie, związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Analiza sprawozdań finansowych za lata 2020–2024 potwierdza, że podmiot co do zasady wykazywał straty finansowe, sporadycznie osiągając zyski, przy jednoczesnym utrzymywaniu się znacznego poziomu zobowiązań. Sąd podziela ocenę organów, że do powstania tej sytuacji doprowadziły przyjęta strategia oraz decyzje biznesowe podejmowane przez spółkę w toku prowadzenia działalności gospodarczej. Ogłoszenie upadłości było konsekwencją tych decyzji, a nie zdarzeń o charakterze nadzwyczajnym i niezależnym od podatnika.
Bezsporne jest również, że w toku postępowania upadłościowego syndyk dokonał zbycia całego majątku spółki, uzyskując z tego tytułu kwotę [...] zł, która w przeważającej części została przeznaczona na częściową spłatę zobowiązań zabezpieczonych hipotecznie. Pomimo spieniężenia niemal całego majątku, do budżetu Gminy [...] nie wpłynęły żadne istotne kwoty tytułem zaległości podatkowych. Okoliczność ta sama w sobie nie przesądza jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika w rozumieniu art. 67a § 1 pkt 3 O.p.
Sąd podkreśla, że upadłość likwidacyjna z natury rzeczy wiąże się z trudną sytuacją finansową dłużnika, jednak fakt ten nie może być utożsamiany z automatycznym spełnieniem przesłanek umorzenia zaległości podatkowych. Celem postępowania upadłościowego jest zapewnienie możliwie najwyższego i równomiernego zaspokojenia wierzycieli, a nie zwolnienie dłużnika z odpowiedzialności za zobowiązania publicznoprawne. Ogłoszenie upadłości nie powoduje, że upadły przestaje być podatnikiem i zostaje zwolniony z obowiązku ponoszenia ciężarów publicznych.
Odnosząc się do przesłanki interesu publicznego, Sąd w pełni aprobuje stanowisko organów podatkowych, że w realiach niniejszej sprawy interes publiczny przemawia za ochroną interesów finansowych jednostki samorządu terytorialnego jako wierzyciela publicznoprawnego. Podatki stanowią dochody własne gminy, przeznaczane na realizację zadań publicznych służących całej lokalnej społeczności. Umorzenie znacznej kwoty zaległości podatkowych prowadziłoby do uprzywilejowania jednego podmiotu kosztem ogółu podatników, którzy mimo trudnej sytuacji ekonomicznej regulują swoje zobowiązania publicznoprawne. Ponadto w efekcie finansowałoby podatnika, który nie zamierza w dalszym ciągu prowadzić działalności gospodarczej, lecz ją zlikwidować.
Sąd zwraca także uwagę, że syndyk masy upadłości, działając na rachunek upadłego, nie regulował należności publicznoprawnych wobec Gminy [...] również po ogłoszeniu upadłości, pomimo istnienia takiego obowiązku i pomimo przejściowego występowania zysku z prowadzonej działalności (np. za okres od 28 września 2021r. do 31 grudnia 2021r., czy za 2024r.). Okoliczność ta dodatkowo osłabia argumentację skargi w zakresie istnienia interesu publicznego uzasadniającego zastosowanie ulgi podatkowej.
Wbrew twierdzeniom skargi, organy podatkowe przeprowadziły w sprawie prawidłowe postępowanie dowodowe, zgromadziły kompletny materiał dowodowy oraz dokonały jego oceny w sposób logiczny i spójny, zgodny z zasadami wynikającymi z art. 191 O.p. Brak podstaw do uznania, że ocena ta była dowolna. Uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 210 § 4 O.p. i w sposób wyczerpujący wskazuje przyczyny odmowy zastosowania instytucji umorzenia zaległości podatkowych.
W konsekwencji Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo przyjęły, iż w sprawie nie wystąpił ani ważny interes podatnika, ani interes publiczny uzasadniający zastosowanie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego, a podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Dodać trzeba, że nietrafne jest powołanie w skardze zarzutów naruszenia przepisów art.80 i art.8 k.p.a., ponieważ w niniejszej sprawie postępowanie toczyło się na zasadach określonych w Ordynacji podatkowej, a przepisy k.p.a. nie miały zastosowania.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.