W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swe dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstawy do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) - tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Należy nadto wskazać, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu skutkującym wyeliminowaniem jej z obrotu prawnego. Organy w zakresie niezbędnym dla prawidłowego rozpoznania sprawy zebrały materiał dowodowy, który należycie oceniły w kontekście wskazanych przepisów prawa, zaś wyciągniętym wnioskom nie sposób zarzucić dowolności.
Zgodnie z art. 67a O.p., organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b O.p., w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może:
1) odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty;
2) odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieregulowanych w terminie zaliczek na podatek;
3) umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
Umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa (§ 2).
Natomiast w myśl art.6 q ust.1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t. jedn. Dz.U. z 2025, poz.733), w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta, a w przypadku przejęcia przez związek międzygminny zadań gminy, o których mowa w art. 3 ust. 2, w zakresie gospodarowania odpadami komunalnymi, w zakresie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, które stanowią dochód związku międzygminnego - zarządowi związku międzygminnego.
Skarżący ubiegał się o udzielenie ulgi w spłacie zaległości z tytułu IV raty opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2024r. w wysokości [...] zł.
Sąd uznał, że organy odmawiając skarżącemu udzielenia wnioskowanej ulgi nie naruszyły prawa. Pomimo sformułowanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania, skarżący w istocie nie kwestionuje dokonanych przez organy ustaleń.
W zasadzie znaczna ich część została poczyniona na podstawie informacji
i dokumentów uzyskanych samodzielnie przez organ I instancji, ponieważ skarżący nie podjął współpracy w ustaleniu jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej.
Niewątpliwie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Z ustaleń organu wynika, że nie pracuje, nie pobiera renty czy emerytury, mieszka sam, a ze względu na stan zdrowia został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie i uzyskiwanej pomocy celowej.
Pomimo wezwań organu, skarżący odmawiał udzielenia informacji o swojej sytuacji, w tym o rodzajach i wysokości ponoszonych wydatków, uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu, mimo że pracownik organu proponował przyjazd do jego domu w tym celu. Uniemożliwiło to ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i wyjaśnienie istniejących w tym zakresie wątpliwości. Jak bowiem wynika z akt sprawy, w 2024r. skarżący uzyskał z budżetu gminy zwrot podatku akcyzowego za nabyty olej napędowy wykorzystywany do produkcji rolnej, w kwocie [...] zł. Jak wynika z decyzji o zwrocie podatku akcyzowego, skarżący złożył oświadczenie, że jest posiadaczem lub współposiadaczem użytków rolnych o pow. [...] ha na terenie gminy D. oraz przedstawił faktury VAT potwierdzające zakup oleju napędowego w okresie od 1 lutego do 31 lipca 2024r. w ilości [...] l. Jakkolwiek dochód z uzyskanego zwrotu podatku akcyzowego nie jest znaczny, to jednak z pewnością wystarczyłby na pokrycie przedmiotowej zaległości, ale przede wszystkim oznacza, że skarżący nabywał i wykorzystywał paliwo do pojazdów rolniczych, a co za tym idzie istnieją przesłanki do uznania, że prowadził on sam, lub przy pomocy innych osób, produkcję rolną, która mogła potencjalnie przynieść dochód. Jak wynika z zalegających w aktach decyzji podatkowych, skarżący jest właścicielem (współwłaścicielem) gospodarstwa rolnego o pow [...] ha, które - co do zasady -może być źródłem dochodu (np. z tytułu dopłat rolniczych). Te dowody pozostają w sprzeczności z oświadczeniem o stanie majątkowym złożonym na potrzeby świadczeń z pomocy społecznej, z którego wynika, że skarżący nie posiada gospodarstwa rolnego i jest właścicielem działki o pow. [...] ha przelicz. Powyższe okoliczności jednak nie zostały przez skarżącego wyjaśnione. W żaden sposób nie odniósł się do nich w odwołaniu, ani w skardze. Trzeba zaznaczyć, że ubiegając się o pomoc w postaci umorzenia zaległości, skarżący jest zobowiązany ujawnić wszystkie okoliczności wskazujące na jego faktyczną sytuację, aby można było uznać, że wszystkie możliwości uzyskania dochodu zostały wyczerpane. Dokonując oceny sytuacji wnioskodawcy organ ma obowiązek uwzględnić nie tylko okoliczności, które przemawiają na jego korzyść, a rozważając podjęcie decyzji w ramach uznania administracyjnego organ może ważyć przesłankę interesu wnioskodawcy (podatnika) z interesem społecznym. W ocenie Sądu, podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego, organ nie przekroczył granic przysługującej mu w tym zakresie swobody.
Podstawa prawna kontrolowanych rozstrzygnięć oparta została na przepisie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. Zgodnie z nim, organ podatkowy, na wniosek podatnika,
z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub
w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Z art. 67a § 2 O.p. wynika, że umorzenie zaległości podatkowej powoduje również umorzenie odsetek za zwłokę w całości lub w takiej części, w jakiej została umorzona zaległość podatkowa. W art. 67a § 1 pkt 3 O.p. przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową – "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". W świetle utrwalonego w orzecznictwie stanowiska "ważny interes podatnika" to sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych. Przesłanka "ważnego interesu podatnika" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej podatnika i skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w pierwszej kolejności wobec samego podatnika, a następnie dla jego rodziny w wyniku realizacji zobowiązania.
Natomiast przez "interes publiczny" należy rozumieć dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej itp. Obie wyżej wymienione przesłanki umorzenia należy oceniać z uwzględnieniem związku zachodzącego pomiędzy obniżeniem zdolności płatniczej, a zajściem okoliczności powodujących i uzasadniających niemożność zapłaty.
Zaznaczyć jednak należy, że instytucja umorzenia zaległości podatkowej ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w art. 67a § 1 o.p. (ważny interes podatnika lub interes publiczny albo obie przesłanki łącznie) - organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też nie (por. wyroki NSA z dnia 26 sierpnia 2016 r" sygn. akt II FSK 3481/15, z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II FSK 2887/13). Oznacza to, że nawet spełnienie określonej w tym przepisie przesłanki w postaci zaistnienia ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego, nie powoduje powstania po stronie organów podatkowych obowiązku udzielenia ulgi, a jedynie stwarza możliwość jej udzielenia. Innymi słowy, spełnienie wymienionych w powołanym przepisie przesłanek jedynie otwiera możliwość rozważenia zasadności wniosku podatnika, nie obligując jednak organów podatkowych do uwzględnienia wniosku i udzielenia ulgi (por. np. wyrok NSA z dnia 9 października 2014 r. sygn. II FSK 2527/12).
Zgodnie z ugruntowanym już stanowiskiem judykatury, sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego, który nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ podatkowy wybór jest trafny. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności decyzji administracyjnej. Uznaniowy charakter decyzji podejmowanych na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. sprawia, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nie kontroluje się merytorycznej zasadności, czy celowości takich decyzji (por. m.in. wyroki NSA z dnia 18 maja 2022 r. sygn. akt III FSK 521/21, z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. II FSK 1652/10). Innymi słowy sąd administracyjny nie rozstrzyga o tym, czy zaległość podatkowa, czy odsetki za zwłokę winny zostać umorzone. Rozstrzygnięcie w tym zakresie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Natomiast zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja "uznaniowa" podlega w pełnym zakresie badaniu co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi, tj. do oceny, czy organ podatkowy prawidłowo zgromadził materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym są logiczne i poprawne, czy mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a także czy dokonana ocena mieści się w ustalonych granicach.
Wyjątkowy charakter decyzji uznaniowej wymaga od organu, aby w trakcie rozpatrzenia wniosku podatnika o umorzenie zaległości przeanalizował dokładnie wszystkie dane, które pozwalają zobrazować sytuację podmiotu wnioskującego. Nie powinno budzić żadnych wątpliwości, że ocena organu podatkowego, czy istnieją przesłanki umorzenia w konkretnej sprawie może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego (art. 191 Ordynacji podatkowej), po uprzednim wyczerpującym zebraniu całego materiału dowodowego (art. 187 § 1 O.p.) oraz dokładnym wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy (art. 122 O.p.). Dopiero na skutek tak przeprowadzonego postępowania organ winien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji.
Jak wynika z akt sprawy, podatnik uzasadniał wniosek o umorzenie zaległości podatkowych istnieniem ważnego interesu podatnika, wskazując na trudną sytuację zdrowotno-finansowa, bez sprecyzowania, na czym miałaby polegać.
W przekonaniu Sądu organy zasadnie przyjęły, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący, mogła być uznana za przesłankę "ważnego interesu podatnika", ale nie zobowiązywało to do organu do umorzenia zaległości. Uzasadniając decyzje odmowną organ zasadnie powołał się na takie okoliczności, jak powszechność obowiązku ponoszenia opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi, dzięki któremu zasilane są dochody budżetu gminy, co z kolei umożliwia zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnej. Z tych względów podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości i w opłatach powinno być stosowane wyjątkowo. Poza tym w procesie decyzyjnym organ uwzględnił przesłankę "interesu publicznego", która nakazuje uwzględnić wartości wspólne dla całego społeczeństwa, w tym zasadę sprawiedliwości. Organ zasadnie odwołał się do znanej mu z urzędu okoliczności, że wiele rodzin z terenu gminy D. utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej i nie korzystają z ulg w postaci umorzenia zaległości. Tymczasem skarżącemu umorzono już czterokrotnie zaległości z tyt. opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi (za cztery kwartały 2021r.). Organ uznał, że dalsze umarzanie wiązałoby się w nieuprawniony sposób z przedwczesną rezygnacją z dochodów gminy i stawiałoby skarżącego w pozycji uprzywilejowanej wobec innych mieszkańców gminy, którzy – pomimo trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej – ponoszą wydatki podatkowe bez pomocy jednostki samorządu terytorialnego. Zasada sprawiedliwości społecznej przemawia zatem za tym, aby ulgi w niniejszej sprawie nie udzielić.
W uzasadnieniach decyzji przytoczono treść ww. przepisów oraz przedstawiono ich wykładnię, a także w wyczerpujący sposób uzasadniono podjęcie decyzji odmownej. Sąd nie miał zastrzeżeń co do prawidłowości wywiązania się przez organy
z obowiązków wynikających przepisów postępowania. W sposób rzetelny wyjaśniono sytuację skarżącego, o tyle, na ile organ I instancji mógł pozyskać te informacje we własnym zakresie. Uzasadnienie decyzji jest wyczerpujące i zawiera także wywody odnoszące się do oceny poczynionych ustaleń faktycznych (subsumpcji). Ocenie tej nie można było postawić zarzutu dowolności. Chociaż organ stwierdził zaistnienie przesłanki ważnego interesu wnioskodawcy, to nie miał obowiązku umorzenia zaległości. Podjęcie decyzji pozostawione zostało przez ustawodawcę uznaniu organu rozpoznającego wniosek (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2015 r. sygn. II FSK 3103/15).
Z podanych względów Sąd uznał, że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa, a zarzuty skargi są bezpodstawne, dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O przyznaniu wynagrodzenia radcy prawnemu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2026 r. poz. 136).