W ocenie organu, organ I instancji omówił powody zabezpieczenia, opierając się na konkretnych dowodach zgromadzonych w aktach sprawy, zgodnie z art. 210 O.p. Organ I instancji odniósł się do wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych ustalonych w sprawie pod kątem zaistnienia przesłanek z art. 33 O.p.
"Uzasadniona obawa" jest klauzulą generalną, umożliwiającą organom podatkowym dokonanie stosownej do okoliczności kwalifikacji zdarzenia prawnego. Ordynacja podatkowa nie formułuje zamkniętego katalogu przypadków, kiedy zabezpieczenie powinno być dokonane. Ogranicza się do określenia dwóch przykładowych przypadków: a) trwałego nieuiszczania wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych, b) zbywania majątku w celu utrudnienia lub udaremnienia egzekucji. Zatem katalog zachowań, które mogą wywołać "uzasadnioną obawę" niewykonania zobowiązania podatkowego, jest niewątpliwie szerszy.
"Obawa" oznacza "stan, uczucie niepewności, niepokoju co do skutku, następstw czegoś, strach, lęk". Natomiast "uzasadniony" w użyciu przymiotnikowym to "oparty na obiektywnych racjach, słuszny, usprawiedliwiony". Tym samym "uzasadniona obawa" to stan, w którym organ podatkowy ma obiektywne podstawy do uznania, że podatnik zobowiązania nie wykona. Wobec tego nawet brak zbywania przez podatnika majątku nie oznacza, że decyzja o zabezpieczeniu wydana była bezzasadnie. Co istotne "uzasadniona obawa" jest odnoszona do zdarzenia, które jeszcze nie nastąpiło, a nawet nie wiadomo, czy w ogóle wystąpi.
Organ odnotował, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku sygn. SK 40/12 wymienił okoliczności, które uzasadniają zastosowanie instytucji zabezpieczenia:
- znaczna kwota zaległości z odsetkami w porównaniu z dochodami,
- relatywnie niskie dochody w stosunku do przyszłego zobowiązania,
- pozbywanie się środków trwałych;
- gdy podatnik spłaca zobowiązania z opóźnieniem;
- nierzetelne prowadzenie ksiąg i zaniżanie dochodów,
- ujawnienie obniżania podatku na podstawie fikcyjnych faktur.
W rozpatrywanych okolicznościach podatnik:
- zaniżył przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej o kwotę ogółem [...] zł, zaniżył koszty uzyskania przychodów na kwotę łączną [...] zł;
- w następstwie zadeklarował i otrzymał nienależną nadpłatę podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r.;
- nie wystawił faktur i nie zadeklarował VAT z tytułu sprzedaży nieruchomości za czerwiec 2019 r. w wysokości [...] zł i za lipiec 2019 r. w wysokości [...] zł.
Zdaniem organu, charakter stwierdzonych naruszeń prawa podatkowego świadczy o świadomym unikaniu płacenia podatków. Podatnik nie ujął rzeczywistych zdarzeń w zeznaniu rocznym i w deklaracjach VAT. Takie działanie podatnika prowadzi do stwierdzenia, że może nie mieć woli dobrowolnego wykonania zobowiązań podatkowych.
Ponadto organ przyjął, że o uzasadnionej obawie niewykonania zobowiązań podatkowych świadczy już sama wysokość zabezpieczanych zobowiązań wraz z odsetkami w łącznej kwocie [...]zł, zwłaszcza że:
- podatnik nie uzyskuje innych dochodów ani przychodów poza wykazywanymi w zeznaniu PIT-36L z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej;
- roczny dochód podatnika nie jest wystarczający na pokrycie przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych z odsetkami;
- podatnik nie posiada majątku nieruchomego;
- podatnik dysponuje majątkiem ruchomym (pojazdy), jednak są to głównie środki trwałe, wykorzystywane przez podatnika w działalności gospodarczej (transport drogowy towarów) i trudno przypuszczać, że podatnik będzie skłonny dobrowolnie je zbyć, a w rezultacie pozbawić się możliwości prowadzenia działalności gospodarczej;
- podatnik jako doświadczony przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą od 2006 r., dokonując zakupu nieruchomości w 2009 r. w celu wykorzystywania jej do prowadzonej działalności gospodarczej, powinien mieć świadomość, że sprzedaż tej działki innemu przedsiębiorcy wiąże się z obciążeniami podatkowymi (w akcie notarialnym podatnik oświadczył, że prowadzi na tej działce działalność gospodarczą i zobowiązał się do jej wyrejestrowania z CEiDG dopiero z chwilą wydania nieruchomości kupującemu).
W podsumowaniu powyższych argumentów organ stwierdził, że "Uwzględniając wszystkie okoliczności zaistniałe w toku postępowań podatkowych mam podstawy uznać, że zaistniała uzasadniona obawa niewykonania przez Pana przewidywanych zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2019 r. wraz z odsetkami za zwłokę, z tytułu nienależnie zwróconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2019 r. wraz z odsetkami za zwłokę i z tytułu podatku od towarów i usług za czerwiec i lipiec 2019 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie [...]zł, która stanowiła podstawę do wydania decyzji zabezpieczającej. Skoro nie uzyskuje Pan wystarczających dochodów i ominął Pan obowiązujące prawo w celu ograniczenia obciążeń podatkowych, istnieje duże prawdopodobieństwo, że nie ureguluje Pan także dobrowolnie określonych przybliżonych kwot zobowiązań podatkowych."
Podatnik złożył skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzucił naruszenie: art. 233 § 1 pkt 1, pkt 3, art. 122, art. 33 § 1 O.p. przez nieuchylenie decyzji organu I instancji z [...] listopada 2024 r. wobec braku przesłanki uzasadnionej obawy, że zobowiązania podatkowe nie zostaną wykonane.
W następstwie podatnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu wraz z decyzją organu I instancji z [...] listopada 2024 r., o umorzenie postępowania oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu zarzutów i wniosków zawartych w skardze podatnik tłumaczył, że prowadzone są postępowania podatkowe w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r., a także w przedmiocie VAT za czerwiec i lipiec 2019 r., w których nie zostały wydane decyzje.
Przesłanką wydania decyzji o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania podatkowego w trybie art. 33 § 1, § 2 O.p. jest uzasadniona obawa, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane. Ustawodawca wymienił dwie szczegółowe przesłanki, które uzasadniają taką obawę: gdy "podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym" lub "dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję"
Organ nie zbadał faktycznych możliwości płatniczych podatnika. Nie wykazał okoliczności, świadczących o tym, że podatnik trwale nie wywiązuje się z obowiązku płacenia danin publicznych. Podatnik nie wyprzedaje majątku, osiąga dochód. Zatem wykonanie spornych zobowiązań podatkowych byłoby możliwe.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga podatnika zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu i decyzja organu I instancji z [...] listopada 2024 r. nie są zgodne z prawem.
Spór podatnika z organem koncentrował się na ustawowych przesłankach zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych.
Wobec tak zarysowanego sporu należy przypomnieć, że dział III rozdział 3 O.p. normuje reguły zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych.
W myśl art. 33 O.p. zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim także na majątku wspólnym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję. W przypadku zabezpieczenia na majątku wspólnym małżonków przepis art. 29 § 2 stosuje się odpowiednio (art. 33 § 1 O.p.).
Zabezpieczenia w okolicznościach wymienionych w § 1 można dokonać również w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, przed wydaniem decyzji:
1) ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego;
2) określającej wysokość zobowiązania podatkowego;
3) określającej wysokość zwrotu podatku (art. 33 § 2 O.p.).
W przypadku, o którym mowa w § 2 pkt 2, zabezpieczeniu, z zastrzeżeniem art. 54 § 1 pkt 1, podlega również kwota odsetek za zwłokę należnych od zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu (art. 33 § 3 O.p.).
W przypadku, o którym mowa w § 2, organ podatkowy na podstawie posiadanych danych co do wysokości podstawy opodatkowania określa w decyzji o zabezpieczeniu:
1) przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji, o której mowa w § 2 pkt 1;
2) przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego oraz kwotę odsetek za zwłokę należnych od tego zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji, o której mowa w § 2 pkt 2 (art. 33 § 4 O.p.).
Decyzja zabezpieczająca ze swej prawnej istoty nie rozstrzyga i nie może rozstrzygać o wysokości zobowiązań podatkowych w konkretnych okolicznościach faktycznych i uwarunkowaniach prawnych. Te materialnoprawne kwestie - co do zasady - rozstrzygnie decyzja wymiarowa, od której podatnik będzie mógł się odwołać, a więc nie zostanie pozbawiony ochrony prawnej. W dalszej kolejności podatnik będzie uprawniony do zainicjowania sądowej kontroli legalności decyzji organu odwoławczego, jeśli nie będzie się zgadzał z ostateczną decyzją wymiarową. Poza zakresem postępowania zabezpieczającego pozostaje ocena dowodów, które będą stanowiły podstawę przyszłych merytorycznych rozstrzygnięć w spornej kwestii wysokości zobowiązań podatkowych.
Ta część uzasadnienia zmierza do wyjaśnienia, że nie można wiązać przesłanek zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych z przesłankami określenia wysokości zobowiązań podatkowych. Są to dwie odrębne instytucje prawa, które nie mają wspólnego zakresu przedmiotowego. Innymi słowy, sytuacja, w której nie ma przesłanek do zabezpieczenia, nie może być utożsamiana z prawidłowością deklaracji podatkowej (i odwrotnie, zaistnienie przesłanek zabezpieczenia nie oznacza, że deklaracja podatkowa była niezgodna ze stanem rzeczywistym i prawnym).
W realiach analizowanej sprawy należy zgodzić się z podatnikiem co do tego, ze organy dotychczas nie wykazały przesłanek zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych.
Przyjęły, że majątek ruchomy podatnika nie daje realnej gwarancji wykonania ewentualnych zobowiązań podatkowych. W ocenie sądu, nie można zgodzić się z tym zapatrywaniem organów. Z punktu widzenia przesłanek zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych nie jest istotne, czy podatnik posiada majątek ruchomy, czy nieruchomy. Nie można zasadnie różnicować sytuacji prawnej podatników jedynie ze względu na rodzaj posiadanego majątku.
Poza tym trzeba zauważyć, że organy poprzestały na ogólnym określeniu wartości pojazdów podatnika w przedziale od [...] euro do [...] euro bez skonkretyzowania choćby przybliżonej, realnej wartości poszczególnych pojazdów. Takie uproszczenie przyjęte przez organy w istocie nie daje rzeczywistego obrazu wartości pojazdów posiadanych przez podatnika.
Podatnik prowadzi działalność gospodarczą. Osiąga przychody, dochody. Nie sprzedaje posiadanych środków trwałych, tylko wykorzystuje je, aby uzyskać przychód i dochód. Zatem podatnik postępuje w sposób racjonalny, gospodarczo uzasadniony i efektywny, który odpowiada interesowi prawnemu ewentualnego wierzyciela podatkowego, bo daje takiemu ewentualnemu, przyszłemu wierzycielowi realną gwarancję zapłaty zaległości podatkowych, jeśli zostaną stwierdzone w wyniku postępowań podatkowych.
Jak ustaliły organy, przybliżona wysokość zobowiązań podatkowych z odsetkami to kwota rzędu [...] zł, a wysokość dochodów podatnika kształtowała się na poziomie [...] zł za 2023 r. i na zbliżonym poziomie za 2024 r. Na rozprawie pełnomocnik podatnika wyjaśnił, że dochód podatnika za 2024 r. wyniósł niespełna [...] zł, a pełnomocnik organu temu nie zaprzeczył. Wbrew przekonaniu organów, także te okoliczności w żadnym razie nie przemawiają za uzasadnioną obawą niewykonania przez podatnika spornych zobowiązań podatkowych.
Przeciwnie, świadczą o efektywnie prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej, o uzyskiwaniu dochodów, a w konsekwencji o realnych, obiektywnych możliwościach płatniczych podatnika, o postawie podatnika ukierunkowanej na co najmniej utrzymanie takich możliwości płatniczych. Natomiast z całą pewnością nie wskazują na choćby potencjalne ograniczenie zdolności płatniczych podatnika z uszczerbkiem dla ewentualnego wierzyciela podatkowego.
Organy nie wykazały, aby cokolwiek obiektywnie miało uzasadniać prawdopodobny zamiar podatnika pozbawienia się źródła przychodów, a nawet same przyznały, że podatnik takich działań nie podejmuje i nie zamierza podejmować.
Nie można również zaakceptować toku argumentacji organów, które wywiodły przesłankę zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych ze stwierdzeń, że podatnik "ominął" obowiązujące prawo (s. 7, 14 decyzji organu), świadomie nie wykazał w deklaracjach podatkowych przychodów i obrotów z tytułu sprzedaży nieruchomości (s. 3 decyzji organu).
Po pierwsze - o tym, czy podatnik rzeczywiście "ominął" obowiązujące prawo, czy powinien był w deklaracjach podatkowych ująć zbycie nieruchomości, przesądzą dopiero w przyszłości decyzje wymiarowe. Tej treści argumenty organów wykraczają poza zakres ustawowych przesłanek zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych i wprost wkraczają w odrębną materię określenia wysokości zobowiązań podatkowych.
Po drugie - podatnik ma pełne prawo nie zgadzać się ze stanowiskiem organów podatkowych, wykazywać swoje racje na płaszczyźnie faktów i prawa bez obawy, że tylko z tego powodu organy zastosują wobec niego instytucję zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych. Trzeba zauważyć, że ustawodawca nie powiązał instytucji zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych ze stanowiskiem podatnika prezentowanym w postępowaniu podatkowym - czy podatnik zgadza się z organami podatkowymi, czy też wyraża swoją opozycję.
W tym stanie sprawy organy dowolnie sugerowały podatnikowi działania ukierunkowane na celowe zaniżenie wysokości zobowiązań podatkowych, świadome spowodowanie uszczerbku w zakresie podatków. Idąc za poglądem przyjętym dotychczas przez organy, instytucja zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych podlegałaby stosowaniu praktycznie w każdym postępowaniu podatkowym, bo - co do zasady i z istoty rzeczy - postępowanie podatkowe jest prowadzone z tego powodu, że podatnik nie zgadza się z poglądami organów podatkowych i chce dochodzić swoich racji, praw w ustawowo przewidzianych procedurach.
W świetle powyższego sytuacja, w której podatnik nie zgadza się z organami co do deklarowanych, czy niedeklarowanych rozliczeń podatkowych, nie jest równoznaczna z obiektywnym, realnym ryzykiem niewykonania zobowiązań podatkowych w przyszłości.
Nie można też pomijać jeszcze jednego i przy tym ważnego aspektu analizowanej sprawy. Ingerencja organów podatkowych w majątek przedsiębiorcy może istotnie podważać zaufanie do niego w rzetelnym obrocie gospodarczym, a tym samym ograniczać krąg kontrahentów i w efekcie znacząco utrudniać prowadzenie działalności gospodarczej ze szkodą nie tylko dla samego przedsiębiorcy, ale również dla ewentualnego, przyszłego wierzyciela podatkowego. Odbudowanie zaufania w obrocie gospodarczym, pozycji na rynku wymaga czasu i nie zawsze okazuje się możliwe z uwagi na dynamiczną konkurencję między przedsiębiorcami.
Wszystkie omówione wyżej kwestie konsekwentnie prowadzą do stwierdzenia, że organy pochopnie zastosowały instytucję zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych.
Trzeba pamiętać i podkreślić, że zabezpieczenie wykonania zobowiązań podatkowych stanowi postać przymusowej ingerencji w majątek podatnika, w jego sytuację życiową. Wobec tego każdorazowo wymaga od organów rzetelnego, bezstronnego przeanalizowania wszystkich okoliczności dotyczących samego podatnika, jego postępowania, jego położenia życiowego, majątkowego.
W podsumowaniu powyższych rozważań sąd ocenia, że organy istotnie naruszyły art. 121 § 1, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191, art. 210 § 4, art. 33 § 1 O.p. W efekcie dowolnie zastosowały instytucję zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych. Stwierdzona dowolność postępowania organów, arbitralność formułowanych tez - niewątpliwie mogą wpływać na wynik sprawy.
W dalszym postępowaniu organy uwzględnią stanowisko prawne sądu. Wnikliwie i wszechstronnie, a przede wszystkim bezstronnie ocenią postawę podatnika, położenie, w jakim się znajduje, perspektywy stojące przed podatnikiem - w kontekście obiektywnego, racjonalnego prawdopodobieństwa wykonania bądź niewykonania aktualnie spornych zobowiązań podatkowych.
Z powodów omówionych wyżej zaskarżona decyzja organu i decyzja organu I instancji z [...] listopada 2024 r. podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.).
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego (980 zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, § 4, art. 209 P.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1687 ze zm.).
Obejmują one wpis od skargi (500 zł) i wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł).