ZUS wyjaśnił, że jeśli strona ma wątpliwości co do faktu prowadzenia egzekucji administracyjnej to powinna się zwrócić w tej sprawie odrębnym pismem, ponieważ ocena sposobu prowadzenia egzekucji nie jest przedmiotem niniejszego postępowania.
Organ stwierdził, że ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Organ przeanalizował sprawę także pod kątem wystąpienia okoliczności o których mowa w § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", i podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Organ stwierdził, że przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w przypadku strony zastosowania, ponieważ działalność gospodarcza nie jest już prowadzona. Jednocześnie dodał, że decydując się na założenie działalności gospodarczej strona powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów.
Odnosząc się do przesłanki, określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, organ wskazał, że uwarunkowana ona jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ stwierdził, że strona nie powołała się na swoje problemy zdrowotne, ani na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Dlatego w przypadku strony, przesłanka nie zachodzi. W sprawie nie odnotowano żadnych dokumentów, które wykluczałyby stronę z możliwości zarobkowej (np. orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy lub pracy w warunkach chronionych). Strona jest aktywna zawodowo i. Jednocześnie strona nie ma przeciwskazań do podjęcia pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, w celu poprawy swojej sytuacji bytowej oraz spłaty zadłużenia wobec ZUS. Ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być zdaniem organu, uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie.
Organ wskazał, że strona oświadczyła, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem utrzymania strony jest wykonywana umowa o pracę
w wymiarze 1/2 czasu pracy, z której osiąga wynagrodzenie w wysokości [...] zł netto miesięcznie. Organ zauważył, że strona ma [...] lat, więc będzie jeszcze na przestrzeni najbliższych lat aktywna zawodowo. Stałe miesięczne wydatki związane
z utrzymaniem strona oszacowała na kwotę [...]zł. Strona zaznaczyła, że poza wskazanymi wydatkami potrzebuje także żywności, środków higieny osobistej, zdarza się również potrzeba zakupu leków i wykonania badań.
Organ stwierdził, że wskazane przez stronę wydatki nie są nadzwyczajnymi kosztami jakie musi strona ponosić. Nie można też uznać, że opłaty za energię, gaz czy wodę są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa.
Strona nie wskazała na posiadanie zobowiązań pieniężnych wobec innych wierzycieli niż ZUS, zatem budżet gospodarstwa domowego strony nie jest dodatkowo obciążony.
W dalszej kolejności organ odniósł się do danych opracowanych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych a dotyczących minimum socjalnego, które w III kwartale 2024 r. w jednoosobowym gospodarstwie pracowniczym wyniosło kwotę 1.849,98 zł, natomiast minimum egzystencji w 2023 r. opracowane 6 kwietnia 2024 r. przez Instytut Pracy
i Spraw Socjalnych wyniosło kwotę 901,04 zł. Organ wskazał, że aktualny dochód
w gospodarstwie domowym strony wynosi [...] zł netto (dochód z tytułu wykonywanej umowy o pracę). Kształtuje się on na poziomie niższym od ustalonego minimum socjalnego, natomiast wyższym od ustalonego minimum egzystencji. Zatem
w niniejszej sprawie nie można zdaniem organu stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.
Organ wskazał, że w kwocie ustalonego minimum egzystencji na poziomie [...] zł, zostały uwzględnione następujące wydatki 1-osobowego gospodarstwa pracowniczego: żywność - [...] zł, mieszkanie (użytkowanie i energia oraz wyposażenie) - [...] zł w tym: [...] zł użytkowanie i energia, [...] zł wyposażenie;
edukacja - [...] zł; odzież i obuwie - [...] zł, ochrona zdrowia -[...] zł, higiena osobista - [...] zł, pozostałe wydatki - [...] zł.
W ocenie organu, strona nie wykazała konieczności korzystania z żadnych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że niezbędne potrzeby bytowe strony są zaspokojone.
Organ wskazał, że udzielenie wsparcia ze środków z pomocy społecznej poprzedzone jest szczegółowym, obowiązkowym wywiadem środowiskowym. Korzystanie z takiej formy pomocy stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, czego nie można stwierdzić w niniejszej sprawie. Organ podniósł, że okoliczności tej nie należy traktować jako przesłanki kluczowej dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jednakże dla ZUS w sprawie o umorzenie należności mogłaby stanowić dowód trwałego, ciężkiego lub wyjątkowego charakteru wskazanych przez stronę trudności oraz poświadczyć fakt, że strona nie jest w stanie we własnym zakresie zrealizować minimum potrzeb egzystencji.
ZUS wyjaśnił także, że pojęcie "ubóstwo" wskazuje na stały brak dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia potrzeb jednostki, w szczególności w zakresie żywności, schronienia, ubioru, transportu oraz podstawowych potrzeb kulturalnych i społecznych. W ocenie organu, strona posiada dochód z wykonywanej umowy o pracę, który umożliwia zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.
Nadto, strona ma dorosłego syna. Organ zaznaczył, że rodzice i dzieci powinni wspierać się wzajemnie, co wynika nie tylko z powodów moralnych i norm przyjętych przez społeczeństwo, ale i z przepisów prawa. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r., poz. 2809) zawiera przepisy, z których wynika, że rodzice, i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie.
Organ wskazał, że umorzenie należności może być uzasadnione jedynie okolicznościami o charakterze obiektywnym, wyjątkowym i trwałym. W przedmiotowej sprawie takie okoliczności nie zachodzą.
Wobec braku przeciwskazań zdrowotnych po stronie wnioskodawczyni, organ stanął na stanowisku na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że obecna sytuacja materialna strony ma charakter trwały. ZUS stwierdził, że upatruje szansę na wyegzekwowanie należności w przyszłości, np. w formie układu ratalnego.
Organ zaznaczył również, że odsetki za zwłokę są naliczane na zasadach
i w wysokości określonej w ustawie z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, co wynika z treści art. 23 u.s.u.s. Ustawodawca nie pozostawił więc swobody w zakresie naliczania odsetek.
W ocenie organu, decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na stronę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na stronie do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu
z obowiązku opłacania składek.
Względy społeczne wymagają, aby zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany.
Organ wskazał, iż w niniejszej sprawie, zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie
z zasadą określoną w art. 80 k.p.a.
Końcowo organ rentowy stwierdził, że nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 13 listopada 2024 r. nr 2302/2024.
Pismem z dnia 12 lutego 2025 r. skarżąca wniosła na powyższą decyzję ZUS skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając:
• wadliwą interpretację przepisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s, prowadzącą do nadużycia prawa materialnego, którego prawidłowe zastosowanie winno prowadzić do umorzenia odsetek
• dowolność oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
W uzasadnieniu skargi, skarżąca rozwinęła argumentację podniesionych zarzutów. Wskazała, że ustawodawca dopuszcza możliwość umorzenia odsetek z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. W wydanych decyzjach przyznaje to sam ZUS, który w treści decyzji z dnia 13 listopada 2024 r. szczegółowo przedstawił tę podstawę prawną, tj. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. w tym przepisy szczególne dotyczące całkowitej nieściągalności, która zachodzi m.in. gdy:
• jest oczywiste, gdy w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zdaniem skarżącej, w jej przypadku doszło do potwierdzenia przez Komorników Sądowych tej okoliczności albowiem skarżąca nie ma majątku oraz jest oczywiste, że
w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Komornik Sądowy stwierdził brak majątku podlegającemu zajęciu. ZUS doszedł do podobnych wniosków albowiem przez kilka lat trwania postępowania egzekucyjnego nie ujawnił wartościowego majątku którym mógłbym dysponować, a którego zajęcie mogłoby doprowadzić do spłaty zadłużenia. Ta sama konkluzja tyczy kwot uzyskanych w trakcie trwania postępowań egzekucyjnych, które pomimo wieloletniej egzekucji długu są wciąż niższe niż wydatki egzekucyjne.
Skarżąca zarzuciła, że ZUS pomimo postanowienia Komornika Sądowego
o nieściągalności i bezzasadności prowadzenia dalszego postępowania egzekucyjnego, oraz dysponując wiedzą o efektach własnych egzekucji uważa, że samo trwanie lub wznawianie postępowań egzekucyjnych może doprowadzić do powstania i ujawnienia jej majątku z którego będzie możliwe wyegzekwowania długu.
W ocenie skarżącej, takie rozumowanie prowadzi do wypaczenia sensu ustanowionego prawa.
Skarżąca wskazała, że podążając tokiem rozumowania ZUS wystarczy dowolną ilość razy wznawiać postępowanie egzekucyjne lub je w nieskończoność przedłużać aby przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nigdy nie można było zastosować.
W ocenie skarżącej, ZUS dopuścił się do błędów w ustaleniach faktycznych
w decyzji z 13 stycznia 2025 r. i tak wskazuje się w decyzji, że:
- występuje jedynie okresowość występujących trudności finansowych. Podczas gdy zadłużenie powstało już w 2014 roku, więc okres trudności finansowych wynosi niestety już 40 % czasu jej aktywności zawodowej i nie ulega zmianie, więc należałoby nazwać ten stan raczej permanentnym;
- samo postanowienie Komornika Sądowego o umorzeniu dowodzi, że jej stan majątkowy przez te lata nie uległ jakiejkolwiek poprawie, oraz nie rokuje poprawy.
W załączeniu skarżąca przedstawiła postanowienie Komornika działającego przy Sądzie Rejonowym [...] w S. A. D.
z dnia 13 maja 2024 r. sygn. [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa.
Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Działając w tak zakreślonych granicach procedowania należy stwierdzić, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do zasadności odmowy skarżącej umorzenia należności odsetkowych, należnych Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.
Zdaniem organu, w sprawie nie zachodziła całkowita nieściągalność ani inne ujawnione i stwierdzone przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należności
z tytułu składek.
W ocenie organu, przesłanka całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. zachodzi wówczas, gdy Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję, zatem w przypadku czynności w postaci postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wydane w tym przedmiocie orzeczenie musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję.
Organ zauważa przy tym, że ZUS Oddział w S. nadal prowadzi wobec strony postępowania egzekucyjne.
Zdaniem skarżącej, organ wadliwie zinterpretował przepis art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s, oraz dowolnie ocenił zgromadzony materiał dowodowy.
W ocenie skarżącej, samo postanowienie Komornika Sądowego z dnia 13 maja 2024 r. sygn. [...] o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na rzecz Gminy K. dowodzi, że jej stan majątkowy nie ulega jakiejkolwiek poprawie oraz nie rokuje poprawy. Tym samym, w sprawie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności.
Sąd w zaistniałym sporze rację przyznaje skarżącej.
Materialnoprawną podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest powołany w decyzji art. 28 u.s.u.s. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności
w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 u.s.u.s., przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1228 i 2320);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia
w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,
z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji,
w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.
Ponadto, należności z tytułu składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych
w cytowanym na wstępie rozporządzeniu. Przepis § 3 ust. 1 ww. aktu stanowi, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w następujących przypadkach:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Z treści przywołanych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter, przy czym uznanie administracyjne nie może być dowolne, ale powinno wynikać
z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero przeprowadzona w taki sposób analiza stanu faktycznego sprawy stanowić może podstawę wydania przez organ decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., II GSK 321/07).
Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego
a w szczególności, czy wydano ją na podstawie prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie
z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.
Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia należności z tytułu składek powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7 k.p.a.).
Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym. Podkreślić przy tym należy, że sąd nie zastępuje organów i nie umarza należności z tytułu składek, pełni wyłącznie funkcje kasacyjne, badając zgodność rozstrzygnięcia z prawem.
Sąd rozpoznający niniejszą sprawę uznaje stanowisko organu, że w aktualnym stanie sprawy - na dzień wydania zaskarżonej decyzji - wobec skarżącej nie zachodził żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest nieuprawnione.
Zdaniem sądu, wadliwe są wnioski ZUS odnośnie przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. W kwestii przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. stwierdzić należy, iż z tego przepisu nie wynika, że stwierdzenie braku majątku miałoby nastąpić tylko i wyłącznie w toku egzekucji prowadzonej w stosunku do należności z tytułu składek, co implikuje po stronie organu obowiązek ustalenia, czy w toku prowadzonej egzekucji przez naczelnika urzędu skarbowego, bądź komornika stwierdzono lub nie brak majątku (por. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r., II GSK 2181/17). Oznacza to, że o całkowitej nieściągalności może świadczyć bezskuteczność każdego postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego do uiszczenia składek (por. wyrok WSA
w Gliwicach z dnia 19 września 2019 r., I SA/Gl 779/19). Nie ulega zatem wątpliwości, że oceniając spełnienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. organ powinien wziąć pod uwagę postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w S. z dnia 13 maja 2024 r., którym umorzono prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 824 § 1 pkt 3 k.p.c., stosownie, do którego postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu z urzędu, jeżeli jest oczywiste, że z egzekucji nie uzyska się sumy większej od kosztów egzekucyjnych. Postanowienie to jest dokumentem urzędowym o jakim mowa w art. 76 § 1 k.p.a., czyli stanowiącym dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone.
Zdaniem sądu dla przyjęcia niezaistnienia całkowitej nieściągalności nie może być przesądzającym sam w sobie fakt, że w dacie wydania decyzji jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w S.. Argumentu tego nie powiązano z realną możliwością wyegzekwowania należności z majątku skarżącej (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 lutego 2021 r., I SA/Kr 1211/20), zwłaszcza
w kontekście treści przywołanego wyżej postanowienia Komornika Sądowego z dnia 13 maja 2024 r. Organ natomiast w omawianym zakresie przytoczył jedynie orzecznictwo sądów administracyjnych. Nie dokonał żadnej analizy w zakresie tego, czy w sytuacji skarżącej postępowanie egzekucyjne i dokonane czynności doprowadziły lub czy mogą doprowadzić do wyegzekwowania należności. Należy zatem stwierdzić, że sam fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego przy braku wykazania skuteczności egzekucji nie jest wystarczający do stwierdzenia braku wystąpienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Organ rentowy nie może w tym zakresie przerzucać takiej oceny na organ egzekucyjny. Z akt sprawy wynika, że skarżąca jest właścicielem jedynie samochodu osobowego marki Opel Astra z 2001 r., nie posiada żadnych nieruchomości, utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę na ˝ etatu w [...] Sp. z o.o., gdzie osiąga wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto tj. [...] zł netto miesięcznie i na podstawie tych okoliczności organ rentowy winien rozważyć przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. i stosowne ustalenia oraz wnioski zawrzeć w decyzji.
Przechodząc do oceny stanowiska organu zawartego w decyzji w zakresie przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. sąd wskazuje, że z tegoż przepisu wynika, że organ ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności, porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku (por. wyroki WSA w Krakowie z dnia 24 kwietnia 2018 r., I SA/Kr 263/18; 8 maja 2018 r., I SA/Kr 324/18, WSA w Kielcach z dnia 9 lipca 2020 r., I SA/Ke 39/20). Zatem organ powinien dokonać samodzielnie oceny tej przesłanki, w trakcie której winien mieć na uwadze, czy zobowiązana posiada majątek, a jeżeli tak, to czy majątek zobowiązanej nadaje się w ogóle do egzekucji. W zaskarżonej decyzji wskazano jedynie, że przesłanka całkowitej nieściągalności opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 p.p.s.a. nie zachodzi, gdyż wobec zadłużenia na koncie strony jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w S.. W ocenie organu, postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
Powyższe stanowisko organu jest nieprawidłowe. W orzecznictwie sądowym akcentuje się konieczność rozpoznawania wniosku o umorzenie zaległości
z uwzględnieniem przebiegu prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego, w szczególności co do skuteczności tego postępowania i rokowań w tym zakresie. Konieczna jest bowiem analiza czy występuje "zmniejszanie" zadłużenia czy też jego "narastanie". Jest to istotna okoliczność i powinna zostać dokładnie zbadana przez organ prowadzący postępowanie o zastosowanie ulgi. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ prowadzi postępowanie egzekucyjne, w trakcie którego w istocie nie ma szans na wyegzekwowanie dochodzonej należności. Celem bowiem postępowania egzekucyjnego nie jest jedynie jego prowadzenie, lecz jest nim wyegzekwowanie dochodzonych kwot. Wierzyciel decydując się na kontynuowanie egzekucji musi w bliższej lub dalszej perspektywie przewidywać zaspokojenie należności. Tymczasem w zaskarżonej decyzji nie zawarto żadnych danych dotyczących omawianych kwestii (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 lutego 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 751/17, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 grudnia 2019 r., I SA/Gl 11149/19).
Rzeczą sądu, jest zbadanie, czy organ działał zgodnie z przepisami proceduralnymi i czy wyciągnął logiczne i poprawne wnioski w zakresie wystąpienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 2-3b u.s.u.s.
Zdaniem sądu, dokonana przez organ ocena, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s., jest zatem wadliwa. Kwestia nieściągalności zaległości objętych wnioskiem skarżącej o umorzenie wymaga ponownej, pogłębionej analizy, szczególnie w kontekście art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., a także pod kątem przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. związanej z oceną możliwych do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot.
W ocenie sądu, w zaskarżonej decyzji nie podano także żadnych istotnych okoliczności wskazujących, że ważny interes publiczny przemawia za odmową uwzględnienia wniosku strony. Podkreślenia przy tym wymaga, że skarżąca domaga się umorzenia jedynie części zobowiązania, tj: odsetek od należności składkowych.
Reasumując sąd uznał, że skarga jest uzasadniona. Zdaniem sądu zaskarżona została wydana z naruszeniem art. 7, 11, art. 75 § 1, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. ZUS dokonał wadliwej oceny wystąpienia przesłanek określonych w art. 28 ust. pkt 5 i 6 u.s.u.s. Okoliczność czy w stosunku do skarżącej spełnione zostały wymienione przesłanki ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Powyższe uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższej oceny prawnej i wyeliminowania wskazanych nieprawidłowości.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych opublikowane są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.