Organ tłumaczył, że "ze zrozumieniem podchodzi do Pana sytuacji zdrowotnej uznając ją za udokumentowaną, należy jednak zauważyć, że przewlekła choroba osoby zobowiązanej może stanowić podstawę ubiegania się o umorzenie należności z tytułu składek, tylko wówczas, gdy pozbawia ona taką osobę możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W przypadku gdy osoba zobowiązana mimo istnienia choroby uzyskuje dochody, wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. Wniosek taki wypływa z wykładni językowej wspomnianego przepisu, a wspiera go wynik wykładni celowościowej. Celem wspomnianego przepisu, tak jak całej instytucji umorzenia należności z tytułu składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jest udzielenie pomocy zobowiązanym, którzy znaleźli się w szczególnie trudnym położeniu (...). Należy podkreślić, że osiąga Pan dochód z tytułu świadczenia emerytalnego które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Ponadto oznajmił Pan, że założył działalność gospodarczą w Niemczech, lecz z powodu braku kontrahentów nie ma Pan jeszcze dochodów."
Organ zwrócił uwagę, że M. D. figurował jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, a od [...] kwietnia 2025 r. pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł. Tymczasem dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego minimum socjalne wynosi [...] zł (obliczone na podstawie danych GUS za IV kwartał 2024 r.). Wobec tego M. D. nie znajduje się w stanie ubóstwa. Ważne jest przy tym, że kwota minimum socjalnego uwzględnia wydatki na: żywność, mieszkanie, edukację, kulturę i rekreację, odzież i obuwie, ochronę zdrowia, higienę osobistą, transport i łączność oraz pozostałe wydatki. Ponadto M. D. oświadczył, że nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy ze strony państwa. Oznacza to, że M. D. jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne bez wsparcia państwa przewidzianego dla osób znajdujących się w niedostatku.
Według organu, także inne zobowiązania M. D. nie stanowią podstawy do umorzenia zaległych składek. Zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być spłacane kosztem ogółu obywateli.
W rezultacie organ przyjął, że istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych składek choćby w formie układu ratalnego lub egzekucji. Tym samym decyzja o ich umorzeniu aktualnie byłaby przedwczesna.
Organ podkreślił okoliczność, że omawiane zaległości powstawały sukcesywnie od sierpnia 2007 r. do listopada 2023 r. przez znaczną część prowadzenia działalności gospodarczej aż do jej zlikwidowania. Z chwilą, gdy M. D. stwierdził, że dochody z działalności gospodarczej nie są wystarczające na opłacenie należności składkowych, mógł podjąć kroki mające na celu zmniejszenie długu (likwidacja lub czasowe zawieszenie działalności gospodarczej przynoszącej straty). Zasadą jest bowiem płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. Nie można pomijać, że umorzone składki pokrywają inni ubezpieczeni.
M. D. (skarżący) złożył skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzucił, że organ nie zastosował art 24 ust. 4 u.s.u.s.
Skarżący motywował, że pracownicy organu nakłaniali go do "wycofania się z przysługującego mi prawa odwołania do Sądu, uzasadniając tym, iż nie będę mógł złożyć wniosku o umorzenie należności oraz poniosę dodatkowe koszty", do wyrażenia zgody na spłatę ratalną zadłużenia. Znali krytyczny stan zdrowia skarżącego, który często korzysta z pomocy zaprzyjaźnionych osób. W tym kontekście skarżący wymienił: "(udar (2022), operacja tętnicy szyjnej (2023) i bajpasy (2023) oraz szereg chorób somatycznych skutkujących częstym przebywaniem w szpitalach (od 2 lipca pobyt w Szpitalu Pulmonologicznym w T. (pylica azbestowa), w październiku 2025 r. zaplanowany kolejny (2024) pobyt w Szpitalu rehabilitacyjnym w M. )."
W tej sytuacji skarżący nie jest i nie będzie w stanie spłacić zadłużenia.
Skarżący argumentował, że "Walczę o życie i z depresją każdego dnia i nie chce mi się żyć. Jestem wrakiem człowieka. Leczenie u specjalistów: pulmunologa, kardiologa, neurologa, naczyniowca, urologa, psychiatry, psychologa i ortopedy oraz niezdolność do samodzielnej egzystencji (jestem rozwiedziony) generuje duże koszty. Jestem emerytem od [...].04.2025 r. Emerytura nie wystarcza mi na zaspokojenie fundamentalnych potrzeb egzystencjonalnych (wyżywienie, leki i opłaty)."
Na zakończenie skarżący zwrócił uwagę, że decyzję wydał ZUS Oddział w R., a powinien wydać Oddział w S..
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu jest zgodna z prawem.
W myśl art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1).
Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2).
Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3).
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).
Następnie art. 32 u.s.u.s. stanowi, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 ust. 1).
Do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy stosuje się odpowiednio przepisy o zwolnieniu z opłacenia składek, o których mowa w art. 17a, z wyjątkiem art. 16 ust. 4a (art. 32 ust. 2).
Ponadto według § 3 rozporządzenia MGPPS Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).
Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).
Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).
W tym stanie prawnym sąd ocenia, że organ prawidłowo stwierdził nieistnienie przesłanki nieściągalności wymienionych zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami, czy to całkowitej, czy to częściowej.
Przede wszystkim skarżący nie wykazał trwałego braku majątku. Nie można zatem zasadnie przyjąć, że organ jest pozbawiony obiektywnych perspektyw odzyskania od skarżącego zaległych składek.
Trzeba zwrócić uwagę na istotne niespójności argumentacji skarżącego, który z jednej strony mówił o krytycznym stanie zdrowia, ale jednocześnie o pracy na [...] etatu (w aktach przedstawionych przez organ znajduje się umowa o pracę na czas nieokreślony z [...] maja 2024 r. zawarta ze skarżącym jako pracownikiem), o prowadzeniu działalności gospodarczej, która nie przynosi dochodów. Akcentował, że nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji (do skargi dołączył orzeczenie ZUS z [...] lipca 2025 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do [...] lipca 2029 r.), ale przemilczał kto w takiej sytuacji mu pomaga, zapewnia codzienną konieczną opiekę, podstawowe produkty, wyżywienie, czy transport. W skardze ogólnie powołał się na wsparcie zaprzyjaźnionych osób i na tym ogólnym stwierdzeniu poprzestał. Co więcej, przy tak trudnej sytuacji zdrowotnej opisał wydatki na leki na poziomie [...] zł bez skonkretyzowania, co konkretnie ta kwota pokrywa, a jakie konieczne potrzeby związane ze stanem zdrowia nie mogą zostać zaspokojone bądź są finansowane przez inne osoby. Nie przedstawił też żadnych dokumentów wskazujących na wysokość systematycznie ponoszonych wydatków na leczenie, rehabilitację, zapewnienie opieki ze strony osób trzecich.
Oznacza to, że skarżący nie ujawnił organowi wszystkich istotnych aspektów swojego rzeczywistego położenia życiowego, materialnego.
Co więcej, jak ustalił organ, zadłużenie skarżącego z tytułu składek wobec organu, to kwota setek tysięcy złotych, podobnie jak skala zaległości podatkowych. Tymczasem skarżący nawet nie podjął próby wyjaśnienia, czy ten poziom zadłużenia z tytułu danin publicznych wynikał z przyczyn obiektywnych, od niego niezależnych, nie do przezwyciężenia, czy też był efektem wyborów skarżącego, pomijania z jego strony konstytucyjnego obowiązku płacenia danin publicznych z uszczerbkiem dla innych obywateli.
Zgodnie z art. 2 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.) w demokratycznym państwie prawnym każdy ma obowiązek ponosić daniny publiczne określone w ustawach.
Skarżący powołał się na brak majątku, ale jednocześnie nie wyjaśnił:
- z jakich przyczyn pracując, czy prowadząc działalność gospodarczą, nie zgromadził żadnego majątku;
- a jeśli zgromadził, co się z nim stało, kiedy, w jakich okolicznościach i na czyją rzecz nim rozporządził;
- czy nie stało się tak, że przysporzył najbliższych kosztem środków publicznych liczonych w setkach tysięcy złotych.
Wobec tego trafnie organ przyjął, że istnieje realna szansa przeprowadzenia skutecznej egzekucji i organ ma ustawowy obowiązek zmierzać do jej zrealizowania. Jest to istota obowiązków organu odpowiedzialnego za dochodzenie składek.
Co więcej, art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. w określonych okolicznościach daje organowi możliwość rozważenia przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, w tym także na rozwiedzionego małżonka, czy na członka rodziny.
W tym stanie sprawy w wyniku przemilczeń skarżącego nie można wykluczyć sytuacji, że nie wyegzekwowano omawianych zaległości składkowych przede wszystkim ze względu na postawę skarżącego, który konsekwentnie przez lata uchylał się od zapłaty zaległych składek z odsetkami, nie ujawniał swojego majątku, a tym samym trwale przerzucał spoczywający na nim ciężar danin publicznych na pozostałych obywateli.
W podsumowaniu przedstawionych rozważań sąd ocenia, że skarżący nie wykazał rzetelnie i wyczerpująco swojego rzeczywistego położenia, w szczególności stanu majątkowego, czy sytuacji rodzinnej - obiektywnie zasługujących na wsparcie kosztem środków publicznych. Ten brak zobiektywizowanej, wiarygodnej podstawy faktycznej wykluczał stwierdzenie istnienia przesłanek nieściągalności zaległości z tytułu składek z odsetkami z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź opisanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 rozrządzenia MGPPS.
Jeżeli zatem z jednej strony organ wykazał obiektywną perspektywę możliwości wyegzekwowania zaległych należności, a z drugiej strony skarżący nawet nie uprawdopodobnił, że jego postawa zasługuje na przysporzenie kosztem środków publicznych, innych obywateli, to w konsekwencji organ trafnie nie zdecydował o definitywnej rezygnacji z zaległych składek z odsetkami.
Skarżący, chcąc skorzystać z przywileju w postaci umorzenia zaległości z tytułu składek, miał obowiązek rzetelnego i wyczerpującego uzasadnienia tego oczekiwania.
Skarżący, podważając kontrolowaną decyzję stwierdził, że organ nie zastosował art. 24 ust. 4 u.s.u.s. dotyczącego przedawnienia składek. Jednak organ w motywach kontrolowanej decyzji powołał się na konkretne tytuły wykonawcze, które stały się podstawą toczącego się postępowania egzekucyjnego, poczynając od 2016 r. i w efekcie zawieszenia biegu terminu przedawnienia zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Skarżący nie kwestionował ani wszczęcia, ani prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wymienionych przez organ tytułów wykonawczych w zakresie zaległości z tytułu składek objętych wnioskiem o umorzenie. Nie wykazał, w jakim zakresie i z jakich przyczyn argumenty organu miałyby nie odpowiadać rzeczywistości i przesłankom zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Skarżący również nie wyjaśnił w skardze, czy wystąpił do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia dochodzonych należności. Tymczasem tok postępowania egzekucyjnego świadczy o tym, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu omawianych składek, skoro organ egzekucyjny z urzędu na każdym etapie prowadzonej egzekucji bada kwestię przedawnienia dochodzonego obowiązku.
Na zakończenie należy ocenić, że argument skarżącego, nawiązujący do wydania kontrolowanej decyzji przez Oddział ZUS w R., nie był uzasadniony. Kontrolowana decyzja została podpisana przez pracownika organu, działającego z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny, Prezes Zakładu przy wydaniu i podpisywaniu decyzji w trybie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawie umorzenia należności z tytułu składek czyni to zawsze w imieniu Zakładu. Prezes Zakładu kieruje działalnością Zakładu i reprezentuje Zakład na zewnątrz, o czym stanowi art. 73 ust. 1 u.s.u.s. W ramach swoich kompetencji Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu i inne osoby do reprezentowania Zakładu zgodnie z § 2 ust. 2 Statutu ZUS (Dz.U.2021.431). W tej materii należy wymienić przykładowo orzeczenie sygn. II GSK 782/12 (por. strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl i powołane w tej sprawie orzeczenia).
Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.).