O zastosowaniu środka zabezpieczającego spółka PM została zawiadomiona [...] lutego 2012 r. i doszło do zablokowania środków na rachunku bankowym. Z kolei zawiadomieniem z [...] kwietnia 2012 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. P. poinformował spółkę PM o przekształceniu zajęć zabezpieczających w zajęcia egzekucyjne.
W konsekwencji 5-letni termin przedawnienia, który upłynąłby [...] kwietnia 2015 r. został przerwany z dniem [...] kwietnia 2012 r. i od [...] kwietnia 2012 r. biegł na nowo. Oznacza to, że termin przedawnienia przesunął się na [...] kwietnia 2017 r.
Ponadto zgodnie z art. 70 § 6 pkt 2, § 7 pkt 2 O.p. bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu z dniem [...] kwietnia 2012 r., ponieważ w tej dacie wpłynęła skarga na decyzję wymiarową Dyrektora Izby Skarbowej w S. z [...] lutego 2012 r. Zawieszenie trwało do [...] lutego 2017 r. (1.755 dni), kiedy organ odwoławczy otrzymał prawomocne orzeczenie sądowe.
W rezultacie termin przedawnienia zobowiązań podatkowych przesunął się na [...] stycznia 2022 r.
W dalszej kolejności organ odnotował, że omawiane postępowanie egzekucyjne było dwukrotnie umorzone:
- wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych z [...] kwietnia 2012 r. zostało umorzone postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (brak wymagalności obowiązku);
- wszczęte ponownie na podstawie tytułów wykonawczych z [...] maja 2014 r. zostało umorzone postanowieniem z [...] grudnia 2015 r. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. (bezskuteczność egzekucji).
W przypadku pierwszego umorzenia postępowania egzekucyjnego organ tłumaczył, że postanowieniem z [...] lipca 2012 r. sygn. I SA/Sz 445/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił swoje postanowienie z [...] czerwca 2012 r. o odmowie wstrzymania wykonania decyzji i wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. To skutkowało zawieszeniem postępowania egzekucyjnego (postanowienie z [...] września 2012 r.).
W związku z tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z [...] grudnia 2012 r. sygn. I SA/Sz 445/12 uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie i stwierdził, że decyzja ta nie podlega wykonaniu, organ egzekucyjny zadecydował, że zakończy prowadzone postępowanie egzekucyjne. W konsekwencji postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. umorzył postępowanie egzekucyjne zgodnie z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. i uchylił zajęcia [...] grudnia 2012 r.
Organ zaznaczył, że w wyniku skargi kasacyjnej organu odwoławczego wyrok z [...] grudnia 2012 r. sygn. l SA/Sz 445/12 został uchylony mocą wyroku z 15 kwietnia 2014 r. sygn. I FSK 580/13 z przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy wyrokiem z [...] października 2014 r. sygn. I SA/Sz 655/14 skarga spółki PM została oddalona, a wyrokiem z [...] listopada 2016 r. sygn. l FSK 8/15 oddalona została również skarga kasacyjna spółki PM. Zatem nie doszło do uchylenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. Dlatego nie można wyprowadzić wniosku, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Przyczyną umorzenia postępowania egzekucyjnego był czasowy, a nie trwały brak wymagalności (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.). Co istotne, w art. 34a u.p.e.a. ustawodawca wyraźnie doprecyzował, że do umorzenia postępowania egzekucyjnego dochodzi tylko wówczas, gdy przyczyna braku wymagalności ma charakter trwały. W 2012 r., kiedy miało miejsce analizowane umorzenie, w tej kwestii istniały rozbieżności. W świetle powyższego umorzenie w związku z czasowym brakiem wymagalności było inne w skutkach, niż umorzenie dokonane w związku z zaistnieniem trwałych przeszkód w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego. W konsekwencji umorzenie to nie zniweczyło skutku przerwania biegu terminu przedawnienia, wynikającego z przekształcenia [...] kwietnia 2012 r. zajęcia zabezpieczającego wierzytelności z rachunku bankowego w zajęcie egzekucyjne.
Co ważne, ponowne tytuły wykonawcze zostały wystawione na podstawie tej samej decyzji wymiarowej. W takiej sytuacji nie można z umorzeniem wiązać skutków przewidzianych w art. 60 u.p.e.a.
Organ zwrócił uwagę, że u.p.e.a. nie ogranicza wierzyciela w możliwości przymusowego dochodzenia należności po umorzeniu postępowania egzekucyjnego, tak długo jak należności są wymagalne. Przeciwnie art. 6 u.p.e.a, nakłada na wierzyciela prawny obowiązek przymusowego dochodzenia w przypadku uchylania się zobowiązanego od dobrowolnego wykonania obowiązku.
Drugie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem z [...] grudnia 2015 r. miało u podstaw art. 59 § 2 u.p.e.a. Jak wynika z uzasadnienia tego postanowienie, organ egzekucyjny wiedział o nieruchomościach dłużnika. Jednak brak ostatecznej i prawomocnej decyzji stanowiącej postawę dochodzenia, uznał za przeszkodę do wszczęcia egzekucji z nieruchomości. Prawomocny wyrok organ odwoławczy otrzymał dopiero [...] lutego 2017 r. Wierzyciel wytoczył w trybie cywilnym powództwo, aby móc odzyskać zaległości z przedmiotu hipoteki. Prawomocny wyrok otrzymał dopiero [...] marca 2021 r. Ta nieruchomość przedstawiała wartość adekwatną do wysokości zaległości (wartość szacunkowa [...] zł). W tamtym czasie dopiero uzyskanie wyroku przeciwko dłużnikowi rzeczowemu umożliwiało wszczęcie i prowadzenie egzekucji z przedmiotu hipoteki.
W toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z [...] maja 2014 r. (umorzonego [...] grudnia 2015 r.) organ egzekucyjny stosował środki egzekucyjne (zajął wierzytelności z rachunków bankowych i inne wierzytelności pieniężne), ale nie miały one wpływu na bieg terminu przedawnienia, bowiem w tym czasie bieg terminu przedawnienia był zawieszony w związku z postępowaniem sądowym. Dodatkowo umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności nie wpływa na ocenę przesłanek przedawnienia zobowiązań podatkowych.
Z powodu zawieszenia biegu terminu przedawnienia w wyniku postępowania sądowego nie brano pod uwagę prowadzonego postępowania karnego skarbowego wszczętego [...] marca 2013 r.
Przed upływem terminu przedawnienia przypadającego na [...] stycznia 2022 r. organ egzekucyjny ponownie wszczął postępowanie egzekucyjne. Uzyskał już możliwość skierowania egzekucji do przedmiotu hipoteki (dysponował wyrokiem z [...] listopada 2019 r. sygn. I C [...]) i [...] kwietnia 2021 r. wystawił tytuły wykonawcze oraz kolejne tytuły wykonawcze zgodnie z art. 26ca § 1 pkt 2 u.p.e.a. Na ich podstawie dokonał zajęcia nieruchomości zawiadomieniem z [...] czerwca 2021 r. Kwestia doręczenia zawiadomienia o zajęciu nieruchomości [...] czerwca 2021 r. była przedmiotem oceny w prawomocnym wyroku z [...] maja 2023 r. sygn. I SA/Sz 9/23 (sprawa dotyczyła wyłączenia spod egzekucji). Z dniem doręczenia zawiadomienia o zajęciu nieruchomości kolejny raz nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia (art. 110c § 4 u.p.e.a.). Pierwsze doręczenie miało miejsce [...] czerwca 2021 r. i od [...] czerwca 2021 r. na nowo rozpoczął bieg termin 5 lat.
W rezultacie termin przedawnienia zobowiązań podatkowych przesunął się na [...] czerwca 2026 r.
W świetle powyższego na dzień wydania niniejszego postanowienia nie upłynął termin przedawnienia egzekwowanych zaległości z tytułu VAT.
Ponadto zawiadomieniem z [...] stycznia 2025 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G. również zajął nieruchomość.
W podsumowaniu organ przyjął, że bieg terminu przedawniania został:
- zawieszony w związku z postępowaniem zabezpieczającym od [...] grudnia 2011 r. do [...] kwietnia 2012 r.;
- przerwany [...] kwietnia 2012 r. w wyniku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne;
- zawieszony od [...] kwietnia 2012 r. (wniesienie skargi do sądu administracyjnego) do [...] lutego 2017 r. (doręczenia odpisu prawomocnego rozstrzygnięcia);
- przerwany wskutek zajęcia nieruchomości z [...] czerwca 2021 r. oraz z [...] stycznia 2025 r.
Spółka FC złożyła skargę na powyższe postanowienie organu.
Zarzuciła rażącą obrazę przepisów prawa materialnego i procesowego:
- art. 70 § 1 O.p. art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez niezasadną odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego pomimo przedawnienia egzekwowanych zobowiązań podatkowych;
- art. 70 § 4 O.p. z powodu uznania, że doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia, gdy zajęcie z [...] kwietnia 2012 r. zostało uchylone w wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. (por. uchwała sygn. I FPS 8/13);
- art. 60 § 1 u.p.e.a. ze względu na przyjęcie, że nie doszło do uchylenia czynności egzekucyjnych.
W następstwie formułowanych zarzutów spółka FC wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu wraz z postanowieniem organu I instancji z [...] maja 2025 r.
Uzasadniając swoje stanowisko, spółka FC wykazywała, że w świetle wyroków sygn. I SA/Sz 618/24 oraz sygn. III FSK 1269/23 nie budzi już wątpliwości, że ustanowienie hipoteki przymusowej nie wyklucza przedawnienia zobowiązania podatkowego, ale tyko na zasadach określonych w art. 70 § 1- § 7 O.p.
Nie budzi również wątpliwości, że dłużnik rzeczowy jest uprawniony do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego zgodnie z art. 59 § 1, art. 27i § 3 u.p.e.a.
Zdaniem spółki FC, w sprawie istotne jest, że postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a zajęcia egzekucyjne zostały uchylone [...] grudnia 2012 r. W tej sytuacji słusznie argumentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24, za uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. I FPS 8/13 (pkt. 8.8.), że jeżeli zgodnie z art. 60 § 1 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie skutków prawnych podjętych czynności egzekucyjnych, to niewątpliwie wywiera to wpływ na stosowanie art. 70 § 4 O.p. Zatem, skoro umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie skutków prawnych podjętych czynności, zastosowanych środków egzekucyjnych, to zostaje również uchylony skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia.
Spółka FC podkreśliła, że materialnoprawny skutek przerwania biegu terminu przedawnienia zanika wraz z umorzeniem egzekucji, nawet w przypadku umorzenia innego niż na podstawie 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W tej mierze spółka FC powołała się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. I FPS 5/17.
W ocenie spółki FC, należy pamiętać o celu instytucji przedawnienia zobowiązań podatkowych, która ma chronić podatnika przed wieczną niepewnością co do ich istnienia. Utrzymywanie stanu przerwy biegu terminu przedawnienia pomimo umorzenia postępowania egzekucyjnego - jak to przyjął organ - pozostaje w sprzeczności z zasadami pewności prawa i ochrony podatnika.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga spółki FC zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie organu nie jest zgodne z prawem.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że w myśl art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W realiach kontrolowanego postępowania egzekucyjnego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 24 lipca 2024 r. sygn. III FSK 1269/23 uchylił w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecnie z 29 czerwca 2023 r. sygn. I SA/Sz 10/23 i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecnie do ponownego rozpoznania.
W wykonaniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lipca 2024 r. sygn. III FSK 1269/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z 11 grudnia 2024 r. sygn. I SA/Sz 618/24 uchylił postanowienie organu z [...] listopada 2022 r. utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji z [...] sierpnia 2022 r. odmawiające spółce FC umorzenia postępowania egzekucyjnego.
U podstaw wyroku z 11 grudnia 2024 r. sygn. I SA/Sz 618/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nawiązał do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lipca 2024 r. sygn. III FSK 1269/23 i ocenił, że spółka FC jako dłużnik rzeczowy była - co do zasady - uprawniona do powoływania się na przedawnienie zobowiązania podatkowego jako przesłankę umorzenia postępowania egzekucyjnego w świetle art. 27i § 3 u.p.e.a.
Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24 motywował, że według art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał. Z kolei, jak wynika z art. 59 § 2 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne.
Jeśli organ stwierdzi zaistnienie przesłanki wymienionej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a zatem między innymi wygaśnięcie obowiązku objętego tytułem wykonawczym, wówczas "postępowanie egzekucyjne umarza się". Z przytoczonego przepisu wynika obowiązek organu, bez pozostawienia mu możliwości wyboru innego rozwiązania, umorzenia postępowania egzekucyjnego. Dodać należy, że w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z art. 61 tej ustawy, możliwe jest wszczęcie ponownej egzekucji, co może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych. Nie ma zaś możliwości ponownego wszczęcia egzekucji w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24 tłumaczył, że umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a. ma więc inny charakter niż umorzenie tego postępowania na podstawie § 2 powołanego artykułu. W razie stwierdzenia przesłanki przedawnienia obowiązku objętego tytułem wykonawczym organ wydaje, na zasadzie związania, postanowienie o umorzeniu w sposób definitywny postępowania egzekucyjnego. W razie zaś stwierdzenia nieefektywności egzekucji (stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne) organ, działając na zasadzie uznania administracyjnego, może umorzyć postępowanie egzekucyjne jednak nie ze skutkiem definitywnym. Możliwe jest bowiem ponowne wszczęcie egzekucji w razie ujawnienia majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, przewyższających kwotę wydatków egzekucyjnych.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24, art. 70 § 8 O.p. w konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego sygn. SK 40/12 nie spełnia standardów konstytucyjnych, skoro wyłącza przedawnienie zobowiązań podatkowych na podstawie nieuzasadnionego kryterium, tj. formy zabezpieczenia (hipoteka i zastaw skarbowy), dopuszczając jednocześnie przedawnienie zobowiązań podatkowych osób nieposiadających żadnego majątku. Zatem art. 70 § 8 O.p. nie wyklucza przedawnienia zabezpieczonego w ten sposób zobowiązania podatkowego. Natomiast organ nie przedstawił jakichkolwiek okoliczności, skutkujących zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązań objętych wymienionymi kolejnymi tytułami wykonawczymi. Ponadto, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, w zaskarżonym postanowieniu organ wskazał, że wcześniejsze postępowanie egzekucyjne wobec głównego dłużnika zostało umorzone, a podstawa prawna umorzenia postępowania egzekucyjnego ma znaczenie dla oceny trwania albo też unicestwienia prawnych skutków podjętych czynności egzekucyjnych, w kontekście zawieszenia albo przerwania biegu terminu przedawnienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24 nawiązał do uchwały sygn. I FPS 8/13 (pkt. 8.8.), w myśl której, jeżeli zgodnie z art. 60 § 1 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie skutków prawnych podjętych czynności egzekucyjnych, za wyjątkiem praw osób trzecich nabytych na skutek czynności egzekucyjnych, to niewątpliwie wywiera to wpływ na stosowanie art. 70 § 4 O.p., uzależniającego przerwanie biegu terminu przedawnienia od zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Zatem, skoro umorzenie postępowania egzekucyjnego powoduje uchylenie skutków prawnych podjętych czynności i środków egzekucyjnych, to zostaje również uchylony skutek w postaci przerwania biegu terminu przedawnienia, który nastąpił w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Ponieważ wierzyciel nie jest osobą trzecią, w rozumieniu art. 60 § 1 u.p.e.a., to w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego nie tylko nie zachowuje on praw do rzeczy i pieniędzy przekazanych mu przez organ egzekucyjny, uzyskanych w wyniku zastosowanych środków egzekucyjnych, lecz także nie może wywodzić innych skutków prawnych z dokonania takich uchylonych następnie czynności, co odnieść także należy do skutku określonego w art. 70 § 4 O.p.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24 przyjął, że argumenty zawarte w powołanej uchwale znajdują odpowiednie zastosowanie w kontekście trwania albo unicestwienia prawnych skutków czynności egzekucyjnych (w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a.) istotnych dla przerwania albo zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego dochodzonego obecnie od dłużnika rzeczowego.
Zatem, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24, istotna jest podstawa prawna umorzenia postępowania egzekucyjnego, jako że art. 60 § 1 u.p.e.a. wskazane w uchwale uchylenie skutków prawnych podjętych czynności egzekucyjnych wiąże z umorzeniem tegoż postępowania na podstawie art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10, ale już nie, gdy podstawę taką stanowi art. 59 § 2 u.p.e.a.
Finalnie w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24 organ został zobowiązany do dokonania prawidłowej interpretacji art. 70 § 8 O.p. i jednoznacznego wykazania, czy egzekwowane zobowiązania podatkowe uległy przedawnieniu na zasadach ogólnych określonych w art. 70 § 1 - § 7 O.p.
W świetle przytoczonego, wiążącego stanowiska prawnego przyjętego w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24 należy zauważyć, że zobowiązania podatkowe spółki PM z tytułu VAT za okresy luty - czerwiec 2009 r., co do zasady, ulegały przedawnieniu z końcem 2014 r., stosownie do podstawowego, pięcioletniego terminu przedawnienia z art. 70 § 1 O.p.
Organ w pierwszej kolejności powołał się na zastosowanie środka zabezpieczającego w styczniu 2012 r., przekształcenie zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne w kwietniu 2012 r., a w następstwie na zawieszenie i przerwę biegu terminu przedawnienia wymienionych zobowiązań podatkowych spółki PM na mocy art. 70 § 6 pkt 4, § 7 pkt 5, § 4 O.p..
W kontekście tych argumentów organu kluczowe znaczenie ma postanowienie organu I instancji umarzające postępowanie egzekucyjne z [...] grudnia 2012 r. przy zastosowaniu przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., odnoszącej się do obowiązku niewymagalnego, umorzonego, który wygasł z innego powodu, albo nieistniejącego (w stanie prawnym obowiązującym w grudniu 2012 r.).
Przede wszystkim Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie sygn. I SA/Sz 618/24 wprost i wiążąco przesądził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego przy zastosowaniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. miało ten skutek, że zastosowane w jego toku środki egzekucyjne pozostały bez wpływu na bieg termin przedawnienia zobowiązań podatkowych według art. 60 § 1 u.p.e.a.
W motywach kontrolowanego postanowienia organ przyznał, że w wyniku umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. doszło do uchylenia czynności egzekucyjnych (zajęć) [...] grudnia 2012 r.
Organ, chcąc uniknąć skutków prawnych związanych z umorzeniem postępowania egzekucyjnego postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. wydanym przy zastosowaniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., wykazywał w motywach kontrolowanego postanowienia, że wspomniane umorzenie było następstwem nieprawomocnego wyroku z [...] grudnia 2012 r. w sprawie sygn. I SA/Sz 445/12:
- uchylającego zaskarżoną decyzję dotyczącą spółki PM i VAT za okresy luty - czerwiec 2009 r.;
- stwierdzającego, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Organ przekonywał, że przyczyną umorzenia był jedynie czasowy brak wymagalności, skoro następnie w rezultacie kolejnych wyroków sądowych skarga i skarga kasacyjna spółki PM zostały oddalone w sprawach odpowiednio sygn.: I SA/Sz 655/14 i I FSK 8/15. Tym samym, jak podkreślał organ, decyzja w sprawie VAT spółki PM, która była podstawą wystawienia tytułów wykonawczych w umorzonym postępowaniu egzekucyjnym, stała się prawomocna.
W kontekście prezentowanej wykładni art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. organ nawiązał do nowelizacji, wprowadzającej art. 34a u.p.e.a., do rozbieżności interpretacyjnych na gruncie trwałej i czasowej niewymagalności egzekwowanego obowiązku.
Jednak, w ocenie sądu, nie można pomijać, że postanowienie umarzające postępowanie egzekucyjne z [...] grudnia 2012 r. miało podstawę w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. W uzasadnieniu organ I instancji, wymieniając art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., powołał się na uchylenie zaskarżonej decyzji wyrokiem w sprawie sygn. I SA/Sz 445/12.
Inną kwestią jest, czy organ I instancji prawidłowo rozpoznał przesłankę z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Jednak w obrocie prawnym pozostaje ostateczne i prawomocne postanowienie organu I instancji z [...] grudnia 2012 r., umarzające postępowanie egzekucyjne na podstawie tego przepisu, które korzysta z zasady trwałości i domniemania legalności na zasadzie art. 16 § 1- § 3 K.p.a., art. 18 u.p.e.a., w obecnym stanie prawnym art. 18 pkt 2 u.p.e.a.
Sąd ocenia, że próby organu wykazywania w kontrolowanym postanowieniu, że postanowienie umarzające z [...] grudnia 2012 r. dotyczyło jedynie czasowego braku wymagalności egzekwowanego obowiązku, a więc pozostawało poza zakresem art. 60 § 1 u.p.e.a., który należy odnosić wyłącznie do stosowania art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w przypadku trwałego braku wymagalności egzekwowanego obowiązku, a więc nie do analizowanego postanowienia umarzającego z [...] grudnia 2012 r. - są pozbawione podstaw prawnych.
W art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (w stanie prawnym obowiązującym w grudniu 2012 r.) ustawodawca nie posługiwał się pojęciem ani trwałego, ani czasowego braku wymagalności egzekwowanego obowiązku.
Z kolei art. 34a u.p.e.a., do którego nawiązał organ w swojej argumentacji, dotyczy zasadniczo innej sytuacji, kiedy wierzyciel z urzędu występuje do organu egzekucyjnego o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
W tej sprawie przedmiotem sporu okazał się wniosek dłużnika rzeczowego o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Gdyby organ kierował się zasadami przewidzianymi w art. 6, art. 7 K.p.a. art. 18 pkt 2 u.p.e.a., obiektywnie dostrzegłby z jednej strony, że ustawodawca w art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. (w stanie prawnym obowiązującym w grudniu 2012 r.) wiązał wstrzymanie wykonania obowiązku z instytucją zawieszenia postępowania egzekucyjnego; z drugiej strony, że organ I instancji umorzył postępowanie egzekucyjne, stosując (adekwatnie, czy nieadekwatnie) art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., co w obrocie prawnym ukształtowało w określony sposób sytuację zobowiązanego osobiście, czy rzeczowo.
Innymi słowy, z jednej strony nie można zasadnie wywodzić czasowego braku wymagalności egzekwowanego obowiązku w kontekście przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.; ale z drugiej strony zastosowanie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez organ I instancji miało konkretne skutki prawne w obrocie przewidziane w art. 60 § 1 u.p.e.a., w rezultacie powodowało, że czynności dokonane w toku postępowania egzekucyjnego umorzonego postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. przy zastosowaniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. nie mogły wpływać na bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych spółki PM. Uchylone czynności egzekucyjne, w tym środki egzekucyjne, mocą art. 60 § 1 u.p.e.a. traciły swoje skutki prawne od początku z perspektywy art. 70 § 4 O.p.
Posługując się pewnym uproszczeniem, można powiedzieć, że im bardziej organ przekonywał o adekwatności zastosowania art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez organ I instancji u podstaw postanowienia z [...] grudnia 2012 r., tym bardziej potwierdzał stanowisko spółki FC.
Trzeba zauważyć, że analizowana argumentacja organu zawiera logiczną sprzeczność. W art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. ustawodawca stanowił wyłącznie o trwałych okolicznościach, definitywnie wykluczających prowadzenie postępowania egzekucyjnego, bowiem konsekwentnie wykluczył możliwość ponownego wszczęcia takiej procedury. Wobec tego, skoro organ I instancji zastosował art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., to w ten sposób jednoznacznie - ostatecznie i prawomocnie - przesądził, że rozpoznał trwały brak wymagalności ze wszystkimi skutkami prawnymi takiego rozstrzygnięcia w obrocie, także dla sytuacji prawnej podatnika, dłużnika rzeczowego (niezależnie od tego czy organ I instancji uczynił to prawidłowo). Natomiast próby organu wycofania się z następstw zastosowania art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez organ I instancji nie mogą być uznane za skuteczne w świetle prawa.
Wbrew przekonaniu organu, art. 6 § 1 u.p.e.a. nie daje swobody we wszczynaniu i umarzaniu postępowaniu egzekucyjnego. Ustawodawca wyraźnie określił reguły w tym zakresie. Ich pomijanie przez organ, czy nadinterpretacja - z punktu widzenia prawa - nie może prowadzić do dowolnego wydłużania biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych.
W tym stanie sprawy dopiero złożenie skargi do sądu w sprawie sygn. I SA/Sz 445/12 i doręczenie organowi podatkowemu prawomocnego orzeczenia w sprawie sygn. I FSK 8/15 spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych spółki PM z tytułu VAT, jak ustalił organ od [...] kwietnia 2012 r. do [...] lutego 2017 r., na podstawie art. 70 § 6 pkt 2, § 7 pkt 2 O.p.
Trafnie organ zauważył, że zawieszony bieg terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych nie mógł zostać przerwany. Dlatego środki egzekucyjne zastosowane w czasie zawieszenia biegu terminu przedawniania - od [...] kwietnia 2012 r. do [...] lutego 2017 r. według dotychczasowych ustaleń organu - pozostawały bez znaczenia dla liczenia terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych spółki PM.
Jednak w dalszej kolejności raz jeszcze nie można zgodzić się z organem, który powołał się na ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego w 2021 r. Organ dowolnie pominął ustawowe rozwiązania, według których umorzenie postępowania egzekucyjnego postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wykluczyło uprawnienie do ponownego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wynika to jednoznacznie z literalnego brzmienia art. 61 u.p.e.a., aktualnie art. 61 § 1 u.p.e.a., poczynając od [...] lutego 2021 r.
W podsumowaniu sąd ocenia, że organ w przedstawionej dotychczas argumentacji nie podważył przedawnienia egzekwowanych zaległości spółki PM z tytułu VAT za okresy luty - czerwiec 2009 r. Nie wykazał, aby termin przedawnienia tych zobowiązań podatkowych pozostawał nadal otwarty.
Organ jedynie ogólnie nawiązał do postępowania karnego skarbowego, ale wyłącznie takie nawiązanie bez materiału dowodowego, bez konkretnych ustaleń, nie pozwoliło sądowi na zaakceptowanie legalności zaskarżonego postanowienia organu.
Z powodów omówionych wyżej zaskarżone postanowienie organu podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego ([...] zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 ze zm.).
Obejmują one wpis od skargi ([...] zł), wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) i opłatę od pełnomocnictwa ([...] zł).
.