lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ
na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonej decyzji.
Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 P.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Wskazać też należy, że rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok
NSA z 11 czerwca 2019 r., II OSK 1867/17).
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia z punktu widzenia legalności Sąd stwierdził, że narusza ono prawo.
Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z [...] czerwca 2024 r. Wojewoda nałożył na Skarżącą grzywnę w kwocie [...]zł w celu przymuszenia wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym – polegającego na poddaniu małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz nałożył opłatę za wydanie postanowienia w kwocie [...]zł.
W związku z brakiem wykonania przez Skarżącą obowiązku oraz nieuiszczeniem nałożonej grzywny, Wojewoda [...] sierpnia 2024 r. wystawił tytuły wykonawcze
o nr [...], [...] na łączną kwotę [...]zł oraz skierował sprawę do egzekucji należności pieniężnych.
Po wystawieniu ww. tytułów wykonawczych dotyczących egzekucji nieuiszczonej grzywny i kosztów, Skarżąca w piśmie z [...] września 2024 r. wniosła zarzut. Postanowieniem z [...] października 2024 r. Wojewoda oddalił zarzut, a po wniesieniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Wojewoda ponownie oddalił zarzuty.
W myśl art. 34 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym: 1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej; 2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej: a) w całości, b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut; 3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli: a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym, b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.
W myśl art. 17 ust. 1a u.p.e.a., o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej,
do zażaleń na postanowienia, o których mowa w art. 34 § 2, wydanych przez wierzycieli, dla których organem wyższego stopnia jest minister, stosuje się odpowiednio
art. 127 § 3 k.p.a., z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia.
W świetle powyższego do postanowień wydawanych przez Wojewodę,
ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej
w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu
z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest sensu stricto odwołaniem, wykazuje jednak wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które wiążą się z postępowaniem dwuinstancyjnym (por. wyrok NSA z 20 marca 2008 r., II GSK 472/07).
W demokratycznym państwie prawnym nie jest dopuszczalne różnicowanie gwarancji ochrony obiektywizmu i bezstronności orzekania przez organy administracji publicznej. Tym samym zasada bezstronności znajduje zastosowanie również
przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 k.p.a. (por. wyrok TK z 15 grudnia 2008 r., P 57/07; uchwała siedmiu sędziów NSA z 22 lutego 2007 r., II GPS 2/06).
Zasadę bezstronności wyraża art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., który stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Na mocy art. 18 pkt 2 u.p.e.a. przepis ten znajduje także odpowiednie zastosowanie w postępowaniu egzekucyjnym (por. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, pod red. D. R. Kijowskiego, LEX 2015, Komentarz do art. 18). Zasada bezstronności stanowi europejski standard procedury administracyjnej. Zgodnie z Kartą Praw Podstawowych prawo do dobrej administracji wymaga, by sprawy indywidualne załatwiane były bezstronnie (art. 41 ust. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej). Zasadę tę wymienia również Europejski Kodeks Dobrej Administracji. Także rekomendacja Komitetu Ministrów Rady Europy z dnia 20 lipca 2007 r. CM/Rec (2007) 7 - Prawo do dobrej administracji, zobowiązuje organy publiczne do bezstronności (Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne a prawo europejskie, Warszawa 2010, s. 64 i n.).
Treść art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, że ustawodawca uznał za nieuprawnioną sytuację, w której w drugiej instancji przy rozpatrywaniu sprawy merytorycznie,
w jej całokształcie, będzie zaangażowany pracownik, który brał już udział w wydaniu postanowienia w niższej (pierwszej) instancji. Daje to gwarancję, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne. Celem regulacji przewidzianej
w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. było zatem uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia organu drugiej instancji mogłaby być zdeterminowania wcześniejszym udziałem tej samej osoby w wydaniu postanowienia w poprzedniej fazie postępowania. Pracownik, który
raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma bowiem przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może
to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jedna z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej.
Sąd zauważa, że przez branie udziału w wydaniu zaskarżonego postanowienia należy rozumieć nie tylko jego wydanie (podpisanie), lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok NSA z 22 października 2010 r., I OSK 1164/10). Wystarczy zatem udział w wydaniu postanowienia, niekoniecznie natomiast postanowienie musi pochodzić od urzędnika
i być przez niego podpisane. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania postanowienia jest nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania egzekucyjnego, w którym poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, którzy mogą mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie (A. Wróbel, Komentarz do art. 24, (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2023). Podobny pogląd wyraził również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 grudnia 2008 r., P 57/07, stwierdzając, że przez analizowane określenie należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik sprawy.
Powyższe stanowisko znajduje też uzasadnienie w uchwale siedmiu sędziów
NSA z 18 lutego 2013 r., I GPS 2/12. Wprawdzie uchwała ta dotyczy art. 130 § 1
pkt 6 Ordynacji podatkowej, jednakże treść tego przepisu jest podobna do regulacji zawartej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. NSA w powyższej uchwale potwierdził, że wymieniona przesłanka wyłączenia pracownika wskazuje, iż niepożądaną jest sytuacja,
gdy przy rozpatrywaniu sprawy - i to bez względu na to, czy chodzi o jej rozpoznanie w ramach dwóch instancji, czy też w ramach jednej instancji – zaangażowany w merytoryczne rozpoznanie w jej całokształcie jest pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie. Uczestniczyłby on nie tylko w dokonywaniu ponownej oceny materiału dowodowego, ale również miałby odnieść się do zarzutów stawianych poprzedniej decyzji przez stronę. Jest oczywistym, że w tego rodzaju przypadkach może istnieć bardzo prawdopodobna obawa, że ze względu na wyrażone wcześniej poglądy, nie będzie on obiektywny przy ocenie podniesionych zarzutów.
W świetle przedstawionego wyżej znaczenia analizowanego przepisu, nie może budzić wątpliwości, że podpis złożony na dokumencie potwierdzającym zrealizowanie określonej czynności dowodzi udziału w tej czynności osoby, która złożyła podpis. Podpis złożony na postanowieniu potwierdza więc udział składającej go osoby w procesie wydania postanowienia i wpływ na jej treść. Bez znaczenia jest przy tym powód,
dla którego określona osoba uczestniczy w wydaniu rozstrzygnięcia, chociażby poprzez jego akceptację, czy też zatwierdzenie (por. wyroki NSA z: 8 lutego 2018 r., I FSK 525/16; 5 czerwca 2018 r., I GSK 1172/16; 24 lutego 2022 r., I GSK 2200/18).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy,
że z akt sprawy wynika, iż w wydaniu postanowienia z [...] października 2024 r. brała udział D. M. – Główny Specjalista w Wydziale Finansów i Budżetu i M. P. – Starszy Inspektor Wojewódzki w Wydziale Finansów i Budżetu,
o czym świadczą podpisy tych osób na treści postanowienia. Z kolei postanowienie
to zostało podpisane przez M. G. – Dyrektora Wydziału Finansów
i Budżetu. Na skutek wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, 4 grudnia
2024 r. wydane zostało zaskarżone postanowienie ponownie oddalające zarzut Skarżącej. Z akt sprawy wynika, że w wydaniu zaskarżonego postanowienia z [...] grudnia 2024 r. r. uczestniczyły J. N. - K. Oddziału w Wydziale Finansów i Budżetu i A. F. – Starszy Inspektor Wojewódzki w Wydziale Finansów i Budżetu, co potwierdzają podpisy tych osób na treści zaskarżonego postanowienia. Postanowienie to ponownie zostało podpisane przez M. G.
– Dyrektorkę Wydziału Finansów i Budżetu.
W związku z tym należy stwierdzić, że w postępowaniu wszczętym wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy brał udział pracownik, który uczestniczył w wydaniu pierwszego postanowienia, tj. M. G. – Dyrektorka Wydziału Finansów i Budżetu. Jest to zatem pracownik, który na mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.
był wyłączony od udziału w postępowaniu wywołanym złożonym przez Skarżącą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Instytucja wyłączenia pracownika
ma bowiem odpowiednie zastosowanie do pracownika podmiotu zobowiązanego
do wydania decyzji/postanowienia, który nie jest organem administracji publicznej, jeżeli pracownik ten wydawał w imieniu tego podmiotu decyzję/postanowienie objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W konsekwencji uznać należy, że w powyższym zakresie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. dającego podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. (por. wyrok NSA z 3 lutego 2005 r., GSK 1067/04; wyrok WSA
w Opolu z 5 września 2007 r., I SA/Op 97/07).
Z uwagi na charakter stwierdzonego naruszenia prawa, przedwczesne byłoby odnoszenie się co do zasadności zarzutów sformułowanych w skardze.
Ponownie rozpatrując sprawę Organ będzie miał na uwadze oceny Sądu zawarte w niniejszym wyroku.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie.
Sąd wskazuje, że zgodnie z przepisem art. 210 § 1 P.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. Jak z kolei stanowi art. 210 § 2 P.p.s.a. przepis § 1
nie ma zastosowania w przypadku orzekania na posiedzeniu niejawnym, gdy strona
nie jest reprezentowana przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego
lub rzecznika patentowego. W takim przypadku o kosztach należnych stronie sąd orzeka z urzędu.
Sąd zauważa, że w rozpoznawanej sprawie Skarżąca reprezentowana była przez zawodowego pełnomocnika, tj. adwokata, sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym
zaś w sprawie nie został złożony wniosek w zakresie żądania zwrotu kosztów.
Tym samym w myśl art. 210 § 1 i § 2 P.p.s.a. sąd nie był uprawniony do wydania orzeczenia w zakresie zwrotu kosztów.
Wszystkie powołane orzeczenia dostępne są na stronie internetowej:
www. orzeczenia.nsa.gov.pl