W dalszej kolejności organ - powołując przepisy art. art. 491 § 1, art. 492 § 1 k.s.h. - stwierdził, że w przypadku dokonania połączenia na zasadach opisanych w tych przepisach, spółka przejmowana przestaje istnieć, wspólnicy spółki przejmowanej stają się wspólnikami spółki przejmującej oraz wszystkie aktywa i pasywa spółki przejmowanej przechodzą na spółkę przejmującą.
Przechodząc dalej do analizy kwestii praw i obowiązków następców prawnych,
organ odwołał się do art. 93 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.); dalej: "O.p.", i wyjaśnił, że w sprawie wydatek na wynagrodzenie earn-out stanowi jedno z postanowień zawartych w ramach umowy sprzedaży udziałów. Postanowienie przewidujące dodatkowe, obok zapłaty ceny za zbywane udziały, wynagrodzenie dla poprzednich wspólników ustalone jako tzw. earn-out, stanowi odroczoną płatność, której wypłata na rzecz poprzednich wspólników uzależniona została od realizacji określonych w umowie wskaźników. Skoro więc wypłata wynagrodzenia w ramach mechanizmu earn-out jest dodatkową płatnością ustaloną przez strony umowy sprzedaży udziałów o charakterze warunkowym, to jest ona elementem kształtującym ostateczną cenę udziałów. W tych okolicznościach organ podał, że nie doszłoby do nabycia udziałów, gdyby umowa nie przewidywała tego dodatkowego wynagrodzenia, czyli wynagrodzenie to warunkuje zawarcie umowy sprzedaży udziałów, zatem stanowi "wydatki na nabycie udziałów".
Organ interpretacyjny stwierdził, że wydatki nie stanowią/nie będą stanowić
kosztu uzyskania przychodów w dacie poniesienia, z uwagi na regulację art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., który to przepis wyłącza wydatki na objęcie lub nabycie udziałów (akcji), gdyż momentem, w którym wydatki te uzyskują status "kosztów uzyskania przychodów",
będzie odpłatne zbycie tych udziałów.
Organ końcowo wskazał, że z wniosku spółki wynika, iż z dniem połączenia wstąpiła - na podstawie art. 494 § 1 k.s.h. - we wszystkie prawa i obowiązki spółki
przejmowanej i w ramach połączenia spółka przejęła w ramach sukcesji uniwersalnej m.in. zobowiązanie M. I. do wypłaty na rzecz poprzednich
wspólników dodatkowego wynagrodzenia w ramach mechanizmu earn-out, które
nie zostało w całości spłacone na dzień połączenia przez spółkę przejmowaną,
z uwagi na brak spełnienia warunków do wypłaty zobowiązania. W związku z tym, wydatki
na zapłatę dodatkowego wynagrodzenia earn-out, jako wydatki na nabycie udziałów, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., mogłyby potencjalnie stanowić koszt
uzyskania przychodów w momencie zbycia tych udziałów, a nie jak twierdzi spółka
w dacie jego poniesienia. Sytuacja taka jednak w sprawie nie zaistniała, ponieważ jak wynika z wniosku, wynagrodzenie earn-out dotyczy nabycia udziałów spółki przez M. I., która następnie zostanie przez spółkę przejęta.
W skardze do sądu skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 15 ust. 1
i art. 15 ust. 4d u.p.d.o.p. poprzez błędną ich wykładnię polegającą na utożsamieniu warunkowego wynagrodzenia earn-out z wydatkami na nabycie udziałów w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. oraz przyjęcie, że świadczenie to warunkuje zawarcie umowy kształtując tym samym ostateczną cenę nabycia udziałów, podczas gdy z opisu sprawy wynika odroczony i niepewny charakter świadczenia, niewypływający na skuteczność przeniesienia udziałów, zatem - w ocenie spółki - należało przyjąć, że okoliczności te wykluczają kwalifikację wydatków do art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. i przemawiają za rozpoznaniem ich jako kosztu innego niż bezpośredni, w dacie poniesienia;
2) przepisów postępowania, tj.:
a) art. 14c § 1 i § 2 O.p. poprzez brak sformułowania przez organ prawidłowego uzasadnienia prawnego oceny stanowiska spółki oraz poprzez oparcie się
w uzasadnieniu stanowiska organu na okolicznościach sprzecznych z opisem
stanu faktycznego przedstawionym przez spółkę we wniosku o wydanie interpretacji;
b) art. 121 § 1 z art. 14h O.p. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji w całości, zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów dodatkowego wynagrodzenia tzw. earn-out, zapłaconego oraz które będzie zapłacone przez skarżącą na rzecz byłych udziałowców spółki, które nie zostało spłacone na dzień połączenia oraz także następnie przejęcia odwrotnego przez spółkę przejmowaną z uwagi na brak spełnienia warunków do jego wypłaty, a zarazem możliwości uznania, że wypłacona kwota takiego świadczenia stanowi koszt uzyskania przychodów spółki, inny niż koszt bezpośrednio związany z przychodami (koszt pośredni), potrącalny w dacie jego poniesienia.
Skarżąca stoi na stanowisku, że dodatkowe wynagrodzenie earn-out, wypłacone oraz które będzie wypłacone, w celu uwolnienia się od zobowiązania zaciągniętego przez spółkę przejmowaną, stanowi jej pośredni koszt uzyskania przychodów, potrącalny w dacie jego poniesienia, na podstawie art. 15 ust. 1 i ust. 4d u.p.d.o.p.
Natomiast, według organu interpretacyjnego, dodatkowe wynagrodzenie earn-out stanowi wydatek na nabycie udziałów i - na podstawie art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. - może zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów dopiero w momencie zbycia tych udziałów, a zarazem takie wynagrodzenie jest kosztem uzyskania przychodów z zysków kapitałowych.
Na wstępie wskazać należy, że w sprawie zgodność z prawem zaskarżonej interpretacji indywidualnej powinna być oceniana przez pryzmat przepisu art. 57a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", który wyznacza granice rozpoznania skargi na interpretację indywidualną przepisów prawa podatkowego.
Zgodnie z tym przepisem, skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarżąca w skardze do sądu podniosła - obok innych zarzutów - także zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 14c § 1 i § 2 O.p., poprzez sformułowanie przez organ uzasadnienia prawnego oceny stanowiska spółki w sposób wadliwy.
Przepisy art. 14c § 1 i § 2 O.p. stanowią, że interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie (§1); a w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym (§ 2).
Według sądu analiza stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego przedstawionego przez spółkę we wniosku o wydanie interpretacji oraz pytania zadanego we wniosku jak też własnej oceny stanowiska spółki, wskazuje, że organ interpretacyjny dokonał błędnej wykładni przepisów stanowiących podstawę wydanej interpretacji.
Wskazać należy, że mechanizm earn-out jest powszechnie stosowany w praktyce handlowej i polega na ustaleniu w umowie, poza samą ceną determinującą
skuteczność zawartej transakcji, także dodatkowego wynagrodzenia dla sprzedającego, które jest należne dopiero po osiągnięciu określonych wyników finansowych
przez dany podmiot. Klauzula earn-out pełni niejako funkcję "podziału" uzyskanych
rezultatów ekonomicznych, na podstawie przyszłych wyników finansowych nabywanego podmiotu. Potencjalnie może wystąpić sytuacja, w której określone w umowie earn-out wskaźniki finansowe nie zostaną nigdy osiągnięte, a tym samym wypłata dodatkowego wynagrodzenia nie nastąpi (co nie wpłynie w żaden sposób na nabycie udziałów za podstawową cenę określoną w umowie). Cechą charakterystyczną tzw. earn-out jest więc brak pewności co do tego kiedy oraz czy w ogóle dodatkowa, odroczona część wynagrodzenia, zostanie wypłacona, a nie co do samej skuteczności transakcji nabycia udziałów.
Skarżąca w opisanym stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym przedstawiła, że jeszcze przed dokonaniem połączenia odwrotnego, spółka przejmowana (M. I.) nabyła udziały w MGN od poprzednich wspólników, z tytułu czego wypłaciła sprzedającym określone w umowie wynagrodzenie. Ponadto strony umowy sprzedaży zawarły w umowie klauzulę earn-out, która przewidywała dodatkowe wynagrodzenie na rzecz poprzednich wspólników, którego wypłata była uzależniona od realizacji określonych w umowie wskaźników ekonomicznych.
Będące podstawą wydania zaskarżonej w sprawie interpretacji indywidualnej przepisy stanowią, że:
Kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Koszty poniesione w walutach obcych przelicza się na złote według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień poniesienia kosztu (art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.). Poza tym koszty uzyskania przychodów, inne niż koszty bezpośrednio związane z przychodami, są potrącalne w dacie ich poniesienia. Jeżeli koszty te dotyczą okresu przekraczającego rok podatkowy, a nie jest możliwe określenie, jaka ich część dotyczy danego roku podatkowego, w takim przypadku stanowią koszty uzyskania przychodów proporcjonalnie do długości okresu, którego dotyczą (art. 15 ust. 4d u.p.d.o.p.). Natomiast przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. stanowi, że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e, w części niezaliczonej w jakiejkolwiek formie do kosztów uzyskania przychodów.
Z przywołanej regulacji prawnej wynika, że podstawową cechą kosztu podatkowego jest związek z przychodem (ewentualnie z zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła przychodów). Ponoszony koszt nie może być kosztem wymienionym w kosztach negatywnych, tj. w art. 16 u.p.d.o.p. Związek kosztów podatkowych z przychodami jest zatem podstawowym warunkiem uznania wydatku za koszt podatkowy. Dodatkowo, wydatek musi być dokonany i udokumentowany. Wydatek musi mieć charakter definitywny, tzn. musi być dokonany z majątku podatnika i mieć ostateczny charakter. Poza tym, zgodnie z jednolitą linią orzecznictwa, kosztem uzyskania przychodów są wszelkie koszty bezpośrednie i pośrednie poniesione w celu uzyskania przychodów. Kosztem uzyskania będzie zatem każdy koszt poniesiony w celu uzyskania przychodu. W szczególności, wypłata dywidendy jest obowiązkiem spółki kapitałowej, jeśli uzyska ona dochód i uchwała wspólników (akcjonariuszy) o tym postanowi. Koszty związane z tą wypłatą nie są poniesione w celu uzyskania przychodu. Jednak, z pewnością są ponoszone w celu zachowania źródła przychodu. Również koszty spłaty wobec wspólników zobowiązań innych niż dywidendy będą uznawane za koszty uzyskania przychodów (por. M. P., M. M., CIT. Komentarz. Podatki i rachunkowość, wyd. XV, Opublikowano: WKP 2024; komentarz do art. 15 u.p.d.o.p.). Natomiast, kolejną grupą kosztów niestanowiących kosztów podatkowych są wydatki na nabycie wszelkich papierów wartościowych, w tym akcji lub udziałów. Wydatki te nie stanowią kosztów w momencie ich ponoszenia. Jednak, w okresie późniejszym, tj. w momencie zbywania papierów wartościowych, koszt podatkowy zostaje potrącony. Przez objęcie udziałów należy rozumieć pierwotne ich nabycie dokonane w wyniku wniesienia wkładu pieniężnego lub niepieniężnego. Natomiast, przez nabycie udziałów lub papierów wartościowych rozumie się ich zakup od ich właściciela. Ponadto koszt nabycia stanowi cena zapłacona za udział wraz z bezpośrednimi kosztami transakcji. Przez odpłatne zbycie papierów wartościowych rozumie się również wykup tych papierów przez emitenta papierów wartościowych, a także odkupienie tytułów uczestnictwa lub jednostek uczestnictwa w funduszach kapitałowych albo umorzenia jednostek uczestnictwa, tytułów uczestnictwa oraz certyfikatów inwestycyjnych w funduszach kapitałowych (por. Małecki Paweł, Mazurkiewicz Małgorzata, CIT. Komentarz. Podatki i rachunkowość, wyd. XV, Opublikowano: WKP 2024; komentarz do art. 16 u.p.d.o.p. oraz wyrok NSA z dnia 11 września 2024 r. sygn. akt II FSK 280/24).
Według składu orzekającego w sprawie prawidłowe jest stanowisko skarżącej, że fakt wypłaty bądź braku wypłaty dodatkowego, warunkowego wynagrodzenia, nie jest warunkiem przeniesienia własności udziałów, które miało miejsce jeszcze przed spełnieniem warunków wskazanych do wypłaty earn-out na podstawie umowy. Tym samym, wynagrodzenie z tytułu earn-out nie wpływa w żaden sposób na skuteczność zbycia udziałów, lecz jest wyłącznie dodatkową płatnością ustaloną przez strony pod pewnymi warunkami, które mogą, lecz nie muszą ziścić się w przyszłości, oraz pozostają bez wpływu na samo zbycie udziałów.
W konsekwencji, prawidłowe jest także stanowisko skarżącej, że wypłata wynagrodzenia dodatkowego w ramach mechanizmu earn-out nie powinna być rozpatrywana w kategoriach "wydatków na nabycie udziałów" w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., lecz jako koszt uzyskania przychodów poniesiony w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., rozpatrywany na zasadach ogólnych, jako koszt inny niż koszt bezpośrednio związany z przychodami (koszt pośredni).
Nadto, według sądu, kwalifikacja zobowiązania jako koszt pośredni rozpoznawany w dacie poniesienia, a nie jako wydatek na nabycie udziałów, rozpoznawany na moment zbycia udziałów, jest szczególnie uzasadniona w stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym, bowiem na chwilę składania wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej do połączenia odwrotnego jeszcze nie doszło, gdyż spółka ponosząc wydatek nie będzie dążyła bezpośrednio do nabycia udziałów (bowiem udziały te zostały już nabyte uprzednio przez spółkę, którą przejmie - M. I.), lecz jako następca prawny spółki przejmowanej zrealizuje to zobowiązanie przejęte w wyniku dokonanego połączenia odwrotnego.
W tej sytuacji argumentacja skarżącej, że wydatki z tytułu spłaty przez nią
przejętego od spółki przejmowanej zobowiązania mogą stanowić dla niej pośredni
koszt uzyskania przychodu, w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., który powinien
zostać potrącony w dacie poniesienia (tj. wypłaty wynagrodzenia w ramach mechanizmu earn-out, zgodnie z art. 15 ust. 1 i ust. 4d u.p.d.o.p.), znajduje uzasadnienie w przywołanej regulacji prawnej.
W konsekwencji jako uzasadnione należało ocenić zarzuty określone w punkcie I. skargi, albowiem organ interpretacyjny dokonał błędnej wykładni art. 15 ust. 1 i ust. 4d oraz art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p.
Taka sytuacja uzasadnia także słuszność zarzutu naruszenia przez organ przepisów art. 14c § 1 i § 2 O.p., gdyż organ interpretacyjny wydał interpretację indywidualną, która zawiera błędna wykładnię ww. przepisów prawa materialnego.
W związku z tym, że przy wydaniu zaskarżonej interpretacji doszło do naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego, sąd - na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną interpretację.
Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku o udzielenie interpretacji organ podatkowy będzie zobowiązany, na podstawie art. 153 p.p.s.a., do uwzględnienia przedstawionej wykładni przepisów prawa.
O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 4 w zw. z § 2 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2193, ze zm.).
Zasądzony zwrot kosztów postępowania sądowego obejmuje wpis od skargi w wysokości [...] oraz koszty zastępstwa procesowego doradcy podatkowego w wysokości [...] zł ustalone na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687), a także kwotę [...] zł z tytułu opłaconego pełnomocnictwa (pkt IV załącznika do ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej - Dz.U. z 2025 r. poz. 1154).