W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumentację na poparcie twierdzenia, że egzekwowana należność uległa przedawnieniu, zaś organy niezasadnie uchyliły się od zbadania tej kwestii. Zdaniem skarżącego bowiem należy opowiedzieć się za wykładnią art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. zgodną z art. 2 i art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (t.j. Dz.U.1997.78.483 ze zm.), a zarówno literalne brzmienie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a., jak i konstytucyjny kontekst tego środka zaskarżenia konsekwentnie wyklucza pozostawienie w obrocie prawnym czynności egzekucyjnej wówczas, gdy w świetle prawa nie mogło dojść do jej zastosowania z powodu czy to wygaśnięcia obowiązku, czy też wadliwości tytułu wykonawczego.
Pismem procesowym z 9 stycznia 2025 r. organ II instancji udzielił odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie oraz podtrzymując w pełni stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2024.935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2024.1267), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie – stosownie do art. 119 pkt 3 w zw. z art.120 p.p.s.a. – sprawa może być rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Przy czym, jak stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami. Do wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W przeciwnym razie, skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Kontroli Sądu – w rozpoznanej w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawie – poddane zostało postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 18 listopada 2024 r., utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Szczecinie z 16 października 2024 r., którym oddalono skargę P. B. na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego.
Istota sporu w badanej sprawie sprowadza się zaś do oceny, czy dokonanie
ww. czynności egzekucyjnej nie nastąpiło z naruszeniem ustawy, o jakim mowa w art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Skarżący stoi bowiem na stanowisku, że organ egzekucyjny
dokonał czynności egzekucyjnej, mającej za przedmiot nieistniejący już obowiązek (przedawnioną należność) bądź w celu przymusowej realizacji tytułu wykonawczego niezgodnego z prawem, oraz że organy egzekucyjne obu instancji niezasadnie uchyliły się od zbadania kwestii przedawnienia dochodzonej należności. Organ II instancji twierdzi natomiast, że kwestia przedawnienia dochodzonego zobowiązania znajduje się poza zakresem instytucji uregulowanej w art. 54 § 1 u.p.e.a., oraz że kwestionowana przez skarżącego czynność zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego została dokonana przez organ egzekucyjny zgodnie z przepisami prawa.
W świetle tak zarysowanego sporu na wstępie rozważań wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Przy czym przez tego rodzaju czynność – zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. – należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego, o jakim mowa w art. 1a pkt 12 lit. a i b u.p.e.a. Podstawą skargi jest zaś:
1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy,
2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.
Według art. 54 § 2 u.p.e.a. skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 u.p.e.a.). W myśl art. 54 § 4 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie, w którym oddala lub uwzględnia skargę (w całości lub w części). Przy czym według art. 54 § 6 pkt 1 i 2 u.p.e.a., w przypadku uwzględnienia skargi, organ egzekucyjny uchyla zaskarżoną czynność egzekucyjną (w całości albo w części) lub usuwa stwierdzoną wadę czynności. Na postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną przysługuje zaś zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.).
W realiach rozpoznawanej sprawy szczególnego podkreślenia wymaga, że – jak wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie (zob. np. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2025, art. 54) – skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a., stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego, a nie skargę w rozumieniu przepisów działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego (zob. wyrok NSA z 8 czerwca 2000 r.,
III SA 1995/99). W skardze w rozumieniu przepisów działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego mogą być podniesione wszelkie okoliczności. Skarga na czynności egzekucyjne nie jest natomiast uniwersalnym środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. Skarga na czynności egzekucyjne ma charakter środka subsydiarnego i nie jest dopuszczalne jej wniesienie w sytuacjach, gdy ustawa przewiduje inne środki zaskarżenia (np. zarzut, zażalenie na postanowienie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego) albo w sytuacjach gdy istnieje możliwość wniesienia pozwu do sądu, i nie ma przy tym znaczenia, czy zobowiązany nie wykorzystał innych środków prawnych, czy nie przyniosły one żądanego rezultatu. Wobec tego, że skarga na czynności egzekucyjne nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia, nie jest dopuszczalne podnoszenie w takiej skardze okoliczności stanowiących podstawę zarzutu wskazanych w art. 33 u.p.e.a. również po upływie terminu do wniesienia zarzutu (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2013 r., II FSK 2988/11). Z tych względów nie mogą być przedmiotem rozpoznania zarzuty przedawnienia zobowiązania objętego egzekucją (zob. także wyrok NSA z 3 grudnia 2013 r., II GSK 1285/12; wyroki WSA w Warszawie z: 26 lutego 2013 r., III SA/Wa 2488/12; 18 czerwca 2007 r., III SA/Wa 3390/06; 12 czerwca 2007 r., III SA/Wa 4035/06). W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Oznacza to, że skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty (por. wyrok NSA z 8 grudnia 2017 r., II FSK 3048/15; wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 778/13). Może ona dotyczyć wyłącznie formalnoprawnych aspektów czynności egzekucyjnej, które
odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności.
Zauważyć także należy, że w przypadku art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a. brzmienie przepisu, które posługuje się pojęciem naruszenia ustawy, ogranicza możliwość uchylenia czynności egzekucyjnej wyłącznie do naruszenia aktu rangi ustawy. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy, może zaś polegać na podjęciu
przez organ egzekucyjny czynności niedopuszczalnej przez ustawę, jak i podjęciu czynności, która co prawda jest dopuszczalna, ale sposób jej podjęcia narusza przepisy
ustawy (zob. wyrok NSA z 7 sierpnia 2024 r., III FSK 1567/23). Niedopuszczalność zastosowanego środka egzekucyjnego nie jest natomiast tożsama z niedopuszczalnością egzekucji (zob. P. M. Przybysz, op.cit.). Ponadto, zgodnie z brzmieniem art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w ramach skargi na czynność egzekucyjną
bada się również uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego.
Z poczynionych powyżej uwag wynika, że skarga, o której stanowi art. 54 § 1 u.p.e.a., nie może być traktowana przez zobowiązanego jako jeden z wielu środków prawnych (środków zaskarżenia, wniosków), w których będzie przedstawiał te same argumenty i te same żądania, a organ każdorazowo będzie je rozpatrywał co do istoty. Innymi słowy, w sprawie zainicjowanej skargą na czynności egzekucyjne zobowiązany nie może skutecznie kwestionować zastosowania środka egzekucyjnego z powodu
– w jego przekonaniu – niezgodnego z prawem prowadzenia egzekucji, nieistnienia obowiązku podlegającego egzekucji. Są to bowiem zagadnienia podlegające rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu w innych trybach przewidzianych w u.p.e.a., takich jak zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji, czy wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego.
Zdaniem Sądu, prawidłowo zatem organy egzekucyjne – w ramach postępowania zainicjowanego skargą zobowiązanego z 16 września 2024 r. – odstąpiły od badania kwestii przedawnienia dochodzonych od skarżącego należności w zakresie podatku akcyzowego od paliw silnikowych, skupiając się na weryfikacji formalnoprawnej poprawności podjętej czynności egzekucyjnej. Zauważyć przy tym należy, że skarżący podniósł kwestię przedawnienia dochodzonej należności nie tylko w ramach złożonej skargi na czynność egzekucyjną, lecz także zgłaszając zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej i okoliczność ta została zbadana przez wierzyciela w odrębnym postępowaniu. Sądowi z urzędu wiadome jest, że postanowieniem z 4 listopada 2024 r., nr 3217-SWW-4.720.854.2023.30, Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego w Szczecinie oddalił zarzut wygaśnięcia obowiązku w całości albo w części, oraz że postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 18 grudnia 2024 r., nr 3201-IEN.7192.34.2024.8, zaś wyrokiem z 28 maja 2025 r., I SA/Sz 86/25, WSA w Szczecinie oddalił skargę zobowiązanego na ten akt.
Zastrzeżeń Sądu nie budzi także wyrażona przez organ II instancji ocena co do poprawności formy i sposobu dokonania kwestionowanej przez skarżącego czynności egzekucyjnej.
W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że podjęta wobec skarżącego czynność w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego mieści się w pojęciu czynności egzekucyjnej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. i stanowi dopuszczalny środek egzekucyjny, o którym mowa w art. 1a pkt 12 lit. a tiret czwarte u.p.e.a. Niesporne także jest, że: procedura podejmowania czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego została opisana w art. 80 u.p.e.a.; wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu tej wierzytelności, regulują przepisy art. 67 u.p.e.a.; wzór ww. zawiadomienia został określony w załączniku nr 3, wydanego na podstawie delegacji z art. 67 § 6 u.p.e.a., rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 18 marca 2024 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. 2024.426).
Według art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej albo zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego. W myśl art. 80 § 2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu i obejmuje również środki pieniężne, których nie było na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia oraz te, które zostały wpłacone na inny rachunek po dokonaniu zajęcia. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu – stosownie do art. 80 § 3 u.p.e.a. – organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego.
Analiza akt administracyjnych sprawy wskazuje jednoznacznie, że organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej zgodnie z wyżej powołanymi przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zawiadomienie z 12 września 2024 r. spełnia ustawowe wymogi formalne, o których mowa m.in. w art. 67 § 2 u.p.e.a., i odpowiada wzorowi określonemu w załączniku nr 3 ww. rozporządzenia Ministra Finansów. Odpis tego zawiadomienia doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności ([...] S.A.) oraz zobowiązanemu (wraz z odpisem tytułu wykonawczego z 11 września 2024 r.) w dniu 12 września 2024 r., czym wypełniono przesłanki zawarte w art. 80 § 1 i 3 u.p.e.a. Sąd nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie uchybień w dokonanej przez organ egzekucyjny czynności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego.
W związku z tym, że przedmiotem skargi na czynność egzekucyjną
w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, dokonaną zawiadomieniem
z 12 września 2024 r., mogła być jedynie prawidłowość postępowania organu egzekucyjnego w zakresie przepisów regulujących sposób i formę dokonywania przedmiotowej czynności, oraz że – jak wykazano powyżej – czynność ta została dokonana prawidłowo, z zachowaniem wszelkich procedur i wymogów formalnych, brak było podstaw do uznania zasadności skargi.
Z powyższych względów, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi.
Przywoływane w uzasadnieniu wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.