art. 15 ust. 2 u.p.o.l. i z tego tytułu należna jest opłata targowa. Wielkość tej
powierzchni w poszczególnych dniach wynosiła - zgodnie z protokołami opatrzonymi podpisami upoważnionych pracowników - od 10 m2 do 15 m2 i obejmowała teren
przy budynku.
Organ odwoławczy uznał również, że zarzuty odwołania są nieuzasadnione,
a decyzja odpowiada prawu, więc nie wystąpiły w sprawie podstawy do jej uchylenia.
Strona wniosła skargę do Sądu, w której zarzuciła naruszenie:
1) art. 15 ust. 1 u.p.o.l. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wystawianie towaru celem jego prezentacji dla potencjalnych klientów przed lokalem, w którym prowadzona jest sprzedaż, stanowi sprzedaż uzasadniającą naliczanie opłaty targowej;
2) 233 § 1 pkt 1 O.p. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji pomimo braku ku temu podstaw.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz od organu zwrotu kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują
wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej
oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami
jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi
i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której
mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy
nie stanowią inaczej (§ 2).
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy.
Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo
w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło
mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c); stwierdza nieważność decyzji
lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone
w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt. 2); stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (pkt. 3).
W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W wyniku tak przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji,
Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej
z obrotu prawnego. Przy czym Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym
na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana
w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie
art. 119 pkt 2 p.p.s.a. zaś pełnomocnik Skarżącego wyraził zgodę na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego tej decyzji.
Spór w sprawie dotyczy objęcia opłatą targową działalności wykonywanej
przez Skarżącego polegającej na handlu artykułami pamiątkowymi eksponowanymi przed lokalem użytkowy nr [...] – parter, promenada w Dzielnicy Nadmorskiej, znajdującym się w Ś. przy ul. [...]. Skarżący włada lokalem na podstawie umowy najmu z dnia 22 marca 2024 r zawartej z innym przedsiębiorcą
(tj. [...]). Skarżący natomiast
w okresie objętym decyzją nie posiadał tytułu prawnego do powierzchni przed lokalem, na której dokonywał sprzedaży oraz nie był podatnikiem podatku od nieruchomości
związanego z prawem do tego gruntu.
Zdaniem organu odwoławczego analiza stanu faktycznego, w szczególności protokołów z codziennych czynności wykonanych przez inkasentów opłaty targowej oraz zdjęć, pozwoliła na stwierdzenie, że Skarżący zajmował w precyzyjnie określonych dniach w miesiącach: kwiecień, maj, czerwiec, lipiec i sierpień chodnik przed sklepem
o powierzchni od 10 m2 do 15 m2, na ekspozycję towaru oferowanego na sprzedaż.
Na tej podstawie faktycznej stwierdził, że skoro ustawodawca nie sprecyzował, co należy rozumieć pod pojęciem "sprzedaż", czy też "dokonywanie sprzedaży", konieczne stało się dokonanie wykładni tych pojęć. W konsekwencji przeprowadzona interpretacja, zdaniem organu dała podstawę do przyjęcia, że "dokonywanie sprzedaży" oznacza wykonywanie czynności sprzedaży zarówno w sklepie, jak i na chodniku. W związku z tym na Skarżącym ciąży obowiązek do uiszczenia należnej opłaty targowej.
Skarżący zakwestionował stanowisko organu odwoławczego i wskazał,
że wystawianie towaru celem jego prezentacji dla potencjalnych klientów przed
lokalem, w którym prowadzona jest sprzedaż, nie stanowi sprzedaży uzasadniającej
naliczanie opłaty targowej.
Istota sporu sprowadza się zatem do ustalenia, czy w okolicznościach występujących w rozpoznawanej sprawie organ zgodnie z prawem określił podstawę i wysokość zobowiązania w opłacie targowej.
Sąd, w tak zakreślonych ramach sporu rację co do jego istoty przyznał organowi.
Zgodnie z przepisem art. 15 u.p.o.l. - rada gminy może wprowadzić opłatę targową. Opłatę targową pobiera się od osób fizycznych, osób prawnych
oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, dokonujących sprzedaży na targowiskach, z zastrzeżeniem ust. 2b (ust. 1). Targowiskami, o których mowa w ust. 1, są wszelkie miejsca, w których jest prowadzona sprzedaż (ust. 2).
Opłacie targowej nie podlega sprzedaż dokonywana w budynkach lub w ich częściach (ust. 2b). Opłatę targową pobiera się niezależnie od należności przewidzianych
w odrębnych przepisach za korzystanie z urządzeń targowych oraz za inne usługi świadczone przez prowadzącego targowisko (ust. 3).
Stosownie do art. 16 u.p.o.l. zwalnia się od opłaty targowej: osoby i jednostki wymienione w art. 15 ust. 1, które są podatnikami podatku od nieruchomości
w związku z przedmiotami opodatkowania położonymi na targowiskach (pkt 1);
rolników i ich domowników prowadzących w piątki i soboty handel w rozumieniu
art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o ułatwieniach w prowadzeniu handlu
w piątki i soboty przez rolników i ich domowników (Dz. U. poz. 2290) (pkt 2).
Sąd zwraca uwagę na istotne znaczenie, jakie dla potrzeb pobierania opłaty targowej ma właściwe rozumienie terminu "targowisko". W przepisie w art. 15 ust. 2 u.p.o.l. ustawodawca zamieścił definicję terminu "targowisko", zgodnie z którą są
to wszelkie miejsca, "w których prowadzona jest sprzedaż". Regulacją tą nie wprowadzano żadnego ograniczenia w zakresie wskazania konkretnego miejsca
do "prowadzenia sprzedaży" lub też, jaki charakter ma mieć prowadzona sprzedaż
(stały czy tylko okazjonalny), czy też inne ograniczające elementy, jak np. umiejscowienie kasy, oznakowanie towarów cenami itp. Ustawodawca jedynie wykluczył pobieranie opłaty targowej od sprzedaży dokonywanej w budynkach lub w ich częściach,
a także w art. 16 u.p.o.l. od podatników podatku od nieruchomości w związku
z przedmiotami opodatkowania położonymi na targowiskach, co oznacza, że "prowadzenie sprzedaży" czy też "dokonywanie sprzedaży" poza budynkiem
lub jego częścią uzasadnia uprawnione przyjęcie, że każda powierzchnia, która nie znajduje się w budynku lub w jego części, a jest zajęta na "prowadzenie sprzedaży", stanowi "targowisko" w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.p.o.l.
Sąd zwraca więc uwagę na pogląd wyrażany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że skoro, zgodnie z art. 15 ust. 2 u.p.o.l., targowiskami są wszelkie miejsca, w których prowadzona jest sprzedaż, to chodzi o miejsca, w których lokalizację wyznacza gmina, jak i każde inne miejsce, mimo, że formalnie nie jest ono przez gminę oznaczone jako targowisko.
Na szczególne podkreślenie zasługuje, że ustawodawca w przepisach u.p.o.l., nie zdefiniował terminów "prowadzenie sprzedaży" i "dokonywanie sprzedaży" oraz
nie odesłał do definicji zawartych w innych przepisach prawa.
Konieczne zatem stało się dokonanie wykładni pojęcia "sprzedaż" i "dokonywanie sprzedaży".
Według Słownika Języka Polskiego PWN, pod red. M. Szymczaka (tom III R-Z, Warszawa 1996, str. 288), "sprzedaż" to umowa wzajemna, na podstawie której sprzedawca oddaje coś na własność kupującemu za określoną sumę; wydawanie towarów po określonej cenie; sprzedawanie. Według Uniwersalnego Słownika Języka Polskiego PWN pod redakcją S. Dubisza (tom P-Ś, Warszawa 2008, str.1357), "sprzedaż" to odstępowanie czegoś przez sprzedawcę na własność kupującemu za określona sumę, wydawanie towarów po określonej cenie; sprzedawanie. Według Słownika Języka Polskiego PWN, w opracowaniu m.in. E. Sobol (Warszawa 2011,
str. 949), "sprzedaż" to odstępowanie czegoś przez sprzedawcę na własność kupującemu za określona sumę. Według Słownika 100 tysięcy potrzebnych słów,
pod red. J. Bralczyka (Wydawnictwo PWN. Warszawa 2008, str. 783), "sprzedaż"
to odstępowanie czegoś przez sprzedawcę na własność kupującemu za określona sumę.
Jak wynika z ww. przytoczonych definicji pojęcia "sprzedaż" w ogólnym języku (etnicznym) wspólnym zakresem objęta jest czynność - odstępowanie czegoś przez sprzedawcę na własność kupującemu za określoną sumę pieniężną. "Czymś" może być np. towar (rozumiany jako towary i usługi proponowane klientom, rzecz - coś
co jest lub może być obiektem sprzedaży), usługa (rozumiana jako rodzaj odpłatnej działalności gospodarczej), wyrób (rozumiany jako przedmiot powstały w wyniku czynności wyrobu jakiś towarów), produkt (będący synonimem wyrobu), rzecz
(przedmiot materialny).
Uzupełnieniem znaczenia pojęcia "sprzedaż" w języku ogólnym (etnicznym) mogą być definicje legalne pojęcia "sprzedaż" zawarte w innych aktach prawnych,
są one jednak stosowane pomocniczo. Wskazać należy, że opłatę targową,
mimo nazwy, należy uznać za typowy podatek. Odpowiada ona definicji podatku wskazanej w art. 6 O.p., zgodnie z którą podatkiem jest publicznoprawne, nieodpłatne, przymusowe oraz bezzwrotne świadczenie pieniężne na rzecz Skarbu Państwa, województwa, powiatu lub gminy, wynikające z ustawy podatkowej (por. "Podatki opłaty lokalne. Podatek rolny. Podatek leśny. Komentarz", opracowany , m.in. przez L. Etela, wydawnictwo ABC, Warszawa 2008, do art.15).
W ramach gałęzi prawa jaką jest prawo podatkowe, definicja "sprzedaży"
zawarta jest w art. 2 pkt 22 u.p.t.u., gdzie przez "sprzedaż" rozumie się odpłatną
dostawę towarów i odpłatne świadczenie usług na terytorium kraju, eksport towarów
oraz wewnątrzwspólnotową dostawę towarów". Podział sprzedaży na poszczególne czynności wymienione w tym przepisie służy ustawodawcy do zastosowania w stosunku do tych czynności zróżnicowanych stawek podatkowych.
W ramach gałęzi prawa jaką jest prawo cywilne, definicję "sprzedaży" zawiera Kodeks cywilny. Kodeks cywilny odnosi pojęcie "sprzedaży" do umowy, która
jest umową konsensualną (z wyjątkiem sprzedaży rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku lub rzeczy przyszłych, gdzie sprzedaż jest umową realną - art. 155 § 1, 2 K.c.), odpłatną, wzajemną (art. 487 § 2 K.c.), zobowiązującą, z reguły wywołuje też skutki rozporządzające (art. 155, 510, 1052 K.c.), kauzalną. Do postanowień umowy sprzedaży istotnych przedmiotowo należą: określenie stron, określenie przedmiotu świadczeń stron, określenie cen. Stroną umowy sprzedaży może być każdy podmiot - osoba fizyczna lub prawna, jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznała zdolność prawną. Przedmiotem umowy sprzedaży, a więc świadczenia sprzedawcy mogą być: rzeczy oznaczone indywidualnie bądź tylko co do gatunku, energie: elektryczna, wysokich ciśnień, gazowa, wodna, cieplna, prawa majątkowe zbywalne, zespoły rzeczy i praw. Wskazać należy, że przedmiot umowy sprzedaży
nie musi mieć ściśle skonkretyzowanej postaci w chwili zawierania umowy, ale może dotyczyć rzeczy mającej powstać w przyszłości. Zgodnie z art. 535 § 1 K.c., przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy
i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić
sprzedawcy cenę. W pozostałych artykułach do art. 602 Kodeks cywilny zawiera szczegółowe regulacje dotyczące tej umowy, m.in. w art. 543 K.c., gdzie przez wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny
uważa się za ofertę sprzedaży (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 274/14).
Powyższe definicje "sprzedaży" zostały stworzone przez ustawodawcę na potrzeby innych aktów prawnych niż u.p.o.l., jednak stosując je pomocniczo do ustalonego znaczenia pojęcia "sprzedaży" w języku ogólnym, otrzymujemy nadal znaczenie sprzedaży jako czynności odpłatnej.
Sąd stoi na stanowisku, że należy przyjąć szerokie rozumienie pojęć "sprzedaż" i "dokonywanie sprzedaży", czyli obejmujące nie tylko "sprzedaż" w rozumieniu
art. 535 K.c., ale również czynności mające miejsce przed sprzedażą. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, który podziela również Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, że przy ustalaniu znaczenia terminu "dokonywanie sprzedaży" nie jest istotne, czy dana osoba lub jednostka sprzedała oferowany towar, czy też że żadna transakcja nie została sfinalizowana. Sama gotowość dokonywania sprzedaży, która przejawia się m.in. zajęciem miejsca na targowisku i wyeksponowaniem towaru, jest wystarczającą przesłanką do poboru opłaty targowej przez inkasenta. Termin "dokonywanie sprzedaży", zawarty w art. 15 ust. 1 u.p.o.l., oznacza, że każdy wymieniony w tym przepisie
podmiot korzystający z każdego miejsca, który nie jest budynkiem lub jego częścią,
tj. z targowiska w rozumieniu art. 15 ust. 2 u.p.o.l., w celu dokonania sprzedaży,
a zatem podjęcia jakichkolwiek czynności zmierzających do dokonania transakcji sprzedaży jakichkolwiek artykułów, jest zobowiązany do zapłacenia opłaty targowej,
a tym samym sformułowanie "dokonujące sprzedaży", stosownie do art. 15 ust. 1 u.p.o.l. należy interpretować szeroko, uznając, że przepis ten obejmuje wszelkie czynności podejmowane przez podmiot określony w art. 15 ust. 1 u.p.o.l. w celu dokonania sprzedaży, a w szczególności oferowanie produktów, składowanie na stoisku, oczekiwanie na kontrahentów (por. wyroki NSA: z dnia 28 listopada 2019 r., sygn. akt
II FSK 1904/19; z dnia 23 lipca 2024 r., sygn. akt III FSK 1261/23; wyrok WSA
w Szczecinie z dnia 9 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 731/17).
Ponadto uiszczenie opłaty targowej nie zwalnia osób nią obciążonych
od zapłaty podatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą,
w szczególności podatku od towarów i usług czy podatków dochodowych. Podkreślić należy, iż przedmiotem opłaty targowej jest fakt dokonywania sprzedaży na targowisku, a nie dochód (podatki dochodowe) czy obrót (podatek od towarów i usług), dlatego też nie może być mowy o podwójnym opodatkowaniu zobowiązanych do opłacania opłaty targowej. Wysokość opłaty jest niezależna od obrotu i dochodów uzyskiwanych
ze sprzedaży. (por. "Podatki opłaty lokalne. Podatek rolny. Podatek leśny. Komentarz", opracowany , m.in. przez L. Etela, wydawnictwo ABC, Warszawa 2008, do art. 15; "Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych. Komentarz", P. Borszowski, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2011, do art.15; wyrok NSA oz. w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 1878/01).
Zdarzeniem prawnym, z którym przepisy ustawy podatkowej wiążą obowiązek uiszczenia opłaty targowej, jest dokonywanie sprzedaży, za którą uważa się
już wyjście z ofertą sprzedaży polegającej na wystawieniu towaru.
Obowiązek podatkowy związany z opłatą targową ciążyć będzie na określonym podmiocie dopiero w momencie, gdy w konkretnym dniu będzie on dokonywał sprzedaży na targowisku. Konieczność zapłaty opłaty targowej powstaje zaś, gdy obowiązek podatkowy skonkretyzuje się i przekształci w zobowiązanie podatkowe, a to następuje każdego dnia, w którym sprzedaż miała miejsce. Zatem obowiązek uiszczenia opłaty targowej powstaje w każdym dniu, w którym podmiot dokonuje sprzedaży na targowisku. Zatem obowiązek uiszczenia opłaty targowej powstaje z mocy prawa z chwilą faktycznego podjęcia czynności handlowych zmierzających do dokonania sprzedaży
na targowisku na terenie danej gminy (por. A. Hanusz [w:] A. Hanusz, A. Niezgoda,
P. Czerski, Dochody budżetu gminy, Warszawa 2006, s. 180; a także wyroki NSA:
z dnia 26 kwietnia 2017 r., sygn. akt II FSK 957/15; z dnia 1 sierpnia 2018 r., sygn. akt
II FSK 2010/16; z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt II FSK 1551/18; z dnia
28 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 1904/19). Realizacja tego ustawowego
obowiązku następuje w razie zażądania jej uiszczenia przez inkasenta,
i z tą też chwilą następuje określenie osoby zobowiązanej do zapłaty określonego
już zobowiązania z tytułu opłaty targowej przewidzianej uchwałą rady gminy
(por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2022 r., sygn. III FSK 155/21). W tym też dniu powinna zostać uiszczona należna opłata.
Sąd podkreśla, że również czynności mające miejsce przed sprzedażą,
takie jak np. odpowiednie przygotowanie i oferowanie towaru, jego eksponowanie, prowadzenie negocjacji, mieszczą się w pojęciu "dokonywanie sprzedaży".
W rozpoznawanej sprawie znaczenie ma również to, czy Skarżący tak rozumianej sprzedaży dokonywał w budynku, czy też nie. Ze zgromadzonego w tej sprawie materiału dowodowego, w postaci protokołów sporządzanych przez inkasenta opłaty targowej oraz z dokumentacji fotograficznej wynika, że sprzedaż ta dokonywana była także poza lokalem użytkowym. Na wydzielonym przed lokalem terenie Skarżący zorganizował przestrzeń, która nie miała wyłącznie charakteru ekspozycji, ale była miejscem, w którym dokonywana była sprzedaż. Na wydzielonej powierzchni,
m.in. na stojakach umieszczony został towar. Ustalenia stanu faktycznego sprawy
w istocie nie są kwestionowane przez Skarżącego i zasługują na akceptację Sądu rozpoznającego skargę. Zauważyć należy, że miejsce obok lokalu użytkowego nie jest jego "integralną częścią". W konsekwencji nie można uznać, że sprzedaż ta podlegała wyłączeniu z obowiązku uiszczenia opłaty targowej na podstawie art. 15 ust. 2b u.p.o.l.
Zdaniem Sądu, dokonane przez organ wyliczenia wysokości opłaty targowej opierały się na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym, w tym protokołach sporządzonych przez inkasentów, co do dat dokonywania sprzedaży oraz wymiaru powierzchni zajętej na dokonywanie sprzedaży, jak i na dokumentacji fotograficznej
oraz stawkach dziennych opłaty uchwalonych przez Radę Miasta w uchwale o opłacie targowej. Tym samym wyliczenia te są prawidłowe i uzasadnione prawnie.
Organy przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy nie naruszyły ani przepisów postępowania opisanych w O.p., ani objętego zarzutem skargi przepisu art. 15 ust. 1 u.p.o.l. w związku z błędną wykładnią, ale również innych przepisów prawa materialnego.
Powtórzyć należy, że Skarżący dokonywał szeroko rozumianej sprzedaży także na tzw. "wystawce", a zatem nie w budynku, zaś od miejsca, na którym zorganizował tę sprzedaż (czyli od powierzchni zajętej przez tę "wystawkę"), nie był podatnikiem podatku od nieruchomości (od gruntu). Dlatego w decyzji prawidłowo określono
opłatę targową od tego miejsca faktycznie prowadzonej sprzedaży. Nie istniała ani jedna podstawa do zwolnienia Skarżącego z opłaty za prowadzenie sprzedaży z tego miejsca.
W tym stanie sprawy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są w bazie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.