- składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za październik 2013 r. i listopad 2013 r., objęte tytułami wykonawczymi nr od TW[...] do TW[...] stały się wymagalne za październik 2013 r. - od [...] listopada 2013 r. (termin przedawnienia upływałby [...] listopada 2018 r.), za listopad 2013 r. - od [...] grudnia 2013 r. (termin przedawnienia upływałby [...] grudnia 2018 r.);
- składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za grudzień 2013 r., objęte tytułami wykonawczymi nr od TW[...] do TW[...] stały się wymagalne od [...] stycznia 2014 r. (termin przedawnienia upływałby [...] stycznia 2019 r.);
- składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za styczeń, luty 2014 r., objęte tytułami wykonawczymi nr TW TW[...], TW[...], TW[...] stały się wymagalne za styczeń 2014 r. - od [...] lutego 2014 r. (termin przedawnienia upływałby [...] lutego 2019 r.), za luty 2014 r. - od [...] marca 2014 r. (termin przedawnienia upływałby [...] marca 2019 r.);
- składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP i FGŚP za marzec, kwiecień, maj, czerwiec, lipiec, sierpień 2014 r. objęte tytułami wykonawczymi nr od TW[...] do TW[...] stały się wymagalne za marzec 2014 r. - od [...] kwietnia 2014 r. (termin przedawnienia upływałby [...] kwietnia 2019 r.), za kwiecień 2014 r. - od [...] maja 2014 r. (termin przedawnienia upływałby [...] maja 2019 r.), za maj 2014 r. - od [...] czerwca 2014 r. (termin przedawnienia upływałby [...] czerwca 2019 r.), za czerwiec 2014 r. - od [...] lipca 2014 r. (termin przedawnienia upływałby [...] lipca 2019 r.), za lipiec 2014 r. - od [...] sierpnia 2014 r. (termin przedawnienia upływałby [...] sierpnia 2019 r.), za sierpień 2014 r. - od [...] września 2014 r. (termin przedawnienia upływałby [...] września 2019 r.).
Zdaniem organu, stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia egzekwowanych składek z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisów tytułów wykonawczych. Była to bowiem pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której zobowiązany został zawiadomiony. Realizowane tytuły wykonawcze zostały doręczone:
- [...] kwietnia 2014 r. nr od TW[...] do TW[...],
- [...] marca 2014 r. nr od TW[...] do TW[...],
- [...] maja 2014 r. nr TW[...], [...], TW[...],
- [...] marca 2018 r. nr od TW[...] do [...]
Ponadto należności objęte tytułami wykonawczymi nr od TW[...] do TW[...] obejmującymi należności z tytułu składek za marzec - sierpień 2014 r. nie uległy przedawnieniu w wyniku zawieszenie biegu terminu przedawnienia od [...] stycznia 2019 r. (wszczęcie postępowania z urzędu) do [...] maja 2019 r. (data uprawomocnienia się decyzji określającej wysokość składek). Następnie [...] lipca 2019 r. wierzyciel wystawił tytuły wykonawcze nr od TW[...] do TW[...], które zostały doręczone zobowiązanemu [...] lipca 2019 r.
Organ zaznaczył, ze w orzecznictwie sądowym przyjmuje się jednolicie, że za czynności zmierzające do wyegzekwowania należności z tytułu składek uznaje się takie czynności, z których treści lub uzasadnienia wynika bezpośrednio, że zmierzają one do ściągnięcia należności. Czynnością taką może być doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, czy zawiadomienia o zajęciu składnika majątkowego. Podjęcie tych czynności wiąże się bowiem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego, a zatem służy wyegzekwowaniu zaległych składek
Organ dodał, że wpłaty dokonane przelewami [...] marca 2014 r. w kwocie [...]zł, [...] marca 2014 r. w kwocie [...]zł, [...] marca 2014 r. w kwocie [...]zł, [...] kwietnia 2014 r. w kwocie [...]zł[...] maja 2014 r. w kwocie [...]zł zostały rozliczone na nieopłacone należności z tytułu składek za okresy od grudnia 2010 r. do stycznia 2013 r. i nie doprowadziły do wygaśnięcia w całości zobowiązań z tytułu składek za okresy od stycznia 2013 r. do sierpnia 2014 r.
R. S. (skarżący) złożył skargę na powyższe postanowienie organu.
Zarzucił naruszenie:
- art. 138 § 1 pkt 1, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., art. 18 pkt 1, pkt 2 u.p.e.a przez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, który nie wyjaśnił okoliczności sprawy, nieprawidłowo zgromadził i ocenił materiał dowodowy, zaniechał wszechstronnego, kompleksowego i przekonującego rozważenia stanu faktycznego, co doprowadziło do przedwczesnej odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego;
- art. 138 § 1 pkt 1, art. 8 § 1, art. 9, art. 79a § 1, § 2 K.p.a., art. 18 pkt 1, pkt 2 u.p.e.a z powodu utrzymania w mocy postanowienia organu I instancji, który "zaniechał zwrócenia się do Skarżącego i wskazania mu przesłanek zależnych od strony (mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy), które w ocenie organu nie zostały wykazane, a zarazem nie uniemożliwił mu modyfikacji stanowiska, co poskutkowało przedwczesnym i nieuzasadnionym wydaniem postanowienia niezgodnego z żądaniem i interesem strony";
- art. 138 § 1 pkt 1, art. 11, art. 107 § 3, art. 126, art. 124 § 2 K.p.a., art. 18 pkt 1, pkt 2 u.p.e.a ze względu na utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji, gdy organ ten nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący przyczyn odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, a sporządzone uzasadnienie nie odnosi się do stanu faktycznego sprawy.
W następstwie formułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia organu wraz z postanowieniem organu I instancji z [...] września 2024 r. oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący wykazywał, że organ I instancji "podjął decyzję o zakwalifikowaniu pism pełnomocnika, z uwagi na charakter złożonych tamże wniosków, jako wniosku o umorzenie w sposób arbitralny", bez wezwania do wypowiedzenia się w tym zakresie, bez możliwości przedstawienia wszystkich przesłanek uzasadniających umorzenie postępowania egzekucyjnego. Z tego powodu skarżący złożył odrębny wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W ocenie skarżącego, organ I instancji miał obowiązek jednoznacznie ustalić ze skarżącym, jakie jest zgłoszone żądanie.
Skarżący nie wie, "co zostało objęte postępowaniem wyjaśniającym i w jaki sposób organy ustaliły wspomniane istotne okoliczności sprawy, a także jak oceniły przedkładane w sprawie dowody." Organy nie przedstawiły przekonujących argumentów, przemawiających za odmową umorzenia postępowanie egzekucyjnego. W efekcie skarżący nie ma możliwości polemizowania z ustaleniami organów.
Skarżący zaznaczył, ze od lat nie prowadzi działalności gospodarczej i dotąd pozostawał w przeświadczeniu, że spłacił wszelkie zadłużenia względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Aktualnie pozostaje w złej kondycji zdrowotnej.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowane postanowienie organu nie jest zgodne z prawem.
Organ pobieżnie i wybiórczo odniósł się do kwestii przedawnienia egzekwowanych zaległości z tytułu składek.
W stanie prawnym obowiązującym w 2013 r., 2014 r. art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6.
Z kolei według art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
Wobec tego należy zauważyć, że według ustaleń organu, tytuł wykonawczy z [...] marca 2018 r. miał obejmować składki za styczeń 2013 r., wymagalne w lutym 2013 r. To oznacza, że tytuł wykonawczy został wystawiony po upływie 5 lat od wymagalności zaległych składek za styczeń 2013 r.
Także w przypadku składek za marzec, kwiecień i maj 2014 r. wymagalnych odpowiednio w kwietniu, maju i czerwcu 2014 r. tytuł wykonawczy został wystawiony [...] lipca 2019 r., a więc po upływie 5 lat, poczynając od terminu wymagalności wymienionych składek.
Co więcej, organ odnotował zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego dokonane w marcu, kwietniu i lipcu 2014 r., gdy wierzyciel wstawił tytuły wykonawcze między innymi w marcu 2018 r., w lipcu 2019 r., zatem już po zastosowaniu tego środka egzekucyjnego. W takiej sytuacji zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w 2014 r. z istoty rzeczy nie mogło w żaden sposób wpływać na bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek objętych tytułami wykonawczymi wystawionym kilka lat później, w 2018 r., w 2019 r.
Tytuł wykonawczy wystawiony [...] marca 2018 r. miał obejmować zaległości z tytułu składek za okresy styczeń - wrzesień 2013 r., a tytuł wykonawczy z [...] lipca 2019 r. zaległości z tytułu składek za marzec - sierpień 2014 r. Z kolei zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności u Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w S. miało pochodzić z [...] maja 2024 r.
Wobec tego istotne są dwa spostrzeżenia. Po pierwsze - zawiadomienie o zajęciu zostało sporządzone po upływie 5 lat od wymagalności składek objętych tymi tytułami wykonawczymi. Po drugie zaś - od wystawienia tytułów wykonawczych w 2018 r. i w 2019 r. do 2024 r. upłynął okres kilku lat, w którym egzekucja była tylko stanem formalnym. Przez ten wieloletni czas organ egzekucyjny nie podejmował żadnych czynności świadczących o prowadzeniu egzekucji.
W świetle powyższego trzeba zatrzymać się na zagadnieniu, czy samo doręczenie zobowiązanemu tytułu wykonawczego jest pierwszą czynnością, zmierzającą do wyegzekwowania zaległych składek, gdy następnie przez lata organ egzekucyjny nie stosuje środka egzekucyjnego.
W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę na stanowisko prawne Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w sprawie sygn. I GSK 1138/18 (por. strona internetowa orzeczenia.nsa.gov.pl) wyjaśnił, że pojęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania składek, nawiązuje do egzekucji prowadzonej według reguł określonych w u.p.e.a. W myśl art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez czynność egzekucyjną należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nie jest czynnością egzekucyjną (por. pogląd wyrażony w Komentarzu do "Postępowania egzekucyjnego w administracji" R. Hauser, A. Skoczylas, wyd. 7. C.H. Beck do art. 1a u.p.e.a., s. 21). Wobec tego, skoro doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nie jest czynnością zmierzającą do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego według u.p.e.a., to tym samym nie jest czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek.
Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Zgodnie zaś z treścią § 5 pkt 1 tego przepisu wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Odnośnie skutków doręczenia odpisu tytułu wykonawczego również w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano przykładowo, że samo doręczenie nie jest pierwszą czynnością egzekucyjną, o której podatnik został powiadomiony, i zgodnie z art. 70 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2003 r., nie przerywa biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (por. orzeczenia sygn.: I SA/Gd 290/05, I SA/Łd 2190/01). Również w wyroku sygn. I SA/Gd 14/13 przyjęto, że nie jest czynnością egzekucyjną takie działanie organu egzekucyjnego, które nie wiąże się ze stosowaniem lub zrealizowaniem środka egzekucyjnego, a więc nie będzie nią także doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego ("Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" (w:) Cezary Kulesza - komentarz do art.26 tej ustawy.)
W myśl art. 15 § 1 u.p.e.a egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Należy podzielić stanowisko, że doręczenie upomnienia nie zmierza do wyegzekwowania jakiejkolwiek należności. Stanowi natomiast zapowiedź ze strony wierzyciela, że może on w przyszłości wystąpić z żądaniem przeprowadzenia egzekucji z majątku zobowiązanego, nie zaś o podjęciu jakiejkolwiek czynności, zmierzającej do wyegzekwowania należności.
Naczelny Sąd Administracyjny podsumował swoje rozważania stwierdzeniem, że samo doręczenie zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego nie jest czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, powodującą zawieszenie biegu terminu przedawnienia, skoro dopiero po ponad pięciu latach doszło do zastosowania przymusu egzekucyjnego, skierowanego do majątku zobowiązanego, a w międzyczasie nic nie wskazywało na aktywność organu egzekucyjnego.
W realiach analizowanej sprawy powyższe rozważania w sumie prowadzą do konstatacji, że w dotychczasowym postępowaniu argumentacja organu bazowała na dowolnych, sprzecznych stwierdzeniach z pominięciem wnikliwego odniesienia się do faktów i ustawowych przesłanek istotnych dla przesądzenia, czy i ewentualnie w jakim zakresie mogło dojść do przedawnienia zaległych składek.
W ocenie sądu, takie postępowanie organu świadczy o dowolności, arbitralności i w rezultacie oznacza, że kontrolowane postanowienie zostało wydane z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1, art. 80, art. 124 § 2 K.p.a., art. 18 pkt 2 u.p.e.a., art. 24 ust. 4, ust. 5b u.s.u.s., które - obiektywnie rzecz biorąc - może okazać się istotne dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia składek ujętych w wymienionych tytułach wykonawczych, zgodnie z konstytucyjnymi standardami, prawdą obiektywną i z zachowaniem ustawowych wymogów.
Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego; bez wyczerpującej analizy wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia instytucji przedawnienia składek; bez spójnego toku argumentacji poprowadzonego na płaszczyźnie faktów i prawa; - odmowa umorzenia postępowania egzekucyjnego aktualnie nie spełnia kryterium zgodności z prawem.
W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu. Rozpatrzy wniosek skarżącego przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego i prawidłowej wykładni przesłanek przedawnienia składek. Istotne jest przy tym zachowanie konstytucyjnych i ustawowych standardów, wymagających od organu nawiązania przy rozstrzyganiu indywidualnej sprawy do konkretnych dowodów i ustaleń faktycznych, do trafnej wykładni adekwatnych przepisów prawa.
Na zakończenie sąd podkreśla, że rezultat niniejszej kontroli legalności w żaden sposób nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) treści przyszłego rozstrzygnięcia organu.
Natomiast zarzut skarżącego, w którym akcentował brak możliwości sprecyzowania zgłoszonego żądania, nie miał istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, skoro skarżący domagał się umorzenia postępowania egzekucyjnego z powodu przedawnienia egzekwowanych należności i organ ten wniosek rozpatrzył, następnie rozstrzygnął, tyle że w innym trybie przewidzianym przez prawo (niż zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej). Zatem organ nie naruszył interesu prawnego skarżącego.
Także kwestia dotycząca upomnień aktualnie nie ma rozstrzygającego znaczenia. W przedstawionych sądowi aktach egzekucyjnych znajdują się upomnienia wymienione przez organ z dowodami doręczeń. Skarżący nie sprecyzował, w odniesieniu do jakich konkretnie składek miał nie otrzymać upomnień, na czym miałaby polegać ewentualna nieprawidłowość doręczenia upomnień. Trzeba przy tym zaznaczyć, że skarżący był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika.
Z kolei analiza przesłanek umorzenia składek w reżimie art. 28 u.s.u.s. wykracza poza granice postępowania egzekucyjnego i jednocześnie niniejszej sądowej kontroli legalności.
Z powodów omówionych wyżej zaskarżone postanowienie organu podlegało uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.).
Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego ([...] zł) uzasadnia art. 200, art. 205 § 2, art. 209 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2024.1949).
Obejmują one wynagrodzenie pełnomocnika ([...] zł) wraz z opłatą od pełnomocnictwa ([...] zł).
.