W ocenie organu, w tym stanie sprawy należało odmówić przyznania B. D. przywileju, polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacenia składek. Wnioskowane umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych składek. Zebrany materiał dowodowy nie wykazał przestanek, pozwalających organowi na umorzenie należności z tytułu składek.
B. D. (skarżący) złożył skargę na powyższą decyzję organu.
Zarzucił organowi błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie:
- oceny stanu zdrowia skarżącego, który ma problemy z podjęciem zatrudnienia;
- wysokości kosztów ponoszonych przez skarżącego.
Następnie skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 28 ust. 2, ust. 3 u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenie MGPPS z powodu nieumorzenia należności z tytułu składek zgodnie z wnioskiem skarżącego.
W następstwie formułowanych zarzutów skarżący domagał się zmiany zaskarżonej decyzji organu i umorzenia należności z tytułu składek.
Ponadto skarżący złożył wniosek o:
- jego przesłuchanie i przesłuchanie świadków na okoliczności: stanu zdrowia, możliwości zarobkowych, kosztów utrzymania, sytuacji życiowej oraz majątkowej skarżącego, braku możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącego;
- przeprowadzenie dowodu z postanowienia Sądu Okręgowego w S. w przedmiocie zobowiązania skarżącego do ponoszenia kosztów utrzymania małoletnich dzieci w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde dziecko;
- przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego psychiatry na okoliczność stanu zdrowia skarżącego od 2010 r. i w następstwie możliwości podjęcia zatrudnienia.
W uzasadnieniu swojego stanowiska skarżący konsekwentnie nawiązał do nieuleczalnej choroby, pozostawania pod opieką lekarską od 2011 r. Argumentował przy tym, że przeszedł skomplikowane leczenie farmakologiczne na zamkniętym oddziale psychiatrycznym. Te okoliczności nie pozwalają skarżącemu na zarobkowanie i samodzielne utrzymanie. Organ nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego psychiatry, a więc nie ustalił rzeczywistego wpływu choroby skarżącego na jego możliwości podjęcia pracy i uzyskiwania dochodu.
Skarżący płaci alimenty na dzieci w wysokości [...] zł miesięcznie Wyłącznie dzięki pomocy rodziców może normalnie funkcjonować w społeczeństwie. Ponosi też koszty - jak każda osoba - związane ze swoim utrzymaniem.
Wbrew ustaleniom organu, skarżący podjął zatrudnienie, uzyskując minimalne wynagrodzenie.
Skarżący zwrócił uwagę, że egzekucja przez ponad 10 lat nie doprowadziła do zaspokojenia wierzyciela, a to oznacza całkowitą nieściągalność dochodzonych należności z tytułu składek.
W ocenie skarżącego, uznanie administracyjne spełnia kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki, doświadczenia życiowego i na faktach. Nie może być instytucją martwą lub fasadową. Tymczasem organ nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, nie uzyskał żadnych dowodów ani nie ustalił żadnych okoliczności.
Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja organu jest zgodna z prawem.
W myśl art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1).
Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2).
Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3).
Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).
Następnie art. 32 u.s.u.s. stanowi, że do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 ust. 1).
Do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy stosuje się odpowiednio przepisy o zwolnieniu z opłacenia składek, o których mowa w art. 17a, z wyjątkiem art. 16 ust. 4a (art. 32 ust. 2).
Ponadto według § 3 rozporządzenia MGPPS Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).
Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).
Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).
W tym stanie prawnym sąd ocenia, że organ prawidłowo stwierdził nieistnienie przesłanki nieściągalności wymienionych zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami, czy to całkowitej, czy to częściowej.
Skarżący jest osobą w wieku, który daje realną perspektywę podjęcia pracy, w efekcie uzyskiwania dochodów przynajmniej na średnim statystycznym poziomie i gromadzenia majątku.
Nie udokumentował trwałej niemożliwości podjęcia pracy z powodu stanu zdrowia. Co więcej, racjonalnie rzecz oceniając, na skarżącym spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich możliwych działań w celu poprawy stanu zdrowia, podjęcia aktywności zawodowej i uzyskiwania dochodów, skoro spoczywają na nim zaległości o charakterze publicznym. Takiej postawy należy wymagać od skarżącego według wzorca należytej staranności i kierując się standardami obowiązującymi w demokratycznym państwie prawnym.
Zgodnie z art. 2 i art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.) w demokratycznym państwie prawnym każdy ma obowiązek ponosić daniny publiczne określone w ustawach.
Wobec tego istnieją obiektywne perspektywy przeprowadzenia skutecznej egzekucji i organ powinien zmierzać do zrealizowania tej perspektywy.
Co więcej, art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. w określonych okolicznościach daje organowi możliwość rozważenia przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie.
Jeśli rodzice skarżącego akceptują sytuację, w której utrzymują syna urodzonego w 1981 r., jest to kwestia rodzinnych uzgodnień, subiektywnych wyborów, które w żaden sposób nie mogą rzutować na zakres ustawowych obowiązków skarżącego wobec wierzyciela należności publicznych.
Skarżący podkreśla, że przez 10 lat organowi nie udało się wyegzekwować omawianych zaległości. Jednak zważywszy wyżej omówione okoliczności, ten stan rzeczy świadczy nie tyle o nieefektywności egzekucji z przyczyn niezależnych od skarżącego, co przede wszystkim o konsekwentnym przez lata uchylaniu się skarżącego od zapłaty zaległych składek z odsetkami.
Konieczność alimentowania małoletnich dzieci to ustawowy obowiązek każdego rodzica bądź opiekuna. Orzeczenie sądowe w tym przedmiocie świadczy o uchylaniu się skarżącego także od tego finansowego i kardynalnego obowiązku.
Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że zbycie udziału w nieruchomości wprost oznacza, że skarżący podejmuje konkretne działania z uszczerbkiem dla należności publicznych, dla interesu prawnego wszystkich obywateli, którym służą środki publiczne.
Przedstawiona postawa skarżącego nie ma żadnego związku z ustawowymi przesłankami nieściągalności i w następstwie nie może przemawiać za umorzeniem zaległości z tytułu składek, za przerzuceniem tego ciężaru fiskalnego na pozostałych współobywateli.
W podsumowaniu sąd ocenia, że skarżący nie wykazał przesłanek z art. 28 ust. 2, ust. 3 u.s.u.s. ani stanu majątkowego, czy sytuacji rodzinnej o charakterze szczególnym, do których nawiązuje art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 rozporządzenia MGPPS.
W tym stanie sprawy organ nie miał podstaw do przechodzenia na grunt uznania administracyjnego. Możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek z odsetkami w ramach uznania administracyjnego organ rozważa dopiero wówczas, gdy stwierdzi jedną z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. bądź rozpozna sytuację opisaną w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., § 3 rozrządzenia MGPPS.
Jeżeli zatem organ wykazał obiektywną perspektywę możliwości wyegzekwowania zaległych należności i jednocześnie postawę skarżącego nie do pogodzenia ze standardami określonymi w art. 2, art. 84 Konstytucji RP, to w konsekwencji prawidłowo nie zdecydował o definitywnej rezygnacji z należnych organowi środków publicznych - zaległych składek z odsetkami.
Zawarty w skardze wniosek dowodowy nie podlegał uwzględnianiu.
Stosownie do art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2024.935 ze zm. - P.p.s.a.) sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Zatem w świetle art. 106 § 3 P.p.s.a. sąd nie był uprawniony do przesłuchiwania skarżącego, czy świadków; do prowadzenia dowodu z opinii biegłego. Natomiast organ nie kwestionował ani obciążenia skarżącego obowiązkiem alimentacyjnym, ani wysokości tego obciążenia.
Z powodów omówionych wyżej niezasadna skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.