DKIS dodał, że przy wydawaniu zaskarżonej interpretacji dokonał pełnej oceny stanowiska Skarżącej, wskazał stanowisko, które jego zdaniem jest prawidłowe wraz z uzasadnieniem prawnym, a swoją ocenę poparł odpowiednią normą prawną. W konsekwencji zarzuty naruszenia przez organ podatkowy przepisów postępowania są – zdaniem DKIS – bezpodstawne.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
3.1. Skarga jest zasadna.
3.2. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach (art. 3 § 2 pkt 4a PPSA). Wskutek takiej kontroli interpretacja indywidualna może być uchylona, stosując odpowiednio art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a. (art. 146 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., które to ograniczenie ma zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. Stosownie do treści art. 57a p.p.s.a., skarga na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, może być oparta wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd administracyjny jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
3.3. Przedmiotem sporu między stronami jest w istocie kwestia czy kwoty wydatkowane przez Spółkę ze środków własnych tytułem rozliczenia wpływów gotówkowych wpłaconych do kasy przez klientów kontrahentów Strony stanowią jej koszty uzyskania przychodów i jaki wpływ na tę ocenę ma okoliczność, że rozliczenie takie następuje ze środków własnych Strony w związku z przywłaszczeniem gotówki zgromadzonej w kasie przez nieuczciwego pracownika. Spółka uważa, że opisane wydatki spełniają kryteria normatywne z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, a organ podatkowy jest przeciwnego zdania.
Zdaniem Sądu, w sporze tym rację należy przyznać Podatnikowi, chociaż przy odmiennym rozłożeniu akcentów niż uczyniła to Strona w ramach własnej argumentacji prawnej.
3.4. Zgodnie z art. 14c § 1 O.p. interpretacja indywidualna zawiera ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Z kolei w myśl art. 14c § 2 O.p. w razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska z uzasadnieniem prawnym. W postępowaniu o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego, na podstawie odesłania z art. 14h O.p., zastosowanie ma art. 121 § 1 O.p.
W świetle dyspozycji ww. przepisów oraz art. 14b § 2 i § 3 O.p., zakres sprawy administracyjnej o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego wyznacza zaprezentowany wyczerpująco we wniosku o wydanie interpretacji stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe i odnoszące się do niego: pytania interpretacyjne, stanowisko prawne wnioskodawcy, oceny prawne organu podatkowego w zakresie możliwości stosowania i wykładni prawa podatkowego.
Według art. 14b § 3 O.p., stanem faktycznym sprawy o wydanie interpretacji indywidualnej jest zaistniały stan faktyczny albo zdarzenie przyszłe, czyli stan faktyczny określonego zdarzenia lub okoliczności przewidywanych przez wnioskodawcę, do których odnoszą się oceny stosowania i wykładni prawa (zob. Babiarz Stefan i in. Ordynacja podatkowa, Komentarz, wyd. XII). Organ podatkowy wydający interpretację indywidualną nie może ingerować w stan faktyczny lub zdarzenie przyszłe przedstawione przez wnioskodawcę ani dokonywać własnych ustaleń co do tego stanu lub zdarzenia. Organ ma za zadanie dokonać analizy okoliczności podanych w złożonym wniosku z punktu widzenia ich kwalifikacji podatkowej, nie może prowadzić postępowania wyjaśniającego zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego sprawy. Jedynym możliwym działaniem organu interpretującego, w sytuacji uznania podanych danych za niewystarczające do zajęcia stanowiska, jest wezwanie do uzupełnienia wniosku na podstawie art. 169 O.p. (zob. wyrok NSA z dnia 17 września 2024 r. o sygn. akt I FSK 97/21).
W tej sprawie DKIS słusznie uznał, że zachodzą wszystkie podstawy do wydania w sprawie interpretacji indywidualnej, nie stwierdzając przy tym przesłanek przemawiających ewentualnie za odmową jej wydania, czego dotychczas Skarżąca nie zanegowała.
3.5. W tym miejscu – przed przystąpieniem do oceny sformułowanego w skardze zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego – przypomnieć należy dwa kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przepisy prawa materialnego. Pierwszy z nich – art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o CIT – stanowi, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Z kolei zgodnie z drugim – art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT – nie uważa się za koszty uzyskania przychodów kar umownych i odszkodowań z tytułu wad dostarczonych towarów, wykonanych robót i usług oraz zwłoki w dostarczeniu towaru wolnego od wad albo zwłoki w usunięciu wad towarów albo wykonanych robót i usług. Wprawdzie Skarżąca nie wskazała wprost tego drugiego przepisu w zarzutach skargi, lecz dokonywana przez Sąd ocena prawna poprawności wykładni art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, przedstawionej w zaskarżonej interpretacji, na tle stanu faktycznego zaprezentowanego we wniosku oraz własnego stanowiska Strony, nie może abstrahować od podanych przez Spółkę okoliczności i formułowanych przez nią wątpliwości, upatrywanych przez Podatnika – między innymi – na tle hipotezy art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT, do którego przecież art. 15 ust. 1 ustawy o CIT również wprost odsyła. Stwierdzenie wystąpienia bowiem tego konkretnie wyjątku, wymienionego w punkcie 22 art. 16 ust. 1 ustawy o CIT, w stanie faktycznym sprawy, przesądzałoby a limine o wyłączeniu spornych wydatków Spółki z kosztów uzyskania przychodu. Rozstrzygnięcie zatem przez Sąd wątpliwości prawnych, które Podatnik sformułował w swoim wniosku, odnosząc się wprost do hipotezy przepisu art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT, jest zatem w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej zarówno potrzebne, jak i możliwe. Po pierwsze, dlatego, że w przepisie tym znajduje swoje dopełnienie przesłanka negatywna dla uznania określonego kosztu za koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o CIT, której ziszczenie się na tle okoliczności podanych we wniosku Podatnik wyklucza. Po drugie, Strona odnosi się do tego aspektu wprost na stronie 4-5 skargi, co rozwija następnie na stronach 11-13 swojej skargi, podtrzymując przy tym ocenę własną, że żaden wyjątek obejmujący wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów, o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT, w tym w szczególności z art. 16 ust. 1 pkt 22 tej ustawy, w odniesieniu do wydatków opisanych w stanie faktycznym nie zachodzi.
3.6. Zdaniem tutejszego Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, zaskarżona interpretacja nie odpowiada prawu, ponieważ rozstrzygnięcie organu nietrafnie i arbitralnie kwestionuje stanowisko Strony, według którego opisane we wniosku wydatki z tytułu rozliczenia z jej kontrahentami wpływów kasowych, uzyskanych od ich klientów, stanowią dla niej koszty uzyskania przychodu bez względu na źródło pochodzenia środków, przy pomocy których Spółka rozlicza się z przyjętych do kasy wpłat.
3.7. Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy zależy od dokonania prawidłowej wykładni art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. Stosownie do jego treści, kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Wydatek poniesiony przez podatnika stanowi koszt uzyskania przychodów po łącznym spełnieniu następujących przesłanek:
- został poniesiony przez podatnika,
- jest definitywny, a więc bezzwrotny,
- pozostaje w związku z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą,
- poniesiony został w celu uzyskania przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów,
- konieczność poniesienia danego wydatku nie może wynikać z zaniedbań lub sprzecznych z prawem działań podatnika,
- został właściwie udokumentowany,
- nie jest kosztem wymienionym w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.
Wydatek, który spełnia wskazane kryteria i nie został wyłączony z kosztów, na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy o CIT jest kosztem podatkowym. A contrario, jeżeli wydatek nie spełnia kryteriów z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT nie jest kosztem podatkowym i nie ma już potrzeby odwoływania się do treści art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.
Definicja kosztów uzyskania przychodów sformułowana przez ustawodawcę ma charakter ogólny. W związku z tym każdorazowy wydatek poniesiony przez podatnika powinien podlegać indywidualnej ocenie w celu dokonania jego kwalifikacji podatkowej. Wyjątkiem jest jedynie sytuacja, gdy ustawa wyraźnie wskazuje jego przynależność do kategorii kosztów uzyskania przychodów lub wyłącza możliwość zaliczenia go do tego rodzaju kosztów. W pozostałych przypadkach należy natomiast zbadać istnienie związku przyczynowego pomiędzy poniesieniem kosztu, a powstaniem przychodu lub realną szansą powstania przychodów podatkowych, bądź też zachowaniem albo zabezpieczeniem źródła ich uzyskiwania. Innymi słowy oznacza to, że dla kwalifikacji prawnej danego kosztu istotne znaczenie ma cel, w jakim został poniesiony. Wydatek zostanie uznany za koszt uzyskania przychodów, jeżeli pomiędzy jego poniesieniem, a powstaniem, zwiększeniem bądź też możliwością powstania przychodu istnieje związek przyczynowy. Na podstawie kryterium stopnia tego powiązania ustawodawca wyróżnia koszty podatkowe bezpośrednio związane z przychodami i inne niż bezpośrednio z nimi związane, których nie można wprost przypisać do określonych przychodów, ale które są racjonalnie uzasadnione jako zmierzające do ich osiągnięcia (tzw. koszty pośrednie). Prawidłowa wykładnia art. 15 ust. 1 ustawy o CIT prowadzi zatem do wniosku, że jedynymi przesłankami warunkującymi możliwość zaliczenia konkretnych wydatków do kosztów uzyskania przychodów jest to, że muszą one zostać poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów oraz nie mogą znajdować się w katalogu kosztów, które nie stanowią kosztów uzyskania przychodów, to jest nie zostały one wymienione w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT.
Zwrot "poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów" wskazuje, że art. 15 ust. 1 ustawy o CIT odnosi się zarówno do przychodów i źródeł faktycznie osiągniętych, jak i tych, których podatnik mógł racjonalnie (obiektywnie) oczekiwać, że zostaną osiągnięte. Za takim rozumieniem przemawia użycie przez ustawodawcę określenia "w celu...". Określenie "w celu" oznacza pozostawanie wydatku (kosztu) w takim związku z przychodami lub zachowaniem albo zabezpieczeniem ich źródła, że poniesienie go ma lub może mieć wpływ na powstanie lub zwiększenie przychodów lub zachowanie albo zabezpieczenie ich źródeł. Z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT wynika zatem, że przy kwalifikowaniu kosztów uzyskania przychodów określony wydatek wymaga nie tylko oceny pod kątem, czy jego poniesienie miało związek z konkretnym przychodem, ale także z punktu widzenia racjonalności określonego działania dla osiągnięcia przychodu. Sam fakt nieosiągnięcia oczekiwanego efektu gospodarczego (uzyskania przychodu) nie dyskwalifikuje poniesionego wydatku jako kosztu uzyskania przychodu.
Na gruncie niniejszej sprawy istotnym jest również to, że gospodarczo uzasadnione i racjonalne decyzje gospodarcze, podejmowane pierwotnie w określonych warunkach, mające oczywisty związek z przychodami, w związku z negatywną zmianą okoliczności, mogą wywoływać lub wywołują konieczność podejmowania przez Podatnika działań zmierzających nie tylko do osiągnięcia przychodów, ale także do zachowania lub zabezpieczenia źródeł przychodów. Dodanie z dniem 1 stycznia 2007 r. do art. 15 ust. 1 ustawy o CIT zwrotu "lub zachowania albo zabezpieczenia źródeł przychodów" nakazuje odczytywać treść całego przepisu w znacznie szerszym kontekście niż przed nowelizacją, nie ograniczając określonych wydatków do "osiągnięcia przychodów".
W pojęciu tym bowiem mogą się mieścić wydatki poniesione w celu "zachowania albo zabezpieczenia źródeł przychodów". W tym kontekście istotne jest, aby, oceniając dany wydatek pod kątem kosztu podatkowego, uwzględnić również logiczny ciąg zdarzeń wywołujących określone działania podatnika.
Określone wydatki mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów nawet jeśli ich ciężar ekonomiczny ponoszony jest za inną osobę (w okolicznościach sprawy za byłego pracownika, który okazał się nieuczciwy), o ile spełniają przesłanki racjonalności i celowości. Sama okoliczność ponoszenia wydatków na rzecz podwykonawcy (zamiast wykonawcy) nie przesądza a priori o braku możliwości zaliczenia ich do kosztów uzyskania przychodów. Konieczne jest bowiem zbadanie, czy wydatki te spełniają przesłanki wymienione w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT oraz czy nie zostały wymienione w katalogu negatywnym, czyli w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT. Ustawodawca nie wykluczył wprost możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków, które są konsekwencją szkody wyrządzonej przez jego pracownika, bez względu na to czy szkoda dotyczy majątku samego pracodawcy czy też jest związana z realizacją odpowiedzialności pracodawcy wobec innej osoby (por. art. 120 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy – Dz.U. z 2025 r., poz. 277 ze zm.), w tym także jego kontrahentów. Możliwość ta uwarunkowana jest oczywiście od spełnienia przesłanek zawartych w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT (ustalenie istnienia związku z przychodem, względnie stwierdzenie, że wydatek został poniesiony dla zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodu).
Zasadność poniesienia wydatku należy ocenić na podstawie jego związku z uzyskanym przychodem, mając na uwadze racjonalność określonego działania dla osiągnięcia przychodu. Poniesienie wydatku musi zatem być powiązane z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą, ukierunkowaną na uzyskanie przychodów. Oznacza to, że wydatek winien przynajmniej potencjalnie wpływać na wielkość uzyskiwanych lub spodziewanych przychodów z tej działalności. Kosztowa kwalifikacja konkretnego wydatku u danego podatnika musi więc uwzględniać charakter i profil prowadzonej działalności oraz ekonomiczną racjonalność poniesionego wydatku. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru związku między wydatkami a przychodem, który musi zaistnieć, aby wydatki mogły zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów podatnika (por. np. wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2021 r. o sygn. akt II FSK 2230/20). Decydującym kryterium przy kwalifikacji prawnej danego wydatku, jako kosztu uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, pozostaje zatem kryterium celu jego poniesienia, poza tym niezbędne jest istnienie bezpośredniego lub pośredniego tylko związku pomiędzy kosztem a realizacją wymienionych w tym przepisie celów.
3.8. Przenosząc powyższe na okoliczności niniejszej sprawy, stwierdzić należy, że ponoszenie odpowiedzialności za realizację zobowiązań zaciąganych przez Stronę w ramach prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, zgodnie z ustaloną treścią zawiązywanych stosunków prawnych, z których zobowiązania te wynikają, jest w sposób naturalny, konieczny i nieuchronny związane z wykonywaniem tej działalności, stanowiąc jeden z prawnych warunków jej wykonywania, a nadto jest jednym z fundamentalnych elementów struktury prawno-ekonomicznej źródła dochodu w postaci usług świadczonych kompleksowo przez Spółkę na rzecz kontrahentów z grupy P., jako jej wiodących klientów. Jeżeli zatem, przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez Stronę, zaistnieją warunki i potrzeba zaangażowania przez nią własnych środków w celu wywiązania się z realizacji zaciągniętych przez nią umownie zobowiązań w stosunku do jej kontrahentów, w szczególności wynikających z rozliczenia się z wpłat gotówkowych przyjmowanych na ich rzecz do kasy, tak jak opisano to we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, wówczas wydatek dokonany w tym celu (czyli solvendi causa – w celu realizacji zobowiązania) jest kosztem uzyskania przychodu, jako spełniający podane wyżej warunki. Dokonywanie takich wydatków jest bowiem nie tylko racjonalne i celowe, lecz stanowi warunek utrzymania się na jakimkolwiek rynku usług, który funkcjonuje legalnie i na warunkach wolnej konkurencji. Pod względem prawnym wydatek ten nie różni się bowiem niczym od innych kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej i na równi z innymi wydatkami zawarty jest w pojęciu kosztów uzyskania, zachowania i zabezpieczenia przychodów z tej działalności oraz nie może być traktowany jako oddzielne zdarzenie, odrębne od całokształtu prowadzonej przez Stronę działalności, a nawet jakoby w ogóle z nią niezwiązane, gdyż składa się na ostateczny finansowo-ekonomiczny wynik Podatnika.
Dokonując wykładni art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, należy też uwzględnić postulowany w piśmiennictwie podatkowym sposób interpretowania prawa podatkowego, oparty na tzw. wykładni gospodarczej. Przewiduje ona – między innymi – przyjęcie założenia, że podatnik działa i powinien działać w sposób typowy dla podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, prowadząc swoje sprawy rozsądnie (racjonalnie). Oznacza to przykładowo, że przedsiębiorca taki dąży do osiągnięcia zysku, a nie strat. Obok racjonalności działań podatnika, drugim założeniem jest to, że wszyscy podatnicy winni podlegać adekwatnemu obciążeniu podatkowemu. Obciążenie to jest adekwatne wtedy, gdy podatnik płaci podatek w wysokości odpowiadającej ogólnym założeniom konstrukcji podatku, z uwzględnieniem przysługujących mu ulg i zwolnień (B. Brzeziński, Podstawy wykładni prawa podatkowego, ODDK, Gdańsk 2007, s. 148-149). Takie rozumienie kosztów uzyskania, oparte na ich istocie ekonomicznej, dominuje we współczesnych ustawodawstwach podatkowych (por. R. Mastalski, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 września 1995 r. o sygn. akt III ARN 32/95, publ. OSP z 1997 roku Nr 1, poz. 21).
Wobec powyższego uznać należy, że Skarżąca może w całości zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatek poniesiony z własnych środków na zapłatę kontrahentom kwot wynikających z rozliczenia wpłat kasowych, które Spółka uzyskała uprzednio od ich klientów. Zasadą przyjętą przez polskiego ustawodawcę w podatkach dochodowych jest bowiem opodatkowanie dochodu będącego, co do zasady, nadwyżką przychodów nad kosztami ich uzyskania (art. 7 ust. 1 i 2 ustawy o CIT oraz art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. z 2025 r., poz. 163 ze zm.). Interpretacja dokonana przez DKIS, która neguje stanowisko Strony, prowadzi do nałożenia na nią nieadekwatnych obciążeń podatkowych, pozostających w sprzeczności z konstrukcją tego podatku.
Kosztem uzyskania przychodu, są wszelkie wydatki poniesione w celu uzyskania przychodów, w tym również w celu zachowania i zabezpieczenia źródła przychodów, tak aby to źródło przynosiło przychody także w przyszłości (por. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2020 r. o sygn. akt II FSK 2966/18). Niewątpliwie przez koszt zachowania przychodu należy rozumieć koszty związane z utrzymaniem źródła dochodu w stanie zapewniającym powstanie dochodu. Uznanie w niniejszej sprawie, że wydatek nie miał związku z zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła przychodu, wykracza poza ogólną regułę wyrażoną w art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. Kosztami uzyskania przychodów są bowiem wszelkie koszty w szerokim tego słowa znaczeniu, a więc obok nakładów bezpośrednich, również nakłady pośrednie, straty, wydatki niezbędne, wymagające poniesienia w relacji do któregoś z elementów nakładów bezpośrednich. Zważywszy na przedstawione argumenty, uprawniona jest konstatacja, że organ podatkowy dokonał błędnej wykładni art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.
3.9. Z przedstawionego stanu faktycznego wynika niezbicie, że Spółka zobowiązała się względem swoich kontrahentów z Grupy P. do świadczenia – między innymi – usług związanych z obsługą kasową ich klientów. Oznacza to, że wszystkie otrzymane w ten sposób wpłaty gotówkowe Strona musi następnie rozliczyć z poszczególnymi kontrahentami, przelewając je na ich konto w umówionych terminach lub stosując potrącenie z wzajemnymi wymagalnymi należnościami (na przykład prowizja bądź wynagrodzenie za inne usługi) albo okresowe rozliczenie saldami. Dla właściwej realizacji zobowiązań Spółki w tym zakresie i dla samych jej kontrahentów, jako wierzycieli z tego tytułu, obojętne jest zatem źródło pochodzenia środków pieniężnych, przy pomocy których rozlicza się z nimi z wpływów kasowych uzyskanych od ich klientów, a zatem czy są to środki zgromadzone w kasie czy też może na jakimkolwiek rachunku bankowym Podatnika, w tym na takim, na który w ogóle nie były wpłacane środki z wpłat gotówkowych przyjmowanych uprzednio do kasy. Ważne, aby rozliczenie tych wpłat na rzecz kontrahentów nastąpiło ze strony Spółki w odpowiedniej wysokości i w umówionym terminie. Nie powinno również budzić wątpliwości to, że przyjęcie gotówki od wpłacającego ją klienta i wystawienie mu pokwitowania wpłaty wygasza jego zobowiązanie wobec kontrahenta, dla którego Spółka prowadzi obsługę kasową, kreując jednocześnie po jej stronie obowiązek rozliczenia takiej samej sumy pieniędzy z tym kontrahentem, lecz przecież nie tych samych banknotów i monet, które klient wpłacił. Do czasu przeprowadzenia takiego rozliczenia ryzyko utraty gotówki dotyczy wyłącznie Spółki i tylko ona ponosi jego ekonomiczne skutki, bo z chwilą przyjęcia pieniędzy do kasy, przechodzi na nią ich własność (por. art. 155 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny – Dz.U. z 2025 r., poz. 1071; dalej k.c.). Utrata wpłaconych do kasy środków pieniężnych na skutek włamania, kradzieży czy też przywłaszczenia przez nieuczciwego pracownika prowadzącego kasę (jak w stanie faktycznym) albo ich zagubienia lub zniszczenia (w jakikolwiek sposób) obciąża wyłącznie Spółkę i tylko po jej stronie rodzi uszczerbek majątkowy, który może być następnie naprawiony przez ubezpieczyciela w ramach stosownej umowy ubezpieczenia majątkowego lub przez samego sprawcę szkody. Z kolei jakikolwiek uszczerbek po stronie kontrahentów Spółki powstałby dopiero, gdyby nie rozliczyła się ona z nimi z pobranych od ich klientów wpłat gotówkowych.
Jako oczywiste jednak na tle opisanych okoliczności stanu faktycznego powinno jawić się to, że Spółka, rozliczając się z kontrahentami z przyjętych przez nią do kasy wpłat od ich klientów, nie wypłaca im zatem żadnego odszkodowania, lecz po prostu wykonuje względem tych kontrahentów swoje własne zobowiązanie z tego tytułu, które uprzednio względem nich zaciągnęła. W opisanym stanie faktycznym nie aktualizuje się więc w ogóle hipoteza art. 16 ust. 1 pkt 22 ustawy o CIT, którą przedmiotem swoich rozważań w zakresie stanowiska własnego zaprezentowanego we wniosku uczyniła Strona, wiążąc swoje wątpliwości na tle przedstawionego stanu faktycznego – między innymi – z interpretacją tego przepisu. Ten sam zresztą schemat odnosiłby się do banku lub urzędu pocztowego w przypadku, w którym klient kontrahenta wybrałby jako sposób zapłaty dokonanie wpłaty gotówkowej w placówce bankowej lub pocztowej. Bank lub Poczta P. S.A. zobowiązane byłyby ostatecznie uznać rachunek bankowy kontrahenta kwotą wpłaty gotówkowej, dokonanej przez jego klienta w którejkolwiek z tych instytucji, bez względu na to, co w międzyczasie stałoby się z gotówką przyjętą od niego w punkcie obsługi kasowej. Ryzyko utraty wpłaconej do kasy sumy jest tutaj podobne. W szczególności bowiem nieuczciwi pracownicy, którzy przywłaszczają sobie powierzoną im gotówkę, mogą wystąpić również i w tych instytucjach.
Mamy natomiast w sprawie do czynienia z poniesieniem kosztu (czyli z wydatkiem), w ramach realizacji umów zawartych przez Podatnika z jego kontrahentami, który służy osiągnięciu przychodów ze źródła przychodów lub – co najmniej – zachowaniu albo zabezpieczeniu źródła przychodów, jak to przekonująco wyjaśniła Spółka we własnym stanowisku. Jednocześnie brak podstaw do przyjęcia, aby zachodził w okolicznościach podanego stanu faktycznego jakikolwiek wyjątek wymieniony w art. 16 ust. 1 ustawy o CIT. W szczególności zaś, aby ziścił się przypadek wymieniony w przepisie punktu 22 ww. artykułu, który wzbudził wątpliwości Strony w kontekście wykładni art. 15 ust. 1 ustawy o CIT, a do którego odnosiła się ona zarówno przy prezentacji własnego stanowiska we wniosku, jak i potem w uzasadnieniu skargi w zakresie zarzutu naruszenia przez DKIS normy prawa materialnego wywodzonej z art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. To zaś oznacza, że sporne wydatki spełniają niezbędne kryteria normatywne uznania ich za koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o CIT.
DKIS ocenił jednak opisane we wniosku działanie Spółki za nieracjonalne i niestaranne, lecz nie wyjaśnił przy tym, dlaczego dążenie do należytego wykonania zobowiązania, poprzez rozliczenie się przez Stronę przy użyciu jej własnych środków z kontrahentami ze środków zdeponowanych uprzednio przez ich klientów w kasie prowadzonej przez Spółkę, miałoby stanowić przejaw braku racjonalności i staranności. Oceniając tę kwestię z punktu widzenia zasad logiki oraz wiedzy i doświadczenia życiowego, nie sposób – zdaniem Sądu – znaleźć jakiekolwiek przekonujące argumenty dla obrony takiej tezy. W szczególności – jak to przekonująco wywodziła Strona – zmaterializowanie się ryzyka nieuczciwości pracownika przywłaszczającego powierzone mu pieniądze, jak w niniejszej sprawie, jest przypadkiem losowym i mimo dołożenia najwyższej staranności zawsze może się zdarzyć. O niestaranności pracodawcy można by ewentualnie mówić wtedy, gdyby nie podejmował on odpowiednich działań kontrolnych (inwentaryzacje, audyty itp.), nie ubezpieczył się majątkowo od takiego ryzyka w firmie ubezpieczeniowej albo zatrudnił przy sprawowaniu pieczy nad powierzonymi pieniędzmi osobę, której rzetelność w tym zakresie mogłaby obiektywnie budzić wątpliwości (czyli wina w wyborze - culpa in eligendo, wynikająca przykładowo z informacji o tym, że zdarzało się tej osobie już wcześniej mieć manco lub że była karalna za tego typu czyn). Takie okoliczności w stanie faktycznym sprawy jednak nie występują.
3.10. Wskazane naruszenie przepisu materialnego art. 15 ust. 1 ustawy o CIT wprost przełożyło się na wadliwe rozstrzygnięcie DKIS, wyrażone w zaskarżonej interpretacji. Jednocześnie zdawkowe oraz niepoparte konkretną i logiczną argumentacją uzasadnienie stanowiska organu podatkowego w zaskarżonej interpretacji narusza normy procesowe zawarte w przepisach art. 14c § 1 i 2 oraz art. 121 § 1 w związku z art. 14h O.p. To z kolei stanowi podstawę do zastosowania dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 146 § 1 p.p.s.a. i uchylenia zaskarżonej interpretacji indywidualnej w całości.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ interpretujący zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w poprzednich punktach.
3.11. O kosztach postępowania orzeczono jak w punkcie II sentencji, na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a. Na koszty postępowania sądowego złożyły się uiszczony przez Skarżącą wpis sądowy w wysokości 200,00 zł, opłata od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej będącego doradcą podatkowym w kwocie 480,00 zł, które ustalono w oparciu o przepis § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1687). Należy przy tym wskazać, że do niezbędnych kosztów postępowania – w świetle art. 205 § 4 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. – zostało zaliczone wynagrodzenie i wydatki tylko jednego pełnomocnika, pomimo tego, że strona była reprezentowana w sprawie przez dwóch zawodowych pełnomocników.