W myśl art. 70 § 6 pkt 1 OP bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik został zawiadomiony, jeżeli podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia wiąże się z niewykonaniem tego zobowiązania. Organ podatkowy właściwy w sprawie zobowiązania podatkowego, z którego niewykonaniem wiąże się podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego, zawiadamia podatnika o nierozpoczęciu lub zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku, o którym mowa w art. 70 § 6 pkt 1, najpóźniej z upływem terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 70 § 1, oraz o rozpoczęciu lub dalszym biegu terminu przedawnienia po upływie okresu zawieszenia (art. 70c OP). W sprawie bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w zakresie VAT został zawieszony z dniem 14 stycznia 2019 r., tj. z dniem wydania postanowienia przez prokuratora Prokuratury Okręgowej w R. (sygn. akt [...] – k. 2176) o uzupełnieniu postanowienia o przedstawieniu zarzutów M. S., w którym zarzucono, iż w okresie od dnia 4 września 2014 r. do dnia 17 lutego 2015 r. Strona brała udział w łańcuchu podmiotów pozorujących kupno i sprzedaż towarów w postaci samochodów osobowych, wystawiając na rzecz K. T. faktury, które nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Powyższe działanie Strony umożliwiło K. T. dokonanie wyłudzenia nienależnego zwrotu VAT w związku z powyższym oskarżono Stronę o przestępstwo z art. 20 § 2 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1958 ze zm.; dalej KKS) w zw. z art. 18 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r., poz. 1950 ze zm.; dalej KK) w zw. z art. 54 § 1 KKS w zw. z art. 76 § 1 KKS w zw. z art. 56 § 1 KKS i z art. 62 § 2 KKS w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 KKS w zw. z art. 6 § 2 w zw. z art. 7 § 1 KKS. Pismem z dnia 21 października 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław-Śródmieście (k. 825), doręczonym. pełnomocnikowi Strony w dniu 5 listopada 2019 r., zawiadomił o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych za ww. okresy.
3.5. Przedmiotem sporu między stronami była kwestia czy Strona ma prawo do odliczenia podatku widniejącego na fakturach VAT wystawionych przez P. P., których przedmiotem były samochody ([...], [...]). Zdaniem organu odwoławczego Strona nie dochowała należytej staranności w zakresie weryfikacji swojego kontrahenta i powinna była wiedzieć, iż biorąc udział w transakcjach gospodarczych z ww. kontrahentem uczestniczy w oszustwie podatkowym. Faktury VAT były fikcyjne pod względem podmiotowym, bowiem w rzeczywistości miały miejsce pomiędzy innymi podmiotami niż te, które widniały na fakturach. W związku z powyższym brak było podstaw do odliczenia podatku naliczonego widniejącego na ww. fakturach VAT na podstawie art. 86 ust. 1, art. 86 ust. 3a pkt 4 lit. a) uVAT. Odmiennego zdania jest Skarżący, wskazując, że świadczył usługi pośrednictwa a organ podatkowy nie przeprowadził postępowania w sposób zgodny z art. 187 § 1 w zw. z art. 122 OP oraz art. 191 OP. W tak zakreślonym sporze rację należy przyznać organowi podatkowemu, choć dostrzeżone naruszenia nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik rozstrzygnięcia.
3.6. Odnosząc się do wspomnianego aspektu wydania przez NSA wyroku z dnia 11 października 2024 r., sygn. akt I FSK 1686/22, CBOSA, należy przypomnieć treść art. 190 PPSA. W myśl tego przepisu Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z powołanego przepisu wynika, że ponownie rozpoznając sprawę, sąd nie dysponuje całkowitą swobodą orzeczniczą, co oznacza, że zakres jego swobody jest węższy, niż gdy rozpoznawał sprawę po raz pierwszy. Sąd ten może odstąpić od wykładni prawa zawartej w orzeczeniu NSA jedynie wówczas, gdy stan faktyczny sprawy, ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania, ulegnie tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie będą miały zastosowania przepisy wyjaśnione przez NSA (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98, OSN 1999, Nr 15, poz. 486) lub gdy po wydaniu orzeczenia NSA zmieni się stan prawny. Wyjątek ten nie dotyczy niniejszej sprawy.
Oznacza to, że Sąd rozpoznając obecnie sprawę ze skargi Skarżącego, nie znajdując podstaw do zastosowania odstępstw od konieczności podzielenia poglądu prawnego wyrażonego przez NSA w wyroku z dnia 11 października 2024 r. zobowiązany jest przyjąć wykładnię prawa tam przedstawioną (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SA/Łd 41/25, CBOSA).
W uzasadnieniu ww. wyroku NSA wskazał, że z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, które miało odzwierciedlać tok rozumowania Sądu, nie wynikało, aby rozważono możliwość istotnego wpływu określonych uchybień na wynik sprawy. Sąd pierwszej instancji ograniczył się jedynie do powołania przepisów, a na s. 10-11 uzasadnienia wyroku NSA do orzecznictwa i doktryny związanej z zasadami postępowania dowodowego. Zdaniem NSA, uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji nie spełniało także wymogów i standardów, o których stanowi art. 141 § 4 PPSA. Oprócz wskazania ogólnych uwag (bez odniesienia ich do konkretnych okoliczności sprawy), poglądów orzecznictwa i doktryny na s. 7 do 12 uzasadnienia wyroku, w pozostałej części zawiera wskazanie na fragmenty uzasadnień decyzji (w niektórych przypadkach organu odwoławczego, a w niektórych organu podatkowego pierwszej instancji) i zawiera uwagi polemiczne do tych elementów uzasadnień. Zauważono, że w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji w istocie nie przedstawiono konkretnego stanowiska rozumianego jako rozstrzygnięcie i wskazanie na naruszenia przepisów prawa. NSA podkreślił, że polemika z fragmentami uzasadnienia decyzji nie stanowi rozstrzygnięcia w sprawie. Ponadto uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji nie zawierało dostatecznie jasnych wskazań, co do dalszego postępowania oraz jego wpływu na przedmiot sprawy, co nie pozwalało na zastosowanie się do nich w toku potencjalnego ponownego postępowania. W konsekwencji NSA uznał, że w świetle powyższego Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę ma ocenić prawidłowość podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia w sprawie zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i odnieść je do zarzutów sformułowanych w skardze. Uznając ewentualnie, iż w sprawie konieczne będzie uzupełnienie materiału dowodowego wskazać konkretnie, jakie czynności dowodowe powinien podjąć organ podatkowy z wyjaśnieniem rangi tych ustaleń dla rozstrzygnięcia sprawy w kontekście już zebranego materiału dowodowego. Jeżeli Sąd pierwszej instancji uzna, że zebrany materiał dowodowy wystarczał do podjęcia rozstrzygnięcia to jest zobowiązany do merytorycznego rozpoznania sprawy.
Przy czym NSA stwierdził dodatkowo (pkt 3.7. wyroku), iż Sąd pierwszej instancji powinien ocenić całokształt sprawy i wydane rozstrzygnięcie, a z całości uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż materiał dowodowy jasno wskazywał, że transakcje nie przebiegały tak, jak to wynikało z zakwestionowanych faktur. Zbadano szczegółowo transakcje Strony w zakresie nabycia i sprzedaży samochodów osobowych [...] i [...]. Ustalono dokumentowy (fakturowy) łańcuch transakcji, opisano każdy z podmiotów uczestniczących w łańcuchu, z uwzględnieniem cech prowadzonej przez nie działalności. Ustalono także rzeczywisty przepływ towarów, jego transport. Wskazano również na okoliczności dotyczące płatności na etapie, w którym był zaangażowany Skarżący. Stwierdzenie organu odwoławczego o braku konieczności ponownego ustalania stanu faktycznego wynika z tego, że okoliczności dotyczące badanych transakcji Strony zostały w sprawie zbadane. Zebrany materiał był obszerny, a przez to wystarczająco wskazywał na nierzetelność Skarżącego przy dokonywaniu transakcji, tym bardziej że organ oceniając prawo nabywcy do odliczenia dokonał już wyczerpujących ustaleń okoliczności dostaw na wcześniejszym i późniejszym etapie obrotu. Ustalenia te zawarte zostały w zaskarżonej decyzji. Z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżący co najmniej powinien był wiedzieć o tym, że transakcje nie odzwierciedlają rzeczywistości. Wskazano, że z zeznań Skarżącego wynika, że nie zweryfikował swojego kontrahenta, nie sprawdzał jego statusu czynnego podatnika VAT. Przyjmował do rozliczenia faktury bez weryfikacji pochodzenia i cech charakterystycznych samochodów. Nie oglądał ich, nie sprawdzał czy samochody były nowe, czy używane, czy są ubezpieczone. Nie miał informacji o nr VIN samochodów, nie miał wiedzy co do przechowywania pojazdów od chwili ich zakupu od P. P. do momentu ich sprzedaży na rzecz K. T., nie interesował się transportem. Warunki transakcji były ustalane przez P. P. oraz K. T. W ocenie organu odwoławczego, takie zachowania nie mieszczą się w standardach elementarnej staranności właściwej dla obrotu gospodarczego, w którym w założeniu biorą udział profesjonalne podmioty gospodarcze. Zdaniem NSA, te okoliczności zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i zupełnie pominięte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
3.7. Dokonując ponownej oceny sprawy, kierując się wskazówkami płynącymi z wyroku NSA z dnia 11 października 2024 r., sygn. akt I FSK 1686/22, CBOSA, należy przypomnieć, że po myśli art. 141 § 4 zdanie pierwsze PPSA uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 uVAT podatnikami są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej oraz osoby fizyczne, wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, o której mowa w ust. 2, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności. Działalność gospodarcza obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych art. 15 ust. 2 uVAT). Artykuł 86 ust. 1 uVAT w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi, o którym mowa w art. 15, przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego, z zastrzeżeniem art. 114, art. 119 ust. 4, art. 120 ust. 17 i 19 oraz art. 124. Kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu nabycia towarów i usług (art. 86 ust. 2 pkt 1 lit. a) uVAT). Nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury i dokumenty celne w przypadku gdy: wystawione faktury, faktury korygujące lub dokumenty celne podają kwoty niezgodne z rzeczywistością - w części dotyczącej tych pozycji, dla których podane zostały kwoty niezgodne z rzeczywistością (art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. b) uVAT).
3.8. Powyższe przepisy znajdują swoje odzwierciedlenie w treści przepisów dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z dnia 11 grudnia 2006 r. Nr L 347, s. 1; dalej dyrektywa VAT). W myśl art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT "podatnikiem" jest każda osoba prowadząca samodzielnie w dowolnym miejscu jakąkolwiek działalność gospodarczą, bez względu na cel czy też rezultaty takiej działalności. "Działalność gospodarcza" obejmuje wszelką działalność producentów, handlowców lub usługodawców, włącznie z górnictwem, działalnością rolniczą i wykonywaniem wolnych zawodów lub uznanych za takie. Za działalność gospodarczą uznaje się w szczególności wykorzystywanie, w sposób ciągły, majątku rzeczowego lub wartości niematerialnych w celu uzyskania z tego tytułu dochodu. Prawo do odliczenia powstaje w momencie, gdy podatek, który podlega odliczeniu, staje się wymagalny (art. 167 dyrektywy VAT). Jeżeli towary i usługi wykorzystywane są na potrzeby opodatkowanych transakcji podatnika, podatnik jest uprawniony, w państwie członkowskim, w którym dokonuje tych transakcji, do odliczenia następujących kwot od kwoty VAT, którą jest zobowiązany zapłacić VAT należnego lub zapłaconego w tym państwie członkowskim od towarów i usług, które zostały mu dostarczone lub które mają być mu dostarczone przez innego podatnika (art. 168 lit. a) dyrektywy VAT). W celu skorzystania z prawa do odliczenia, podatnik musi spełnić następujące warunki w celu dokonania odliczenia, o którym mowa w art. 168 lit. a), w odniesieniu do dostaw towarów lub świadczenia usług, musi posiadać fakturę sporządzoną zgodnie z tytułem XI rozdział 3 sekcje 3-6 (art. 178 lit. a) dyrektywy VAT).
3.9. Przepisy dotyczące VAT opodatkowują wyłącznie transakcje, w przypadku których podatnik zapewnia danej osobie dobro konsumpcyjne (w drodze dostawy lub usługi). Świadczenie usługi przez osobę niebędącą podatnikiem (np. podmiot nie prowadzący działalności gospodarczej) na rzecz innej osoby nie podlega zatem opodatkowaniu, nawet jeśli jest ona wykonywana odpłatnie. To samo dotyczy odliczenia podatku naliczonego. Przysługuje ono jedynie podatnikowi i to tylko wtedy, gdy otrzymał usługę od innego podatnika. W konsekwencji określenie podatnika ma decydujące znaczenie dla prawa do odliczenia VAT.
Artykuł 9 ust. 1 dyrektywy VAT wskazuje na szeroki zakres pojęcia "działalności gospodarczej" oraz na jego obiektywny charakter, co oznacza, że działalność tę ocenia się per se, niezależnie od jej celów lub rezultatów (wyroki TSUE z dnia: 30 marca 2023 r., Gmina O., C‑612/21, EU:C:2023:279, pkt 33 i przytoczone tam orzecznictwo; 30 marca 2023 r., Gmina L., C‑616/21, EU:C:2023:280, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo). Pojęcie "podatnika" do celów stosowania dyrektywy VAT jest definiowane w związku z pojęciem "działalności gospodarczej" zawartym w jej art. 9 ust. 1 akapit drugi. To istnienie działalności gospodarczej uzasadnia uznanie za "podatnika" w rozumieniu art. 9 ust. 1 akapit pierwszy dyrektywy VAT (wyroki TSUE z dnia: 15 września 2011 r., Słaby i in., C‑180/10 i C‑181/10, EU:C:2011:589, pkt 43; 20 stycznia 2021 r., AJFP Sibiu i DGRFP Braşov, C‑655/19, EU:C:2021:40, pkt 25).
3.10. System odliczeń VAT ma na celu całkowite uwolnienie przedsiębiorcy od ciężaru VAT podlegającego zapłacie bądź zapłaconego w ramach całej jego działalności gospodarczej. Wspólny system VAT zapewnia zatem całkowitą neutralność obciążeń podatkowych działalności gospodarczej, bez względu na cel czy rezultaty tej działalności, pod warunkiem że co do zasady podlega ona sama opodatkowaniu VAT (por. m.in. postanowienie TSUE z dnia 3 września 2020 r., Vikingo Fővállalkozó, C‑610/19, EU:C:2020:673, pkt 41 i przytoczone tam orzecznictwo; wyrok TSUE z dnia 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 30). Trybunał orzekł, że podstawowa zasada neutralności VAT wymaga, by prawo do odliczenia podatku naliczonego zostało przyznane w razie spełnienia przesłanek materialnych, nawet jeśli podatnicy nie spełnili niektórych wymagań formalnych (zob. podobnie wyroki TSUE z dnia: 15 września 2016 r., Senatex, C‑518/14, EU:C:2016:691, pkt 38; 19 października 2017 r., Paper Consult, C‑101/16, EU:C:2017:775, pkt 41; 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 33). Może być jednak inaczej, gdy naruszenie wymogów formalnych skutkuje uniemożliwieniem przedstawienia przekonującego dowodu spełnienia przesłanek materialnych (wyroki TSUE z dnia: 19 października 2017 r., Paper Consult, C‑101/16, EU:C:2017:775, pkt 42 i przytoczone tam orzecznictwo; 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 36). Wynika z tego, że wskazanie dostawcy na fakturze dotyczącej towarów lub usług, z tytułu których wykonywane jest prawo do odliczenia VAT, stanowi formalną przesłankę skorzystania z tego prawa. Z kolei posiadanie przez dostawcę towarów lub usług statusu podatnika stanowi [...], jego materialną przesłankę (wyrok TSUE z dnia 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 27, 37).
3.10. Prawo do odliczenia VAT jest uzależnione od spełnienia przesłanek zarówno materialnych, jak i formalnych.
Jeżeli chodzi o przesłanki materialne, to z art. 168 lit. a) dyrektywy VAT wynika, że zainteresowany, aby móc korzystać z tego prawa, musi być po pierwsze, "podatnikiem" w rozumieniu dyrektywy VAT. Po drugie, towary i usługi, na które powołuje się podatnik w celu uzasadnienia prawa do odliczenia, muszą być dostarczone lub wyświadczone przez innego podatnika oraz muszą być wykorzystywane przez podatnika na potrzeby jego własnych opodatkowanych transakcji.
Jeżeli chodzi o zasady wykonywania prawa do odliczenia, które są zbliżone do wymogów lub przesłanek o charakterze formalnym, to art. 178 lit. a) dyrektywy VAT stanowi, że podatnik w celu dokonania odliczenia musi posiadać fakturę sporządzoną zgodnie z art. 220–236 oraz 238–240 tej dyrektywy (zob. podobnie wyroki TSUE z dnia: 15 września 2016 r., Senatex, C‑518/14, EU:C:2016:691, pkt 28, 29 i przytoczone tam orzecznictwo; 21 listopada 2018 r., Vădan, C‑664/16, EU:C:2018:933, pkt 39, 40; a także postanowienie TSUE z dnia 3 września 2020 r., Vikingo Fővállalkozó, C‑610/19, EU:C:2020:673, pkt 43).
3.11. Weryfikacja zasadności prawa do odliczenia VAT nie może sprowadzać się do tego, że organy podatkowe ograniczają się do zbadania samej faktury VAT. Powinny one wziąć pod uwagę także dodatkowe informacje dostarczone przez podatnika (wyrok TSUE z dnia 15 września 2016 r., Barlis 06 – Investimentos Imobiliários e Turísticos C‑516/14, EU:C:2016:690, pkt 44; postanowienie TSUE z dnia 13 grudnia 2018 r. Mennica Wrocławska sp. z o.o., C-349/18, EU:C:2018:1042, pkt 39). Wynika z tego, że to na podatniku, który wnosi o odliczenie VAT, spoczywa ciężar dowodu spełniania przez niego przesłanek przewidzianych dla skorzystania z tego odliczenia (zob. podobnie wyrok TSUE z dnia 21 listopada 2018 r., Vădan, C‑664/16, EU:C:2018:933, pkt 43). Organy podatkowe mogą zatem wymagać od samego podatnika przedstawienia dowodów, które uznają za niezbędne dla ustalenia, czy należy przyznać wnioskowane odliczenie (wyrok TSUE z dnia 15 września 2016 r., Barlis 06 – Investimentos Imobiliários e Turísticos, C‑516/14, EU:C:2016:690, pkt 46 i przytoczone tam orzecznictwo; 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 38).
Ponadto, to do podatnika korzystającego z prawa do odliczenia VAT należy wykazanie, że dostawca towarów lub usług, z tytułu których prawo to jest wykonywane, miał status podatnika VAT. Podatnik jest więc zobowiązany do przedstawienia obiektywnych dowodów, że towary i usługi zostały mu rzeczywiście dostarczone lub wyświadczone przez podatników, na potrzeby jego własnych opodatkowanych VAT transakcji, w odniesieniu do których faktycznie zapłacił on VAT. Dowody te mogą w szczególności obejmować dokumenty znajdujące się w posiadaniu dostawców lub usługodawców, od których podatnik nabył towary i usługi, za które zapłacił VAT (zob. wyroki TSUE z dnia: 21 listopada 2018 r., Vădan, C‑664/16, EU:C:2018:933, pkt 44, 45; 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 39).
Jeżeli chodzi o ciężar dowodu co do tego, czy dostawca ma status podatnika VAT, to należy dokonać rozróżnienia pomiędzy z jednej strony ustanowieniem przesłanki materialnej prawa do odliczenia VAT, a z drugiej strony ustaleniem istnienia oszustwa w zakresie VAT (wyrok TSUE z dnia 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 41). I tak, o ile w ramach zwalczania oszustw w zakresie VAT nie można wymagać w sposób systematyczny od podatnika zamierzającego skorzystać z prawa do odliczenia VAT, aby sprawdził, czy dostawca danych towarów lub usług posiada status podatnika, o tyle inaczej jest w przypadku, gdy wykazanie tego statusu jest konieczne do zbadania, czy została spełniona owa materialna przesłanka prawa do odliczenia (wyrok TSUE z dnia 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 42). W tym ostatnim przypadku do podatnika należy wykazanie na podstawie obiektywnych dowodów, że dostawca ma status podatnika VAT, chyba że organ podatkowy dysponuje danymi niezbędnymi do sprawdzenia, czy została spełniona owa materialna przesłanka prawa do odliczenia VAT.
W tym względzie należy przypomnieć, że z treści art. 9 ust. 1 dyrektywy VAT wynika, że pojęcie "podatnika" zostało zdefiniowane w sposób szeroki, w oparciu o okoliczności faktyczne (wyroki TSUE z dnia: 6 września 2012 r., Tóth, C‑324/11, EU:C:2012:549, pkt 30; 22 października 2015 r., PPUH Stehcemp, C‑277/14, EU:C:2015:719, pkt 34), a tym samym że posiadanie przez dostawcę statusu podatnika może wynikać z okoliczności sprawy (wyrok TSUE z dnia 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 43). Z powyższego wynika, że jeżeli chodzi o ustalenie spełnienia materialnych przesłanek prawa do odliczenia VAT, gdy tożsamość prawdziwego dostawcy nie została wskazana na fakturze dotyczącej towarów lub usług, na podstawie których korzysta się z prawa do odliczenia VAT, podatnikowi należy odmówić tego prawa, jeżeli w świetle okoliczności faktycznych i pomimo dowodów przedstawionych przez tego podatnika brak jest danych niezbędnych do sprawdzenia, czy dostawca ten miał status podatnika (wyrok TSUE z dnia 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 44).
Ponadto Trybunał wielokrotnie przypominał, że zwalczanie oszustw, unikania opodatkowania i ewentualnych nadużyć jest uznanym celem wspieranym przez dyrektywę VAT. W tym względzie Trybunał orzekł, że podmioty prawa nie mogą w sposób oszukańczy lub stanowiący nadużycie powoływać się na przepisy prawa Unii oraz że w związku z tym do krajowych organów i sądów należy odmowa przyznania prawa do odliczenia, jeżeli na podstawie obiektywnych dowodów zostanie wykazane, że prawo to jest podnoszone w sposób oszukańczy lub stanowiący nadużycie (zob. wyroki TSUE z dnia: 6 lipca 2006 r., Kittel i Recolta Recycling, C‑439/04 i C‑440/04, EU:C:2006:446, pkt 54, 55; 16 października 2019 r., Glencore Agriculture Hungary, C‑189/18, EU:C:2019:861, pkt 34 i przytoczone tam orzecznictwo; 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 45, a także postanowienie TSUE z dnia 14 kwietnia 2021 r., Finanzamt Wilmersdorf, C‑108/20, EU:C:2021:266, pkt 21). Jeżeli chodzi o oszustwo, to zgodnie z utrwalonym orzecznictwem należy odmówić prawa do odliczenia nie tylko wtedy, gdy oszustwo zostało popełnione przez samego podatnika, lecz również wówczas, gdy zostanie wykazane, że podatnik, któremu towary lub usługi służące za podstawę prawa do odliczenia zostały dostarczone lub wyświadczone, wiedział lub powinien był wiedzieć, że poprzez nabycie tych towarów lub usług uczestniczy w transakcji związanej z oszustwem w zakresie VAT (zob. wyroki TSUE z dnia: 6 lipca 2006 r., Kittel i Recolta Recycling, C‑439/04 i C‑440/04, EU:C:2006:446, pkt 59; 21 czerwca 2012 r., Mahagében i Dávid, C‑80/11 i C‑142/11, EU:C:2012:373, pkt 45; 16 października 2019 r., Glencore Agriculture Hungary, C‑189/18, EU:C:2019:861, pkt 35 i przytoczone tam orzecznictwo, 11 listopada 2021 r. Ferimet SL, C-281/20, EU:C:2021:910, pkt 46; a także postanowienie TSUE z dnia 14 kwietnia 2021 r., Finanzamt Wilmersdorf, C‑108/20, EU:C:2021:266, pkt 22).
3.12. Dokonując oceny zarzutów Skarżącego zawartych w skardze należy zauważyć, że nie można uznać za zasadne stawiane zarzuty naruszenia art. 187 § 1 OP w zw. z art. 122 OP, jak też art. 191 OP. Stosownie do art. 122 OP w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. W myśl zaś art. 187 § 1 OP organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ podatkowy ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 191 OP).
Z orzecznictwa TSUE wynika, że podatnikowi można odmówić prawa do odliczenia tylko wtedy, gdy po dokonaniu całościowej oceny wszystkich dowodów i okoliczności faktycznych danej sprawy dokonanej zgodnie z zasadami dowodowymi przewidzianymi w prawie krajowym zostanie wykazane, że dopuścił się on oszustwa w zakresie VAT lub wiedział lub powinien był wiedzieć, że transakcja powoływana w celu uzasadnienia tego prawa była związana z takim oszustwem (zob. wyrok TSUE z dnia 13 lutego 2014 r., Maks Pen, C‑18/13, EU:C:2014:69, pkt 30; postanowienie TSUE z dnia 10 listopada 2016 r., Signum Alfa Sped, C‑446/15, EU:C:2016:869, pkt 36). Skorzystania z prawa do odliczenia można odmówić tylko wtedy, gdy okoliczności te zostały wykazane w sposób wymagany prawem, inaczej niż w drodze domniemań (zob. postanowienie TSUE z dnia 3 września 2020 r., Crewprint, C‑611/19, niepublikowane, EU:C:2020:674, pkt 45). Ponadto w celu odmówienia podatnikowi będącemu odbiorcą faktury prawa do odliczenia VAT wykazanego na tej fakturze wystarczy, aby organ podatkowy ustalił, iż transakcje, którym odpowiada ta faktura, w rzeczywistości nie zostały zrealizowane (por. wyrok TSUE z dnia 27 czerwca 2018 r. SGI i Valeriane SNC, C‑459/17 i C‑460/17, EU:C:2018:501, pkt 47).
W niniejszej sprawie w ramach całościowej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie, który ma walor kompletny (co potwierdził też NSA w ww. wyroku) organy podatkowe udowodniły okoliczność, że Skarżący otrzymał faktury na których jest wykazany fikcyjny dostawca (P. P.), który nie był podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą czyli nie był podatnikiem VAT. Zdaniem Sądu nie został spełniony materialny warunek prawa do odliczenia i z tego tytułu nie przysługiwało Skarżącemu prawo do odliczenia VAT ze spornych faktur VAT na podstawie art. 86 ust. 1 uVAT oraz art. 88 ust. 3 pkt 4 lit. a) uVAT. Skarżący nie przedłożył dowodów w trakcie postępowania, że wspomniany podmiot taką działalność gospodarczą prowadził. Takim dowodem, m.in. mogła być rejestracja dla potrzeb VAT czyli sprawdzenie przez Skarżącego czy posiada status czynnego podatnika VAT. Skarżący nie podjął żadnych czynności weryfikacji kontrahenta. Z materiału dowodowego zaś wynika, że P. P. został w dniu 31 sierpnia 2012 r. (czyli przed nawiązaniem ze Skarżącym współpracy) wykreślony z rejestru czynnych podatników VAT i nie deklarował ani nie rozliczał VAT. Udowodniono, że nie mógł nabyć przedmiotowych samochodów od U. (znikający podatnik) brak jest dokumentów wywozu, które świadczyłyby o przekroczeniu granicy między Bułgarią a Polską, zwłaszcza gdy tego typu transakcje nie zostały przez ten podmiot ani wykazane ani rozliczone w ramach wewnątrzwspólnotowego nabycia samochodów. Nie ma dowodów na to, że P. P. prowadził inną działalność gospodarczą. Postawa Skarżącego w toku postępowania podatkowego była bierna, co stoi w sprzeczności z powoływanym wcześniej orzecznictwem TSUE.
Nie są też wiarygodne twierdzenia Skarżącego w kwestii świadczenia usług pośrednictwa w odniesieniu do przedmiotowych transakcji dostawy przedmiotowych samochodów. Na tę okoliczność Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, ani dowody te nie wynikają z przeprowadzonych postępowań podatkowych. Skarżący przyjął faktury VAT bez weryfikacji pochodzenia i cech charakterystycznych samochodów, nie dokonał ich oględzin, nie sprawdzał stanu technicznego tych pojazdów, ani faktu ich ubezpieczenia, nie miał informacji o numerze VIN samochodów, nie interesował się miejscem ich przechowywania czy też sposobem ich transportu. Taki sposób postępowania kłóci się ze standardem usług pośrednictwa, które ze swej istoty polegają m.in. na procesie kojarzenia dwóch stron rynku (sprzedającego i kupującego określony towar) i wiedzy na temat przedmiotu transakcji. Tymczasem jak dowodzą akta sprawy Skarżący nie miał wiedzy na temat przedmiotowych samochodów oraz jakichkolwiek okoliczności im towarzyszących. Ograniczenie linii obrony Skarżącego do otrzymanej prowizji z tytułu usług pośrednictwa na poziomie 1% wartości zakupu lub wartości sprzedaży jest o tyle gołosłowne, że jak dowodzą zwykłe wyliczenia w postaci porównania faktur zakupu z fakturami sprzedaży ww. samochodów różnica kwot jest identyczna i wynosiła 1 000 zł.
3.13. Sąd podkreśla, że w decyzjach organów podatkowych oraz NSA przyjęto wersję korzystną dla Skarżącego (której Sąd nie może zakwestionować, po myśli art. 134 § 2 i art. 190 PPSA) uznając, że był nieświadomy ale powinien był wiedzieć, że uczestniczy w oszustwie VAT (oszustwo karuzelowe przy współudziale znikającego podatnika), lecz nie dokonał żadnych czynności sprawdzających swojego kontrahenta (P. P.). Innymi słowy, Skarżący nie wykazał należytego zainteresowania, co do przeprowadzonych transakcji handlowych a jego zachowania nie mieściły się w standardach elementarnej staranności właściwej dla obrotu gospodarczego, co dowodzą powołane już wcześniej okoliczności. Wobec powyższego, należy uznać, że właśnie ta ocena jest miarodajna w niniejszej sprawie.
Wprawdzie Sąd pierwszej instancji, który orzeka w następstwie uchylenia wydanego przez niego orzeczenia przez sąd wyższej instancji nie jest związany oceną prawną dokonaną przez ten sąd wyższej instancji, jeżeli ocena ta nie jest zgodna z prawem Unii w wykładni nadanej mu przez Trybunał (por. postanowienie TSUE z dnia 17 lipca 2023 r.PA, C-55/23, EU:C:2023:599). W sprawie NSA wskazało, że cyt. "z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że Skarżący, co najmniej powinien wiedzieć o tym, że transakcje nie odzwierciedlają rzeczywistości". Powyższe stwierdzenie przeczy orzecznictwu TSUE (por. powołany wyżej wyrok TSUE z dnia 27 czerwca 2018 r. SGI i Valeriane SNC, C‑459/17 i C‑460/17, EU:C:2018:501), z którego wyraźnie wynika, że w sytuacji, gdy nie było rzeczywistych transakcji ustalanie tzw. dobrej wiary podatnika jest bezprzedmiotowe. Jednakże w zaistniałej konfiguracji procesowej, przyjmując, że wyłącznie do sądu krajowego należy ustalenie i ocena stanu faktycznego sprawy należy przyjąć ocenę korzystniejszą dla Skarżącego.
Z tych też względów nie można uznać za zasadne naruszenie przez organy podatkowe art. 86 ust. 1 uVAT. Przy przyjęciu kwestii braku należytej staranności wątpliwym jest wskazywanie jako podstawy prawnej pozbawienie prawa do odliczenia z art. 88 ust. 3a pkt 4 lit. a) uVAT jednakże to naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawy. Przyjęcie też ww. stanowiska czyni irrelewantnym dla sprawy kwestię wydania wobec Skarżącego wyroku skazującego i zastosowanie art. 11 PPSA, gdyż elementem skazania była świadomość Skarżącego, której nie przyjęto w zaskarżonej decyzji.
3.14. Warto jest też wskazać, że powoływany w skardze wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wr 1031/19, CBOSA, został uchylony wyrokiem NSA z dnia 11 października 2024 r. sygn. akt I FSK 223/21, CBOSA. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia 27 czerwca 2025 r. sygn. akt I SA/Wr 195/25, CBOSA, oddalił skargę w całości. Trzeba też podkreślić, że ustalony w ww. sprawie stan faktyczny był odmienny od stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.
3.15. Z tych też względów oddalono skargę w całości na podstawie art. 151 PPSA.