Uzasadnienie
H. (dalej jako: Wnioskodawca, Fundusz, Skarżący) zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu postanowienie Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej jako: DKIS, Organ interpretujący) z 15 stycznia 2025 r. nr 0111-KDIB2-3.4014.396.2024.3.LM, utrzymujące w mocy własne postanowienie, wydane w pierwszej instancji z 8 listopada 2024 r. nr 0111-KDIB2-3.4014.396.2024.2.MD, pozostawiające bez rozpatrzenia wniosek Funduszu o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego. Nie powielając treści wniosku oraz treści kolejnych pism stron w postępowaniu o wydanie interpretacji, Sąd w oparciu o przepis art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – w skrócie jako p.p.s.a., w sposób zwięzły wskazuje poniżej stan sprawy.
Fundusz wnioskiem z 1 sierpnia 2024 r. o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego objął po jednym stanie faktycznym i zdarzeniu przyszłym oraz art. 1 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 295 ze zm.) – w skrócie jako p.c.c. Wskazał, że w swojej działalności zawiera pisemne umowy - umowa transakcyjna - na podstawie których dochodzi do przeniesienia ryzyka z wierzytelności pomiędzy Wnioskodawcą, a zbywcami. Inwestycja w pakiet wierzytelności dokonywana jest w ramach kompleksowej transakcji, mającej na celu przeniesienie ryzyka z wierzytelności (ograniczenie ryzyka nieściągalności wierzytelności wynikających z działalności prowadzonej przez zbywcę). Co do zasady nabywane są tzw. wierzytelności trudne – nieściągalne lub zagrożone nieściągalnością, a niektóre z nich zabezpieczone są wekslem lub hipoteka. Umowy te mogą mieć różną nazwę (np. umowa sprzedaży, umowa cesji, umowa przelewu, umowa przeniesienia), jednak w istocie wszystkie dotyczą przeniesienia ryzyka z wierzytelności. Umowy regulują najważniejsze prawa i obowiązki stron, a także określają czynności, które podjęte zostaną przez Wnioskodawcę oraz zbywców w związku z przeniesieniem wierzytelności. Umowy stanowiące podstawę przelewu wierzytelności są złożone i co do zasady indywidualizowane przy każdym, poszczególnym zakupie portfela wierzytelności. Konsekwencją całej transakcji jest więc zastąpienie uprawnień do przepływów pieniężnych z tytułu wierzytelności (i praw z nimi związanych) określonego podmiotu, na finansowanie przekazywane zbywcy przez fundusz. Realizacja umów doprowadzi do powstania złożonej transakcji finansowej, której elementem będzie m.in. uzyskanie przez Fundusz finansowania dla zbywców wierzytelności, czy też przelew wierzytelności na rzecz Wnioskodawcy. Fundusz wstępuje w miejsce zbywających wierzytelności i przysługują mu z tego tytułu wszelkie wynikające z tego prawa. W efekcie, z przelewami wierzytelności łączy się przejście na Wnioskodawcę ryzyk oraz korzyści ekonomicznych i prawnych związanych z wierzytelnościami i jednocześnie wyłączenie ryzyk po stronie zbywcy. Zawierane przez Wnioskodawcę umowy nie posiadają postanowień pozwalających na zmianę umówionej wartości nabycia, w zależności od skuteczności czynności zmierzających do wyegzekwowania nabytych wierzytelności. Oznacza to, że Fundusz ponosi ryzyko nieuzyskania zaspokojenia z uwagi na niezdolność dłużnika do regulowania jego zobowiązań pieniężnych, jak również ryzyko czasu trwania postępowania windykacyjnego i ewentualnego przedawnienia się wierzytelności. Z tytułu transakcji Fundusz przekazuje podmiotom przenoszącym wierzytelności określone w umowie kwoty pieniężne. Ich wysokość, sposób naliczania oraz termin płatności określane są w konkretnej umowie, przy czym Fundusz zawsze nabywa wierzytelności pieniężne za kwotę niższą od wartości nominalnej tych wierzytelności. Ustala się ją zazwyczaj na podstawie wyceny całego portfela, a nie poszczególnych wierzytelności. Po zrealizowaniu transakcji, fundusz (za pośrednictwem towarzystwa i podmiotu zarządzającego) będzie podejmował działania zmierzające do administrowania wierzytelnościami i ich ściągania. Przy czym podkreślono że Fundusz (towarzystwo łub podmiot zarządzający) nie będzie zajmował się ściąganiem należności na rzecz zbywającego ani faktoringiem. Cel i specyfika tych usług jest zasadniczo różna od transakcji przeniesienie ryzyka z wierzytelności. W związku z okolicznościami wskazanymi we Wniosku Fundusz zadał pytanie:
Czy, nabywanie wierzytelności przez Wnioskodawcę dokonywane w ramach transakcji skutkującej przeniesieniem ryzyka z wierzytelności będzie podlegać opodatkowaniu podatkiem od czynności cywilnoprawnych (w skrócie dalej jako PCC) ?
uznając że: czynności dokonywane w ramach transakcji skutkującej przeniesieniem ryzyka z wierzytelności nie podlegają PCC na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 p.c.c.
DKIS wezwaniem z 19 września 2024 r. zwrócił się do Wnioskodawcy o uzupełnienie stanu faktycznego/przedstawionego zdarzenia przyszłego przez wyjaśnienie:
1. Czy w ramach realizacji kompleksowej transakcji przeniesienia ryzyka z wierzytelności będą zawierane którekolwiek z umów wymienionych w art. 1 p.c.c. (cesji wierzytelności przyjmującej postać umowy sprzedaży);
2. Czy czynności dokonywane w ramach kompleksowej transakcji przeniesienia ryzyka z wierzytelności będą podlegały opodatkowaniu bądź będą zwolnione z opodatkowania podatkiem od towarów i usług lub podatkiem od wartości dodanej w innym państwie członkowskim po stronie Państwa lub drugiej strony umowy.
W odpowiedzi z 10 października 2024 r. Wnioskodawca, wskazał, że celem zawieranych umów jest przeniesienie ryzyka z wierzytelności przez zbywców (a więc przykładowo podmioty takie jak banki, instytucje kredytowe, czy inne podmioty posiadające wierzytelności detaliczne w dużych ilościach) na Fundusz za ustaloną w umowie kwotę pieniężną. Kwota ta jest niższa niż nominalna wartość zbywanych wierzytelności i ustala się ją zazwyczaj na podstawie wyceny całego portfela, a nie poszczególnych wierzytelności. Umowy zawsze zawierane są w formie pisemnej, zasadniczo z podpisem notarialnie poświadczonym, regulują najważniejsze prawa i obowiązki stron, a także określają czynności, które podjęte zostaną przez Fundusz oraz zbywców, w związku z przeniesieniem ryzyka z wierzytelności. Nazwa oraz treść zawieranych umów nie jest ujednolicona, gdyż - ze względu na uwarunkowania rynkowe oraz różnorodność zbywców i ich wymagań - są one co do zasady indywidualizowane przy każdym, poszczególnym zakupie portfela wierzytelności. Konsekwencją wykonania zawartych umów jest zastąpienie uprawnień do wierzytelności oraz przepływów pieniężnych z tytułu wierzytelności (i praw z nimi związanych) określonego podmiotu na finansowanie przekazywane zbywcy przez Fundusz. Umowy te nie zawierają postanowień pozwalających na zmianę umówionej wartości nabycia w zależności od skuteczności czynności, zmierzających do wyegzekwowania nabytych wierzytelności. Oznacza to, że Fundusz ponosi ryzyko nieuzyskania zaspokojenia z uwagi na niezdolność dłużnika do regulowania jego zobowiązań pieniężnych, jak również ryzyko czasu trwania postępowania windykacyjnego i ewentualnego przedawnienia się wierzytelności. Wskutek zawieranych umów to na Funduszu spoczywa konieczność wykonywania działań windykacyjnych. Wnioskodawca nie potrafił odpowiedzieć na pytanie nr 2, albowiem Jego zdaniem udzielenie odpowiedzi na to pytanie wymagałoby przeprowadzenia złożonej analizy prawnopodatkowej i dokonania klasyfikacji wykonywanych transakcji na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług. W związku z tym, w przyszłości Fundusz planuje wystąpić z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej również w zakresie VAT.
Postanowieniem z 8 listopada 2024 r. DKIS pozostawił wniosek Funduszu bez rozpatrzenia z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych wniosku - wydanie interpretacji nie było możliwe. W uzasadnieniu swojego postanowienie DKIS wskazał, że z wniosku nie wynika wprost, czy w ramach realizacji kompleksowej transakcji przeniesienia ryzyka z wierzytelności będą zawierane którekolwiek z umów wymienionych w art. 1 p.c.c. Nie da się tego, zdaniem Organu interpretującego również ocenić, chociażby na podstawie przesłanek z art. 535 Kodeksu cywilnego, gdyż nie wiadomo, czy przesłanki te są choć w części wypełnione, czy też nie. Z kolei na pytanie nr 2 nie została w ogóle udzielona odpowiedź, pomimo wskazania, że ustalenia w zakresie podatku od towarów i usług mogą mieć znaczenie dla opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych. W wyniku rozpatrzenia zażalenia Wnioskodawcy na ww. postanowienie z dnia 8.11.2024 r., Organ interpretujący utrzymał w mocy rozstrzygniecie wydane w pierwszej instancji. W szczególności DKIS argumentował, że nie może decydować w imieniu Wnioskodawcy, czy w ramach kompleksowej umowy przeniesienia ryzyka z wierzytelności, będą zawierane także umowy dotyczące poszczególnych wierzytelności - w tym głównie umowy sprzedaży. Taka wiedza dostępna jest jedynie Wnioskodawcy i jest oparta na intencjach przy zawieraniu tych umów. Organ nie może więc domniemywać, czy samodzielnie ustalać ("interpretować") tego typu informacji, które są istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia i skutków podatkowych; taka informacja musi wynikać bezpośrednio z przedstawionego przez Wnioskodawcę opisu zdarzenia. Organ musi wiedzieć, jaka to jest czynność - umowa na podstawie prawa z innej dziedziny niż prawo podatkowe. Taką zaś wiedzę posiada wyłącznie Wnioskodawca, bo to on dokonuje danej czynności. Jeśli zaś chodzi o kwestię opodatkowania podatkiem od towarów i usług, DKIS wskazał, że rozstrzygnięcie w tym podatku może stanowić zagadnienie wstępne - w zależności od tego, czy czynność w ogóle podlega pod przepisy ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Aby to ustalić, w pierwszej kolejności potrzebna była odpowiedź na pytanie oznaczone w wezwaniu jako nr 1, a więc czy w ramach realizacji kompleksowej transakcji przeniesienia ryzyka z wierzytelności będą zawierane którekolwiek z umów wymienionych w art. 1 p.c.c., w szczególności umowy sprzedaży. Bez tego wskazania DKIS nie mógł dokonać oceny, czy w ogóle w sytuacji opisanej we wniosku wystąpi podatek od czynności cywilnoprawnych. Organ interpretujący zwrócił również uwagę, że Wnioskodawca złożył wniosek, wyłącznie w zakresie podatku od czynności cywilnoprawnych, nie wskazując, że oczekuje interpretacji również co do opodatkowania podatkiem od towarów i usług. Z tego względu wszelkie ustalenia dotyczące tego podatku musiały zostać wskazane jako element stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego. Gdyby bowiem okazało się, że zawierane zostają umowy sprzedaży, to byłyby one wyłączone z opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych na mocy art. 2 pkt 4 p.c.c., jeśli byłyby opodatkowane bądź zwolnione z opodatkowania podatkiem od towarów i usług lub podatkiem od wartości dodanej w którymś z państw członkowskich. Aby interpretacja była kompletna, tj. zawierała pełną ocenę zdarzenia, powinna zawierać także analizę art. 2 pkt 4 p.c.c., a taka analiza nie jest możliwa bez informacji wstępnej o skutkach podatkowych w zakresie podatku od towarów i usług. Skoro złożony wniosek nie obejmował obu podatków (p.c.c. i podatku od towarów i usług), to kwestie opodatkowania podatkiem od towarów i usług musiały zostać uzupełnione w ramach przedstawionego stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego. DKIS nie mógł ocenić stanowiska Wnioskodawcy, gdyż w efekcie musiałby - uznając stanowisko za prawidłowe bądź nieprawidłowe - rozstrzygnąć jakie w przedstawionym we wniosku zdarzeniu będą zawierać umowy oraz kwestię, która nie była przedmiotem wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. DKIS zaznaczył, że w celu ustalenia czy istotnie opisane czynności przyjmą formę konkretnych umów, konieczne byłoby przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, dowodowego.