Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. N. (dalej: strona, skarżąca) jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, organ odwoławczy) z 6 grudnia 2021 r. znak 0201-IEW2.4253.18.2021.AK uchylająca w części decyzję Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu (dalej: NDUCS, organ podatkowy I instancji) z 26 sierpnia 2021 r. znak 458000-CKK-22.4253.5.2021.4 określającą stronie przybliżoną kwotę podatku od towarów i usług podlegającego zapłacie na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r., nr 177, poz. 1054, ze zm.; dalej: ustawa o VAT, uVAT) za lipiec i sierpień 2015 r. oraz przybliżoną kwotę odsetek za zwłokę liczonych dla kwoty podatku do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT oraz orzekającą o zabezpieczeniu, przed wydaniem decyzji określającej, przybliżonej kwoty VAT podlegającego zapłacie na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT na majątku strony szczegółowo wskazanym w sentencji tej decyzji na poczet ww. zobowiązania i odsetek za wskazane okresy, w części utrzymująca decyzję organu I instancji w mocy.
Postępowanie przed organami podatkowymi.
9 maja 2018 r. NDUCS wszczął wobec strony kontrolę celno-skarbową w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania VAT za miesiące lipiec i sierpień 2015 r. Decyzję w przedmiocie zabezpieczenia wydano 26 sierpnia 2021 r., jednak z treści akt administracyjnych nie wynika, aby zakończono przedmiotową kontrolę celno-skarbową. W kwestii upływu biegu przedawnienia DIAS powołał się na treść art. 70 § 1, art. 70 § 6 pkt 1 oraz art. 70c ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540, ze zm.; dalej: o.p.) i wskazał, że termin przedawnienia upływał 31 grudnia 2020 r. Jednak równolegle do prowadzonej kontroli celno-skarbowej Prokuratura Okręgowa we W. nadzorowała śledztwo pod sygn. akt [...], dotyczące ewentualnego uszczuplenia należności publicznoprawnych z tytułu VAT oraz narażenia na nienależny zwrot nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w związku z działalnością m.in. firmy S. oraz S.(1) sp. z o.o., jak i innych spółek powiązanych. Zakres śledztwa rozszerzono postanowieniem o jego przedłużeniu z 30 czerwca 2018 r. Postępowanie przygotowawcze obejmowało jednocześnie okres lipiec i sierpień 2015 r. oraz pozostawało w związku ze zobowiązaniem podatkowym, z którego niewykonaniem wiąże się podejrzenie popełnienia przez stronę przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. Prowadzone śledztwo (na moment wydania decyzji przez DIAS, tj. 6 grudnia 2021 r.) było w fazie in rem. Zaś zawiadomienie o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia doręczono pełnomocnikowi 23 czerwca 2020 r. Zatem, zdaniem organu odwoławczego, nie doszło do instrumentalnego wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe.
DIAS odwołał się również do treści art. 33 § 1, § 2, § 3, § 4 pkt 2 o.p. i wskazał, że decyzja o zabezpieczeniu powinna być oparta na całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych świadczących o tym, że w danej sprawie może nie dojść do wykonania zobowiązania podatkowego. Postępowanie zabezpieczające stanowi instytucję, której celem jest ochrona przyszłych interesów wierzyciela. Postępowanie to może toczyć się równolegle z postępowaniem kontrolnym i podatkowym, a jego celem jest zapewnienie wykonania przez zobowiązanego ciążącego na nim obowiązku przez zabezpieczenie skuteczności przyszłej egzekucji. Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie zabezpieczające nie prowadzi do wykonania obowiązku. Stwarza jedynie gwarancje, że w przyszłości dojdzie do jego wyegzekwowania. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zabezpieczenia jest w każdym przypadku przedmiotem uznania organu podatkowego. Uznanie to obejmuje podjęcie decyzji o skorzystaniu bądź nieskorzystaniu z zabezpieczenia w razie wystąpienia ustawowej przesłanki. Wskazano, że w trakcie kontroli celno-skarbowej organ podatkowy I instancji ustalił, że w okresie lipiec-sierpień 2015 r. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej strona dokonała nieprawidłowego rozliczenia podatku naliczonego wykazanego na fakturach wystawionych przez G. sp. z o.o., P. sp. z o.o. i N. sp. z o.o. oraz wystawiła faktury na rzecz G. sp. z o.o., V. sp. z o.o., E. sp. z o.o., które nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Ustalenia z kontroli ujęto w decyzji organu odwoławczego na stronach od 10 do 70 zaskarżonej decyzji. Stwierdzono, że wobec zaistnienia nieprawidłowości uznano za uzasadnioną obawę, że określone w przyszłości wobec strony zobowiązania w VAT za lipiec i sierpień 2015 r. do zapłaty na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy o VAT wraz z odsetkami mogą nie zostać przez stronę wykonane ze względu na ujawnione nieprawidłowości w zakresie rzetelności deklarowanych przez stronę podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania VAT. Co się tyczy uprawdopodobnienia wystąpienia przesłanki uzasadnionej obawy, to okoliczności w tym zakresie wskazano na stronach od 71 do 75 zaskarżonej decyzji.
Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.
Od ww. decyzji DIAS strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zaskarżając ją w całości i zarzucając naruszenie:
1. art. 208 § 1 w zw. z art. 70 § 1 w zw. z art. 70 § 6 pkt 1 o.p. poprzez wydanie decyzji, już po upływie terminu przedawnienia, bowiem bieg terminu przedawnienia na podstawie art. 70c o.p. nie został zawieszony, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa i organ winien był umorzyć postępowanie;
2. art. 33 § 1, § 3 i § 4 pkt 2 o.p. poprzez jego błędne zastosowanie w przedmiotowej sprawie wobec braku podstaw prawnych i faktycznych uzasadniających wydanie decyzji o zabezpieczeniu na majątku;
3. art. 33 § 4 o.p. poprzez uznanie, że zachodzi uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania podatkowego w sytuacji, gdy przeprowadzona ocena aktualnej sytuacji finansowej Strony takiego stwierdzenia nie potwierdza;
4. art. 122, art. 180 § 1, art. 188, art. 187 § 1 i art. 191 o.p. poprzez niewykazanie okoliczności uzasadniających obawę, iż zobowiązanie nie zostanie wykonane;
5. art. 122 o.p. w zw. z art. 187 § 1 o.p. przez naruszenie zasady prawdy materialnej;
6. art. 121 § 1 o.p. przez naruszenie zasady zaufania podatnika do organów podatkowych.
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów podatkowych obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że wątpliwość budzi działanie organu, który po wszczęciu 9 maja 2018 r. postępowania kontrolnego, powoduje wydanie przez Prokuraturę Okręgową we W. 30 czerwca 2018 r. postanowienia o rozszerzeniu śledztwa na okres lipiec i sierpień 2015 r., a po upływie 3,5 roku nie doręcza się skarżącej żadnego dokumentu, w którym zakwestionowano by prawidłowość rozliczenia VAT za ten okres. W stosunku do skarżącej nie sprecyzowano też żadnych zarzutów, które uzasadniałyby wszczęcie postępowania karnego skarbowego. Skarżąca podkreśliła, że organ w doręczonym jej pełnomocnikowi zawiadomieniu z 23 czerwca 2020 r. wskazał, że śledztwo jest prowadzone w sprawie o przestępstwo: bezpodstawny zwrot podatku (art. 76 ustawy z 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz.U. z 2018 r., poz. 1958 ze zm.; dalej: k.k.s.)); posługiwanie się nierzetelnymi fakturami (art. 62 § 2 k.k.s.), prowadzące do uszczuplenia należności publicznoprawnej dużej wartości (art. 37 § 1 k.k.s.). W rozliczeniu VAT w złożonych przez skarżącą deklaracjach VAT-7 w żadnym z objętych postępowaniem kontrolnym miesięcy nie została wykazana kwota VAT do zwrotu. W sierpniu 2015 r. została wykazana kwota VAT do zapłaty. Organ nadal prowadzi postępowanie kontrolne od 3,5 roku. Postępowanie to ogranicza się do włączania dowodów i decyzji uzyskanych z innych postępowań. Zdaniem skarżącej postępowanie karne skarbowe ma walor instrumentalny, albowiem służyło jedynie zawieszeniu biegu terminowi przedawnienia. Skarżąca wskazała również, że warunkiem wydania decyzji o zabezpieczeniu jest nie tylko istnienie uzasadnionej obawy, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane, ale przede wszystkim istnienie zobowiązania podatkowego. Oznacza to, że organy podatkowe nie mogą dokonywać zabezpieczenia zobowiązania, które nie istnieje.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z 8 grudnia 2022 r., I SA/Wr 71/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję DIAS oraz poprzedzającą ją decyzję NDUCS oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego. WSA wskazał na dwie podstawy swojego rozstrzygnięcia. Powołał okoliczność, że 9 maja 2018 r. wszczęto kontrolę celno-skarbową w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania VAT za miesiące lipiec i sierpień 2015 r. Decyzja w przedmiocie zabezpieczenia wydana została 26 sierpnia 2021 r., tj. przed zakończeniem kontroli celno-skarbowej. WSA stwierdził po pierwsze, że zaskarżona decyzja jest obarczona wadą braku analizy instrumentalności wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sprawie. Nadto stanął na stanowisku, prezentując szeroki wywód oparty na przepisach Konstytucji oraz prawa unijnego, że niedopuszczalne było wydawanie decyzji w sprawie zabezpieczenia, gdy organ nie zakończył kontroli celno-skarbowej. Dopiero bowiem z treści decyzji zabezpieczającej skarżąca dowiedziała się o nieprawidłowościach, które są jej zarzucane. Dodatkowo WSA przeanalizował regulację art. 33 § 2 o.p. w kontekście zapisu, "w toku kontroli celno-skarbowej, przed wydaniem decyzji" i stwierdził, że kontrola celno-skarbowa powinna być zakończona bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 3 miesięcy. Po zakończeniu czynności kontrolnych dokonywanych w czasie kontroli celno-skarbowej prowadzonej w zakresie, o którym mowa w art. 54 ust 1 pkt 1, sporządza się z zastrzeżeniem art. 82 ust 1 ustawy z 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2021 r., poz. 422 ze zm.; dalej: uKAS), wynik kontroli. W terminie 14 dni od dnia doręczenia wyniku kontroli kontrolowany może skorygować uprzednio złożoną deklarację podatkową. Zdaniem WSA, gdy formalnie potraktować pojęcia "tok kontroli celno-skarbowej" i etap "przed wydaniem decyzji" byłby to czas pomiędzy wszczęciem kontroli celno-skarbowej a jej zakończeniem. Kontrola celno-skarbowa toczy się zawsze przed postępowaniem podatkowym i wydaniem decyzji, ale chodzi tutaj o moment, kiedy ustalenia są na tyle istotne, że mogą doprowadzić do wydania decyzji. Sąd wyjaśnił, że "ustawodawca inaczej rozumie (w tym przypadku) tok kontroli celno-skarbowej, objął nim bowiem również etap po formalnym zakończeniu kontroli celno-skarbowej przed jego przekształceniem w postępowanie podatkowe. Należy tym samym przyjąć, że wyżej wskazane sformułowanie musi, zważywszy na wyjątkowy charakter instytucji zabezpieczenia, odnosić się do takiego momentu, w którym organy nie mają wątpliwości, że zachodzą przesłanki do podważenia domniemania prawidłowości podatku wynikającego z deklaracji." W konsekwencji Sąd pierwszej instancji sformułował tezę, że użyte w art. 33 § 2 o.p. sformułowanie "w toku kontroli celno-skarbowej, przed wydaniem decyzji" należy odczytywać w ten sposób, że dopiero w tym momencie – doręczenia wyniku kontroli, w którym zawarto nieprawidłowości, zgodnie z art. 82 ust 1 w zw. z art.. 82 ust 2 pkt 5 uKAS – realizuje się kompetencja organu celno-skarbowego do wydania decyzji zabezpieczającej.