Wyrok WSA z dnia 15 stycznia 2026, sygn. I SA/Wr 520/25

Nabywca nieruchomości nie jest stroną postępowania egzekucyjnego zatem formułowane przez Skarżącą żądania nie mogą doprowadzić do doręczenia jej postanowienia o umorzeniu tego postępowania, ani wywołać skutku w postaci przyznania uprawnienia do jego zaskarżenia. Poddanie kontroli instancyjnej rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego jest bowiem obszarem zastrzeżonym wyłącznie dla stron postępowania egzekucyjnego - czyli wierzyciela i zobowiązanego (art. 59 § 5 u.p.e.a.).

Orzecznictwo sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje, że poza wierzycielem i zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym w ograniczonym zakresie mogą uczestniczyć także inne podmioty, o ile wynika to wyraźnie z przepisów ustawy.

DIAS wskazał, że Strona nie jest ani wierzycielem ani zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym. Strona - zaistniała wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości - jako licytant, który na licytacji publicznej zaoferował najwyższą ceny nieruchomości i któremu organ egzekucyjny postanowieniem z 3 września 2019 r. udzielił przybicia. Spółka ma z pewnością interes faktyczny, zainteresowana jest bowiem objęciem we własność mienia, jednak to nie czyni z niej strony postępowania uprawnionej do kwestionowania rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, gdyż u.p.e.a. przyznaje takie uprawnienie wyłącznie zobowiązanemu oraz wierzycielowi, niebędącemu organem egzekucyjnym. Postulowane przez Stronę postanowienie o odmowie przybicia nie może zostać wydane, gdyż postanowieniem z 3 września 2019 r. znak 0228-SEE.711.694.2019.POST organ egzekucyjny udzielił jej już przybicia. W dniu wydania postanowienia o przybiciu nie istniały przesłanki negatywne, o których mowa w art. 111n u.p.e.a. Dopiero wskutek śmierci Dłużnika [...] września 2019 r. w sprawie zaistniała konieczność zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku Dłużnika oraz zawieszenia postępowania w sprawie przybicia. Postanowienia w tej sprawie organ egzekucyjny wydał (odpowiednio) 15 i 31 października 2019 r.

Skarżąca pozostaje również w błędnym przekonaniu, iż postanowienie w sprawie przybicia z 3 września 2019 r. jest ostateczne i ostateczne wobec Zobowiązanej. Postępowanie w sprawie przybicia pozostaje zawieszone od dnia wydania przez organ egzekucyjny postanowienia z 31 października 2019 r.

Zgodnie z art. 103 k.p.a. skutkiem prawnym zawieszenia postępowania jest wstrzymanie biegu terminów określonych w Kodeksie (terminów ustawowych oraz wyznaczonych przez organ), w tym terminów do dokonania czynności organu administracji prowadzącego postępowanie. Terminy nie biegną wobec wszystkich stron zawieszonego postępowania również wówczas, gdy przyczyna zawieszenia postępowania dotyczy tylko jednej ze stron. Terminy zaczynają biec dalej od dnia doręczenia postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania stronom..

Mając na uwadze, że w tej sprawie śmierć strony nastąpiła w toku biegu terminu do wniesienia zażalenia od postanowienia w sprawie przybicia postanowienie to - wbrew zarzutom zażalenia - jest nieostateczne.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. przepisu art. 6, art. 7, art. 7b, art. 8, art. 9 art. 77 §1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a, w szczególności przez:

a. naruszenie wyrażonych w ww. przepisach podstawowych zasad postępowania administracyjnego oraz nadrzędnych zasad konstytucyjnych, tj. zasady ochrony zaufania obywatela do państwa i prawa, a także zasady legalizmu, zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów, zasady prawdy obiektywnej oraz zasady przekonywania;

b. naruszenia przepisów dotyczących postępowania dowodowego przez dokonywanie ustaleń faktycznych nie przeprowadzając dowodów mających istotne znaczenie dla sprawy;

c. uchylenie się od dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;

d. błędne ustalenie na podstawie postanowienia sędziego — komisarza, iż udział w wysokości 1/2 przysługujący Zobowiązanej wszedł do jej masy upadłości, podczas gdy, orzeczenie to ma ograniczona skuteczność odnoszoną jedynie do ram toczącego się postępowania upadłościowego, co wyklucza konstruowanie skutku dalej idącego, polegającego na przyjęciu istnienia jego rozszerzonej prawomocności prowadzącej do związania nim organów i sądu/

e. całkowite zignorowanie faktu udzielenia wiążącego i prawnie skutecznego przybicia na rzecz skarżącej, co do udziału należnego Zobowiązanej, a w konsekwencji naruszenie praw i słusznych interesów skarżącej;

f. konsekwentne pomijanie praw skarżącej oraz jej interesu na dalszych etapach postępowania, na skutek prowadzenia postępowania z całkowitym pominięciem skarżącej, pomimo iż zostało wydane skuteczne postanowienie o przybiciu nieruchomości na jej rzecz, które nigdy nie zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, a mimo to w rozumieniu organów nie stanowi ono podstawy respektowania praw i interesu skarżącej oraz prowadzenia tego postępowania z poszanowaniem zasad prawa administracyjnego;

2. art. 7, 8, 9 oraz art. 10 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. przez prowadzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego z pominięciem nabywcy nieruchomości, w skutek czego nie miał on wiedzy o treści zapadłych w sprawie rozstrzygnięć, w tym nie wiedział o umorzeniu postępowania egzekucyjnego względem majątku Zobowiązanej, podczas gdy jako podmiot posiadający w sprawie interes prawny winien być zawiadamiany o wydanych w sprawie orzeczeniach, w tym powinny mu być one doręczane;

Naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 18 pkt 2 u.p.e.a. przez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy wraz z udzieleniem przybicia nabywca nieruchomości uzyskuje prawo do przyznania mu własności wylicytowanej nieruchomości, co przesądza o konieczności uznania go za stronę postępowania, jako że ma on interes prawny w tym, aby jego uprawnienia nie zostały uszczuplone, a tym samym ma on prawo poddawania kontroli instancyjnej rozstrzygnięć, które stoją na przeszkodzie w nabyciu prawa własności, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. przez błędne przyjęcie, że w sprawie nie istnieją podstawy do uchylenia dotychczasowego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Wrocław-Śródmieście z dnia 11 września 2023 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Zobowiązanej, podczas gdy nabywca bez własnej winy nie brał udziału w postępowaniu;

2. art. 111m w zw. z art. 111r. w zw. z art.59§1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. w zw. z art. 146 ust. 1 p.u. przez ich niewłaściwe zastosowanie i odstąpienie od poinformowania nabywcy nieruchomości o wydanym rozstrzygnięciu, który na podstawie postanowienia o przybiciu, jako oświadczenia woli organu egzekucyjnego o sprzedaży nieruchomości licytantowi wskazanemu w tym rozstrzygnięciu, uzyskuje prawo do przyznania mu własności wylicytowanej nieruchomości i tym samym przyznaje mu uprawnienia do pozyskiwania informacji o aktualnym etapie postępowania, nierozerwalnie związanego z jego interesem prawnym i faktycznym objęciem we własność mienia, co w konsekwencji skutkuje naruszeniem interesu prawnego skarżącego oraz zasad postępowania administracyjnego;

3. art. 59 §1 pkt 10 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. w zw. z art. 146 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 614 z późn. zm.) w zw. z art. 43 §1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 236) przez ich niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania egzekucyjnego, podczas gdy postanowienie o udzieleniu przybicia, jeszcze przed wystąpieniem podstawy zawieszenia postępowania (tj. przed śmiercią Dłużnika), wobec Zobowiązanej stało się ostateczne zanim zmarł jej były małżonek - albowiem z uwagi na ustanie związku małżeńskiego Zobowiązanej i Dłużnika na skutek rozwodu i ustania wspólności majątkowej małżeńskiej, egzekucja z nieruchomości powinna być prowadzona w stosunku do każdego z udziałów w nieruchomości oddzielnie, a zatem wobec upływu terminu na zaskarżenie przez Zobowiązaną postanowienia o przybiciu, skutki licytacji dokonały się wobec niej, dlatego też udział w nieruchomości nie mógł wejść do masy upadłości Zobowiązanej, a zatem brak było podstaw do umorzenia postępowania wobec niej.

4. art. 77 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 341 z późn. zm.) w zw. z art. 118 O.p. przez ich nieprawidłową wykładnię i uznanie przez organ, iż brak jest możliwości kontynuowania postępowania z udziałem spadkobierców zmarłego Dłużnika z uwagi na brak możliwości wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej spadkobierców za zobowiązania, podczas gdy niezależnie od braku możliwości wydania decyzji o odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej z uwagi na przedawnienie wierzytelności, wobec ostatecznego nabycia spadku przez spadkobierców zmarłego, w tym nabycia prawa własności nieruchomości, co do której prowadzona była egzekucja, w mocy pozostaje odpowiedzialność rzeczowa właściciela z obciążonej nieruchomości, umożliwiająca zaspokojenie do wysokości sumy hipoteki;

5. art. 70 § 8 O.p. przez jego niezastosowanie i uznanie, iż doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego, podczas gdy zgodnie z literalnym brzmieniem przepisu nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu

III. Niezależnie od powyższego, na wypadek nieuwzględnienia powyższych zarzutów zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 111n w zw. z art. 111r ust. 2 u.p.e.a. przez ich niezastosowanie i przyjęcie przez organ egzekucyjny, że mógł on wydać postanowienie o umorzeniu postępowania z pominięciem trybu określonego dla odmowy przybicia, co skutkowało wykluczeniem nabywcy z postępowania, w tym pozbawieniem możliwości zaskarżenia tak wydanego orzeczenia.

W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie należy podkreślić, iż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.– w skrócie p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżone postanowienie, jeśli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Przedmiotem sporu w sprawie jest istnienie podstaw do uchylenia – w drodze wznowienia- ostatecznego postanowienia o umorzeniu postepowania egzekucyjnego. Skarżąca swojej legitymacji do wzruszenia tego postanowienia upatruje w uzyskanym w wyniku licytacji nieruchomości przybiciu.

Jak jednak słusznie wskazał DIAS – wbrew stanowisku Skarżącej- do chwili umorzenia postępowania egzekucyjnego postanowienie o udzieleniu przybicia nie stało się ostateczne. Postępowanie to zostało prawomocnie i skutecznie zawieszone na etapie upływu terminu do wniesienia zażalenia przez jednego ze zobowiązanych. Wobec tego, że zarówno Dłużnik jak i Zobowiązana byli stronami postępowania, postanowienie, od którego przysługuje zażalenie nie staje się ostateczne wobec żadnej ze stron.

Ponieważ postanowienie o zawieszeniu postępowania nie zostało skutecznie zakwestionowane, na obecnym etapie – postępowanie nadzwyczajne w przedmiocie umorzenia postepowania egzekucyjnego- nie jest zasadne badanie jego prawidłowości.

Odrębną natomiast kwestią jest badanie prawidłowości postanowienia o umorzeniu postepowania egzekucyjnego. Zasadnie organy obu instancji przyjęły, że Skarżąca nie jest stroną w postępowaniu egzekucyjnym i nie służyło jej prawo zaskarżenia postanowienia o umorzeniu tego postępowania. Konsekwentnie nie może jej przysługiwać prawo do wzruszenia go w trybie nadzwyczajnym.

W postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie znajduje zastosowania norma wypływająca z treści art. 28 k.p.a. definiująca pojęcie strony w postępowaniu administracyjnym, gdyż regulacje dotyczące egzekucji posługują się w tym względzie innymi określeniami. O ile przepisy ustawy egzekucyjnej nie stanowią inaczej, uprawnienia strony przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego przysługują zobowiązanemu oraz wierzycielowi, który nie jest organem egzekucyjnym. Krąg podmiotów, którym w postępowaniu egzekucyjnym przysługuje przymiot strony jest więc znacznie węższy niż w postępowaniu merytorycznym, to jest rozstrzygającym sprawę co do istoty.

W postępowaniu egzekucyjnym w administracji - stronami są: wierzyciel uprawniony do żądania wykonania obowiązku (zgodnie z treścią art. 1a pkt 13 u.p.e.a) - NUS, Dłużnik (w myśl art. 1a pkt 20 u.p.e.a.) oraz Zobowiązana. Z uwagi na upadłość Zobowiązanej w jej imieniu występuje syndyk masy upadłości. W miejsce zmarłego Dłużnika wstępują jego spadkobiercy, ale dopiero po wydaniu przez wierzyciela decyzji o odpowiedzialności za zmarłego zobowiązanego (zgodnie z art. 57 § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny może podjąć postępowanie egzekucyjne, zawieszone z przyczyny określonej w art. 56 § 1 pkt 2 po wydaniu takiej decyzji). W tej sprawie decyzja o odpowiedzialności spadkobierców nie zostanie wydana z uwagi na przedawnienie zaległości. Natomiast zgodnie z art. 110b u.p.e.a. uczestnikami postępowania egzekucyjnego z nieruchomości są:

1) zobowiązany;

2) wierzyciele egzekwujący;

3) osoby, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe lub roszczenia albo prawa osobiste zabezpieczone na nieruchomości;

4) organ, który zawarł umowę o oddanie nieruchomości w użytkowanie wieczyste, jeżeli przedmiotem egzekucji jest użytkowanie wieczyste.

Skarżąca nie należy do żadnej z tych kategorii. Żadne zaś przepisy u.p.e.a. nie przyznają szczególnych uprawnień w postępowaniu egzekucyjnym podmiotowi któremu nieostatecznie udzielono przybicia.

Umorzenie postępowania egzekucyjnego po udzieleniu przybicia (ale przed przysądzeniem własności) powoduje wygaśnięcie skutków przybicia. Nabywca traci prawo do nieruchomości, a komornik umarza egzekucję, co skutkuje zwrotem rękojmi, o ile nie zaistniały szczególne okoliczności. Postępowanie umarza się z urzędu lub na wniosek, m.in. przy upadłości dłużnika. Oznacza to, że nabywca nie otrzyma własności nieruchomości. Jeśli umorzenie następuje z przyczyn niezależnych od nabywcy, rękojmia zostaje mu zwrócona.

Jeżeli po przybiciu, ale przed przysądzeniem, nastąpi upadłość dłużnika, egzekucja podlega umorzeniu z mocy prawa. Umorzenie na tym etapie przerywa proces przeniesienia własności, a nieruchomość pozostaje w majątku dłużnika.

Z tych też względów Skarżąca na obecnym etapie nie ma uprawnień do kwestionowania umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wobec tego podniesiony przez nią- w wniosku o wznowienie postępowania- zarzut pozbawienia jej prawa do udziału w postępowaniu nie mógł stanowić podstawy do uchylenia tego postanowienia. Niemniejsze postępowanie dotyczy wyłącznie tej kwestii. Wobec bezpodstawności zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. skargę należało –zgodnie z art.151 p.p.s.a. oddalić. Natomiast zarzuty formułowane obecnie na etapie skargi są w istocie zarzutami przeciwko postanowieniu o umorzeniu postepowania, wobec czego pozostają poza zakresem rozpoznawanej sprawy.

Na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.