DIAS nie podzielił także argumentacji, że przymusowe dochodzenie należności innych niż objęte zabezpieczeniem stanowi naruszenie zasady zaufania (art. 8 K.p.a. oraz art. 2 Konstytucji w związku z art. 33 § 2 pkt 6 lit. c) u.p.e.a.). Fakt, że wierzycielem i organem egzekucyjnym są te same organy i mają one wiedzę o zastosowanym zabezpieczeniu, a mimo tego podjęły czynności zmierzające do przymusowego egzekwowania innych zobowiązań Skarżącej nie świadczy o działaniu wbrew zasadzie wymienionej w art. 8 K.p.a. Brak podjęcia w tym zakresie działań stanowiłby działanie wbrew interesowi Skarbu Państwa.
Postanowieniem z 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 651/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę wniesioną na to rozstrzygnięcie uznając, że postanowienie z 2 czerwca 2023 roku nr 0201IEW1.720.26.2023.MW nie zostało prawidłowo doręczone. W tym zakresie wypowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 sierpnia 2024 r., III FSK 623/24, podtrzymując stanowisko Sądu I instancji.
Pismem z dnia 20 listopada 2024 r pełnomocnik Spółki powiadomił organ, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla W.-F. we W. z dnia 24 maja 2024 r. o sygn. akt [...] otwarto postępowania sanacyjnego wobec P. sp. z o.o.
Postanowienie z 2 czerwca 2023 roku nr 0201-IEW1.720.26.2023.MW zostało ponownie wysłane 22 listopada 2024 r.
Postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca zarzuciła:
1 naruszenie art. 33 § 2 pkt 6 lit. c u.p.e.a. w związku z art. 6 § 1 K.p.a. oraz art. 80 § 1 u.p.e.a. z art. 8 K.p.a., w związku z art. 18 oraz art. 7 K.p.a., co prowadzi do naruszenia art. 41 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. U. UE. C. z 2007 r. Nr 303, str. 1 z późn. zm. dalej jako Karty), a także art. 2 Konstytucji RP przez egzekwowanie zaległości, której powstanie związane jest wyłącznie z działalnością tego samego wierzyciela i tego samego organu egzekucyjnego (uniemożliwienie uiszczenia zaległości z zabezpieczonego rachunku bankowego), które odpowiedzialne są za niniejsze postępowanie egzekucyjne, co za tym idzie egzekwowana w niniejszej sprawie zaległość powstała jedynie ze względu na wcześniejsze działania tych samych organów, bez jakiejkolwiek "winy" Skarżącej, co sprawia, że naruszona została wyrażona w art. 8 K.p.a. oraz art. 2 Konstytucji RP zasada zaufania do organów państwa przez obarczenie Skarżącej negatywnymi konsekwencjami błędów popełnionych przez organy państwa, a w konsekwencji,
2 naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., w związku z art. 144 K.p.a. i art. 18 u.p.e.a. przez brak uchylenia rozstrzygnięcia organu I instancji pomimo tego, że ewidentnie nie odpowiada ono prawu.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Sądowi z urzędu wiadomym jest, iż:
- postanowieniem Sądu Rejonowego dla W.-F. we W. z dnia 24 maja 2024 r. o sygn. akt [...] otwarto postępowania sanacyjnego wobec P. sp. z o.o.
- DIAS postanowieniem z 23 lipca 2024 r. nr 0201-IER.7010.15.2024.25 utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Skarbowego we Wrocławiu (dalej jako NDUS) z 22 marca 2024 r., nr 0271-SER.7010.1195.2024 w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości w podatku od towarów i usług za grudzień 2022 i luty 2023 r.
Na rozprawie w dniu 15 maja 2025 r. pełnomocnik organu oświadczył, że w sprawie nie były brane pod uwagę okoliczności, które zaszły po podpisaniu postanowienia.
Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to zastrzeżenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd w całości podziela pogląd wyrażony w prawomocnym postanowieniu z 9 stycznia 2024 r. sygn. akt I SA/Wr 651/23, prezentowany także w orzecznictwie sądów administracyjnych, sformułowany w stosunku do doręczenia decyzji, ale mający w ocenie Sądu zastosowanie również do postanowień - w tym w szczególności w uchwale z 7 marca 2022 r. I FPS 4/21 - że decyzja niedoręczona stronie jest decyzją nieistniejącą z prawnego punktu widzenia (uchwały i wyroki sądów administracyjnych publikowane są w CBOSA, tj. Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Aby organ administracji publicznej, który wydał decyzję, stał się nią związany, czyli aby decyzja została wprowadzona do obrotu prawnego, decyzję tę musi uprzednio doręczyć stronie. Z tą chwilą decyzja rozpoczyna dopiero swój byt prawny. Decyzja administracyjna jest oświadczeniem woli organu, a przede wszystkim jest aktem zewnętrznym. Zatem w przypadku braku doręczenia mamy do czynienia z tzw. decyzją nieistniejącą (nieaktem). Ustawodawca nie wprowadził "braku dla strony ujemnych skutków procesowych" jako przesłanki uznawania pism za prawidłowo doręczone. W przypadku tej czynności mamy do czynienia albo z sytuacją gdy doszło do skutecznego doręczenia, albo do takiego doręczenia nie doszło w związku z naruszeniem przepisów regulujących te czynności. Ocena skuteczności doręczenia ma więc charakter "zero-jedynkowy".
Egzystencja prawna decyzji, postanowienia rozpoczyna się w chwili ich doręczenia przynajmniej jednej ze stron danego postępowania administracyjnego, a nieprawidłowe doręczenie jest równoznaczne z ich nieistnieniem w obrocie prawnym (wyroki NSA: z 7 kwietnia 2022 r., I GSK 2331/18; z 11 grudnia 2007 r., II OSK 1650/06; z 23 stycznia 2009 r., I OSK 1467/08; z 19 maja 2006 r., I OSK 1176/05).
Wobec tego uznać należy, że zaskarżone postanowienie weszło do obrotu prawnego dopiero w wyniku jego skutecznego doręczenia. Wobec tego jego prawidłowość należy oceniać według stanu na dzień jego doręczenia. Uwzględnić należy, więc wszystkie zdarzenia, które zaszły pomiędzy podpisaniem a rzeczywistym doręczeniem postanowienia.
Pierwszym z takich zdarzeń jest otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego strony.
Jak wyjaśnia NSA w postanowieniach z 20 lutego 2019 r., I FSK 1745/18 (dostępny CBOSA https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/EBF961C4BB.rtf) oraz I FSK 1731/18, w myśl art. 189 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. - Prawo restrukturyzacyjne (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1428 z późn. zm. dalej: Prawo restrukturyzacyjne) dzień wydania postanowienia o otwarciu postępowania sanacyjnego jest dniem otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Postanowienie to jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania (art. 288 ust. 2 w związku z art. 234 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). W postanowieniu o otwarciu postępowania sanacyjnego zostaje powołany zarządca (art. 51 Prawa restrukturyzacyjnego). Z chwilą otwarcia postępowania sanacyjnego dłużnik - co do zasady - traci na rzecz zarządcy prawo zarządzania i rozporządzania majątkiem stanowiącym masę sanacyjną (art. 288 ust. 2 i 3, art. 294 i art. 323 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego), aczkolwiek nadal pozostaje jego formalnym właścicielem. Otwarcie postępowania sanacyjnego powoduje również wygaśnięcie prokury oraz innych pełnomocnictw udzielonych przez dłużnika. Zarządca może w toku postępowania sanacyjnego udzielać pełnomocnictw, w tym prokury (art. 293 Prawa restrukturyzacyjnego).
Zgodnie natomiast z treścią art. 311 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego postępowania sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne i przed sądami polubownymi dotyczące masy sanacyjnej mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez zarządcę albo przeciwko niemu. Postępowania te zarządca prowadzi w imieniu własnym na rzecz dłużnika. Zarządca - podobnie jak wykonawca testamentu, kurator spadku oraz syndyk masy upadłości - jest tzw. stroną zastępczą. Zasady zastępowania dłużnika przez syndyka i zarządcę sanacyjnego w danym postępowaniu są przy tym takie same (por. art. 144 ust. 1-3 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 614) i art. 311 ust. 1 i 2 Prawa restrukturyzacyjnego), a zatem orzecznictwo i stanowisko doktryny dotyczące funkcji syndyka mogą być w pełni wykorzystane przy wyjaśnianiu roli zarządcy w postępowaniu sanacyjnym (por. S. Gurgul, Prawo upadłościowe. Prawo restrukturyzacyjne. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, 2016 r., s. 1274-1275). Warto w związku z tym przywołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. akt III CSK 244/08 (publ. LEX nr 523687), w którego uzasadnieniu wyjaśniono, że "podstawienie procesowe syndyka w miejsce upadłego jest podstawieniem bezwzględnym, przy którym legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony". W doktrynie natomiast podnosi się, że w toczącym się postępowaniu sądowym lub administracyjnym syndyk jest stroną w znaczeniu formalnym (procesowym), w znaczeniu materialnym natomiast stroną jest sam dłużnik (por. W. Broniewicz, Stanowisko syndyka masy upadłości w procesach z jego udziałem, PiP 1993, z. 2, s. 45).
Utrata w przypadku dłużnika uprawnienia do występowania w postępowaniu sądowym, administracyjnym, sądowoadministracyjnym i przed sądami polubownymi, dotyczącym masy sanacyjnej w charakterze strony w znaczeniu procesowym (utrata legitymacji procesowej), nie oznacza, iż dłużnik pozbawiony zostaje zdolności procesowej. Zdolność taką dłużnik posiada zgodnie z odpowiednimi przepisami proceduralnymi (por. art. 26 P.p.s.a.), tracąc jedynie na rzecz zarządcy uprawnienie do wystąpienia w danym postępowaniu, w którym roszczenie procesowe dotyczy masy sanacyjnej. Bezwzględny charakter przepisu art. 311 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego skutkuje całkowitym pozbawieniem dłużnika legitymacji procesowej w postępowaniach sądowych, administracyjnych, sądowoadministracyjnych i przed sądami polubownymi, dotyczących masy sanacyjnej, także w przypadku zezwolenia przez sąd dłużnikowi na wykonywanie zarządu nad całością lub częścią przedsiębiorstwa w zakresie nieprzekraczającym zakresu zwykłego zarządu na podstawie art. 288 ust. 3 omawianej ustawy.
Przenosząc powyższe poglądy, z którymi Sąd się identyfikuje, na grunt niniejszej sprawy, należy wskazać, że zaskarżone postanowienie skierowane jest do nieprawidłowo oznaczonego podmiotu.
Od momentu otwarcia postępowania sanacyjnego) podmiotem, który był, w zakresie materialnoprawnym, stroną postępowania egzekucyjnego – w tym postępowania w przedmiocie zarzutów- była Spółka w restrukturyzacji. Od tego momentu to zarządcy masy sanacyjnej przysługiwała rola strony w znaczeniu formalnoprocesowym. Wskazać przy tym należy, iż pismem z dnia20 listopada 2024 r. Skarżąca poinformowała DIAS o fakcie otwarcia restrukturyzacji.
Prawidłowym oznaczeniem strony postępowania, w postanowieniu wymiarowej, powinna być " P. Sp. z o.o. w restrukturyzacji, reprezentowana przez Zarządcę", lub "Zarządca masy sanacyjnej P. sp. z o.o. z siedzibą we W. w restrukturyzacji" a nie "P. sp. z o.o.". Właśnie tego dookreślenia "w restrukturyzacji" zabrakło postanowieniu organu. Postanowienie DIAS zostało więc skierowane do podmiotu, który w dacie wydania postanowienia już nie istniał, zamiast do podmiotu istniejącego, będącego podatnikiem a przez to stroną postępowania na płaszczyźnie materialno-prawnej.
"Udział w procesie syndyka zamiast upadłego jest rodzajem zastępstwa procesowego pośredniego, bowiem zastępca działa na rzecz zastąpionego, ale w imieniu własnym. To, że zastępca pośredni dokonuje czynności prawnej we własnym imieniu, oznacza, że skutki tej czynności, polegające na nabyciu praw lub zaciągnięciu zobowiązań, dotykają jego sfery majątkowej. Syndyk nie jest jednak typowym zastępcą pośrednim upadłego, który w przeciwieństwie do typowego zastępcy pośredniego staje się zastępcą z mocy samego prawa, niezależnie od woli upadłego, który nie ma również wpływu na zakończenie bytu prawnego zastępcy oraz podejmuje czynności, które wykraczają poza zakres kompetencji typowego zastępcy."( Wyrok NSA z 5.10.2021 r., III OSK 3961/21, LEX nr 3240018.)
Kolejną zmianą stanu faktycznego nie uwzględnioną przez organ jest fakt zaliczenia na sporną należność dokonanych w innych datach wpłat. Okoliczność ta jest istotna wobec podnoszenia przez stronę zarzutu nieistnienia zobowiązania. Organ w żaden sposób nie odniósł się do tej kwestii, nie wskazał, czy zaliczenie wpływa na istnienie obowiązku. W tym zakresie uznać należy, że niewyjaśniony jest stan faktyczny. "Stosownie do przytoczonego w podstawie kasacyjnej art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy niezbędnego do jej wyjaśnienia. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.). Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.)." (Wyrok NSA z 5.03.2025 r., III OSK 5519/21, LEX nr 3838447.)
Reasumując, w sprawie doszło do naruszenia przepisów o postępowaniu mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez skierowanie postanowienia do podmiotu nie będącego stroną oraz niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. uchylił zaskarżane postanowienie. Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie ustalić w sposób niewątpliwy stan faktyczny w zakresie istnienia zobowiązania oraz skierować postanowienie do właściwego podmiotu.
W kwestii kosztów postępowania podstawą wyroku był art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i § 4 p.p.s.a. Na koszty te (597 zł) złożył się uiszczony wpis od skargi (100 zł), opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) oraz wynagrodzenie doradcy podatkowego (480 zł) ustalone na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 1687).