Jak wyjaśnił DKIS z uwagi na moc wiążącą prawomocnego orzeczenia sądu, DKIS zobowiązany był wydać interpretację indywidualną i zająć stanowisko zgodnie ze wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w orzeczeniu sądu, niezależnie czy stanowisko w nim zawarte jest zgodne z interpretacją ogólną czy nie. Wskazał jednak, że akty interpretacji podatkowej nie korzystają z przymiotu trwałości w znaczeniu odnoszonym do ostatecznych decyzji administracyjnych. Stąd też istnieje, w ocenie organu, możliwość zmiany interpretacji podatkowej, która była wcześniej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Tym samym jako bezzasadny ocenił zarzut skarżącej, jakoby organ błędnie uznał, iż może stwierdzić wygaśnięcie interpretacji indywidualnej wydanej w wyniku wykonania wyroku NSA.
W piśmie procesowym z 24 marca 2024 r. strona podtrzymała swoje stanowisko i wnioski zawarte w skardze. Wskazała, że pogląd spółki kwestionujący argumentację DKIS potwierdza wyrok NSA z 8 sierpnia 2023 r., II FSK1234/21. W wyroku tym NSA orzekł, że organ interpretacyjny nie może stwierdzić wygaśnięcia interpretacji indywidualnej, jeżeli wcześniej była ona przedmiotem oceny prawnej przez sąd administracyjny w prawomocnym wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Na wstępie należy wskazać, że - zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267, ze zm.) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone, w całości albo w części, w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie w razie naruszenia prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to ograniczenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części, sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na tej podstawie Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w ww. trybie.
Na wstępie wyjaśnić trzeba, że orzekający w niniejszej sprawie Sąd dokonuje kontroli prawidłowości wydanego przez DKIS postanowienia jedynie pod kątem ustalenia, czy zasadnie stwierdzono wygaśnięcie interpretacji indywidualnej z uwagi na jej niezgodność z interpretacją ogólną Ministra Finansów. Sąd nie ocenia konsekwencji podatkowych w kontekście opisanego we wniosku o udzielenie interpretacji zdarzenia przyszłego - w tym zakresie wypowiedziały się bowiem prawomocnie sądy obu instancji - ani wniosków płynących z interpretacji ogólnej.
Przedmiotem sporu jest to, czy DKIS może stwierdzić wygaśnięcie interpretacji indywidualnej z uwagi na jej niezgodność z interpretacją ogólną, jeżeli indywidualna została wydana w wyniku uwzględnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W ocenie Sądu, w składzie rozstrzygającym w tej sprawie, w opisanych wyżej okolicznościach stwierdzenie przez DKIS wygaśnięcia interpretacji indywidualnej nie jest dopuszczalne.
Przywołując ramy prawne sprawy wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 14e § 1 pkt 2 o.p. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej może z urzędu stwierdzić wygaśniecie interpretacji indywidualnej, jeżeli jest ona niezgodna z interpretacją ogólną wydaną w takim samym stanie prawnym.
Zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a., ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. W tym miejscu podkreślić należy, że pojęcie "sprawa", o której mowa w powyższym przepisie, to sprawa w znaczeniu materialnym, a nie formalnym oraz, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o samą sentencję wyroku, lecz także o jego uzasadnienie.
Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku. Ocena prawna w sprawach interpretacji indywidualnych, o której stanowi ww. przepis, może dotyczyć w szczególności wykładni prawa materialnego oraz oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie.
Kolejno wskazać trzeba na brzmienie art. 170 p.p.s.a., który stanowi, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W orzecznictwie na tle przepisu art. 170 p.p.s.a. wskazuje się wręcz, że odstąpienia od już raz prawomocnie sformułowanej oceny prawnej nie mogą usprawiedliwiać nawet możliwe wady oceny prawnej zawartej w tymże poprzednim wyroku. Inne stanowisko, byłoby nie do pogodzenia z podstawowymi zasadami porządku prawnego, w tym zwłaszcza z art. 2 (zasada pewności prawa), art. 7 (zasada praworządności) oraz art. 178 ust. 1 Konstytucji RP (zasada związania sędziego Konstytucją i ustawą). Innymi słowy, rozstrzygnięcie zawarte w prawomocnym orzeczeniu stwarza stan prawny taki, jaki z niego wynika. Sądy rozpoznające między tymi samymi stronami inny spór muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak przyjęto w prawomocnym, wcześniejszym wyroku (wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 1112/19).
Jednocześnie zauważyć należy, że ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny, może spowodować zmiana – po wydaniu orzeczenia sądowego – istotnych okoliczności faktycznych oraz wzruszenie orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 153 i B. Adamiak, Glosa do wyroku SN z 25 lutego 1998 r., III RN 130/97, OSP 1999/5/101, s. 263 i n). Stanowisko takie jest powszechnie przyjęte również w orzecznictwie sądów administracyjnych gdzie zgodnie podkreśla się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie tak długo, jak wyrok Sądu nie zostanie uchylony w prawem określonym trybie, bądź też nie ulegnie zmianie stan prawny, będący podstawą orzekania (zob. wyrok NSA z 16 października 1997 r., I SA/Po 263/97; wyrok SN z 25 lutego 1998 r., III RN 130/1999, nr 1, poz. 2; wyrok NSA z 29 lipca 1999 r., IV SA 1177/97; wyrok NSA z 6 września 2001 r., III SA 3377/00; wyrok NSA z 1 października 2001 r., SA/Rz 434/00, Palestra 2002, nr 9-10, s. 199, wyrok NSA z 11 kwietnia 2013 r., I OSK 1790/11, wyrok NSA z 14 maja 2014 r., II FSK 904/13). Stanowisko to pozostaje aktualne również w obecnym stanie prawnym, biorąc pod uwagę obowiązujące od 15 sierpnia 2015 r. brzmienie przepisu art. 153 p.p.s.a.
Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.
W okolicznościach wyrokowanej sprawy, stan sprawy (zdarzenie przyszłe) został zakreślony we wniosku, który zainicjował proces zakończony - po wyrokach sądów - wydaniem interpretacji indywidualnej z 27 maja 2024 r. znak 0111-KDIB2-1.4010.188.2020.9.DD i z uwagi na charakter sprawy nie uległ zmianie. Zmianie nie uległy również przepisy prawa, których dotyczyła interpretacja indywidualna wydana w wyniku uwzględniania wyroków sądów obu instancji. Nie zostały również wzruszone ww. orzeczenia zawierające ocenę prawną, uwzględnioną przez organ w ww. interpretacji indywidualnej.
Wobec powyższego, DKIS związany był w sprawie oceną prawną wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 stycznia 2021 r., I SA/Wr 527/20, co do którego Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 30 stycznia 2024 r., II FSK 569/21 oddalił skargę kasacyjną organu.
Konkludując, w okolicznościach wyrokowanej sprawy stwierdzenie przez organ – na podstawie art. 14e § 1a pkt 2 o.p. - wygaśnięcia interpretacji indywidualnej, zostało dokonane przez DKIS w sprawie zainicjowanej wnioskiem skarżącej z 5 maja 2020 r., która to sprawa została prawomocnie osądzona wyrokami sądów administracyjnych obu instancji. W świetle tego co zostało wyżej wyjaśnione, uchylenie przez DKIS przedmiotowej interpretacji indywidualnej - wydanej w wyniku wykonania przez ten organ wyroków Sądów, którymi był związany - z uwagi na jej niezgodność z interpretacją ogólną nie było dopuszczalne, zostało bowiem dokonane z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. oraz art. 170 p.p.s.a. W tych okolicznościach zasadnym okazał się zarzut naruszenia przez organ, wyrażonej w art. 120 o.p., zasady legalizmu. Nadto, w ocenie Sądu, wydanie interpretacji indywidualnej z zamiarem jej uchylenia w związku z niezgodnością z interpretacją ogólną (w chwili wydania przedmiotowej interpretacji ta niezgodność była DKIS znana) stanowiło tylko pozorne wykonanie wyroku sądu. Natomiast już samo uchylenie interpretacji w tych okolicznościach wskazuje na naruszenie zasady, zgodnie z którą postępowanie powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów, dlatego zasadnym okazał się również zarzut naruszenia art. 121 § 1 o.p.
Dodatkowo odnotować trzeba – co jednak nie miało przesądzającego znaczenia w sprawie - że interpretacja ogólna, która stanowiła dla DKIS asumpt dla wygaszenia interpretacji indywidualnej, została wydana po wydaniu wyroku przez WSA jednak przed zapadnięciem wyroku NSA. NSA miał wiedzę o wydanej interpretacji ogólnej, wskazywał bowiem na nią w uzasadnieniu wyroku. Nie uznał jednak, aby pogląd prawny w niej prezentowany mógł zostać uwzględniony jako właściwy w zawisłej przed nim sprawie, o czym świadczy ocena prawna przedstawiona w uzasadnieniu wyroku sądu kasacyjnego, przyjęta w odniesieniu do zdarzenia przyszłego, które stanowiło kanwę dla sformułowanych we wniosku o wydanie interpretacji zagadnień prawnych.
Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, organ zastosował w sprawie art. 14e § 1a pkt 2 o.p. z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. oraz art. 170 p.p.s.a. oraz z naruszeniem art. 120 o.p. art. 121 § 1 o.p. w zw. z 14h o.p., dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a., uchylił w całości zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z 6 sierpnia 2024 r. znak 0111-KDIB2-1.4010.188.2020.10.DD, o czym orzeczono w pkt. I wyroku.
Wskazać trzeba, na co powoływała się skarżąca, że tożsamy problem prawny stanowił przedmiot rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 8 sierpnia 2023 r., II FSK 1234/21. W wyroku tym NSA uznał, że organ interpretacyjny nie może w trybie art. 14e § 1a pkt 2 o.p. stwierdzić wygaśnięcia interpretacji indywidualnej, jeżeli wcześniej była ona przedmiotem oceny prawnej dokonanej przez sąd administracyjny w prawomocnym wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (597 zł), obejmujący zwrot uiszczonego wpisu sądowego od skargi (100 zł), zwrot uiszczonej opłaty skarbowej za złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa (17 zł), oraz wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika w postepowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji (480 zł), ustalone według stawki z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 w sprawie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964, ze zm.).