2. naruszenie art. 120 i art. 121 § 1 o.p. - poprzez naruszenie zasady legalizmu (praworządności) oraz zasady postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, polegające na stwierdzeniu wygaśnięcia Interpretacji, podczas gdy brak ku temu uzasadnionej przyczyny, gdyż brak było jej niezgodności z interpretacją ogólną wydaną w takim samym stanie prawnym;
Mając na uwadze powyższe naruszenia prawa, wniesiono o stwierdzenie nieważności postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia o wygaśnięciu interpretacji indywidualnej, ewentualnie uchylenie postanowienia, oraz poprzedzającego je postanowienia o wygaśnięciu interpretacji indywidualnej, umorzenie postępowania, zasądzenie od Dyrektora KIS na podstawie art. 200 PPSA zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę DKIS podtrzymał stanowisko zawarte w skarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przechodząc do omówienia motywów wydanego wyroku, należy wskazać, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.)). Wskutek takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone, jeśli sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku kwalifikowanego naruszenia prawa sąd stwierdza nieważność postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, które to zastrzeżenie nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.
Przedmiotem sporu między stronami jest kwestia czy organ podatkowy mógł stwierdzić wygaśnięcie w całości interpretacji indywidualnej, która jedynie w części była niezgodna z interpretacją ogólną. Zdaniem organu podatkowego przepis art. 14e § 1a pkt 2 O.p. nie pozwala mu na inne działanie. Skarżąca dodatkowo podnosi, iż DKIS stwierdził wygaśnięcie interpretacji indywidualnej z uwagi na jej niezgodność z interpretacją ogólną, mimo iż – zdaniem Spółki – nie dotyczyła ona zagadnienia, o którym mowa w interpretacji ogólnej. Z tym również nie zgodził się DKIS, wskazując na fragmenty interpretacji indywidualnej niezgodne z interpretacją ogólną.
W ocenie Sądu, w tak zarysowanym sporze należy przyznać rację Skarżącej.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do stanowiska Skarżącej, iż w interpretacji indywidualnej, której wygaśnięcie stwierdził DKIS, organ odniósł się do kwestii nieobjętych pytaniem Spółki (wynagrodzeń za czas nieobecności w pracy), wywodząc powinność oceny tego zagadnienia z opisu stanu faktycznego, wskazać należy, iż w niniejszym postępowaniu Sąd nie jest uprawniony do kontroli zgodności z prawem interpretacji indywidualnej w zakresie pożądanym przez Skarżącą. Kwestionując zasadność wypowiedzenia się przez organ co do kwestii, które zdaniem Spółki, nie były przedmiotem wniosku, Skarżąca winna była dążyć do wyeliminowania interpretacji indywidualnej z obrotu prawnego, wdrażając adekwatne środki zaskarżenia. Oceniając te kwestie w niniejszym postępowaniu, Sąd w zasadzie dokonałby kontroli innego zagadnienia oraz w konsekwencji rozstrzygnięcia (interpretacji indywidualnej), niż będące przedmiotem skargi, a wcześniej postępowania przed organem podatkowym. Skoro zaś interpretacja indywidualna nie została wyeliminowana z obrotu prawnego, to podlega ona kontroli zgodności z interpretacją ogólną w trybie art. 14e § 1a pkt 2 O.p. w pełnym jej zakresie. Nie ma zaś sporu co do tego, iż zawarte w interpretacji indywidualnej stanowisko DKIS, odnośnie tego czy wydatki pracownicze poniesione w związku z usprawiedliwioną nieobecnością pracownika mogą stanowić koszt kwalifikowany do ulgi badawczo-rozwojowej, jest niezgodne ze stanowiskiem wyrażonym w interpretacji ogólnej.
Następnie przypomnieć trzeba, że jednym z obowiązków organu podatkowego jest działanie w granicach udzielonej mu kompetencji. Każde działanie organu podatkowego powinno mieć oparcie w przepisie prawa (zakaz domniemywania kompetencji). Obowiązek działania organów władzy publicznej (organów podatkowych) w granicach i na podstawie wyraźnych przepisów prawa wywodzi się z zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasady legalizmu (art. 7 Konstytucji RP i art. 120 O.p.) oraz zasady podziału i równowagi władzy (art. 10 Konstytucji RP). Wykładnia przepisów kompetencyjnych zawsze wiąże się z dylematem między dwoma wartościami: skutecznością (sprawnością) instytucji publicznej w wykonywaniu jej zadań, z jednej strony, oraz przewidywalnością i racjonalnością (rzetelnością) rozstrzygnięć instytucji publicznej, z drugiej. U podstaw każdego domniemania kompetencji leży zarówno troska o efektywność działania instytucji publicznej, jak i obawa o interesy jednostek podległych jej władzy. W języku Konstytucji dylemat ten został wyrażony w zasadzie sprawności i rzetelności działania instytucji publicznej (zawartej w preambule). Zaś zakaz domniemywania kompetencji w prawie publicznym, w tym prawie podatkowym, służy przede wszystkim dwóm celom: ochronie obywatela przed arbitralnymi i nieprzewidywalnymi działaniami władzy publicznej oraz zagwarantowaniu równowagi pomiędzy instytucjami publicznymi w ustroju opierającym się na podziale władzy (por. J. Roszkiewicz, Zakaz domniemywania kompetencji i wyjątki od tego zakazu. Studium publicznoprawne. C.H. Beck Warszawa 2022, s. 5-6). Istota zakazu domniemywania kompetencji sprowadza się do obowiązku językowej wykładni norm kompetencyjnych, czyli ustalenia treści uprawnienia organu władzy publicznej (organu podatkowego) wyłącznie w oparciu o literalne brzmienie przepisu, w którym dana norma została wysłowiona. Co do zasady, wszelkie wątpliwości (niejasności) co do rozumienia norm kompetencyjnych należy rozstrzygać na rzecz ograniczenia jej skutków władczych. Zaś sięgnięcie do metod pozajęzykowej wykładni przepisu kompetencyjnego może prowadzić do potwierdzenia rezultatu wykładni językowej (tamże s. 67-68). Stosowanie wnioskowania z "celu na środki" do wykładni przepisów kompetencyjnych jest w zasadzie niedopuszczalne, w szczególności zakazane jest wywodzenie kompetencji z tzw. przepisów zadaniowych, czyli określających funkcję bądź zadania organu władzy publicznej, bez przypisania im uprawnień koniecznych dla ich realizacji (tamże s. 64).
Stosownie do treści art. 14e § 1a pkt 2 O.p., DKIS może z urzędu stwierdzić wygaśnięcie interpretacji indywidualnej, jeżeli jest ona niezgodna z interpretacją ogólną wydaną w takim samym stanie prawnym.
Wynikająca z powołanego wyżej przepisu kompetencja DKIS w zakresie stwierdzenia wygaśnięcia interpretacji indywidualnej dotyczy jedynie sytuacji, w której jest ona niezgodna z interpretacją ogólną wydaną w takim samym stanie prawnym. Zakres określonej w ww. przepisie kompetencji wyznacza możliwy kierunek działania organu podatkowego. Zatem organ podatkowy nie może stwierdzić wygaśnięcia interpretacji indywidualnej w sytuacji, gdy interpretacja indywidualna jest: zgodna z interpretacją ogólną lub nie wchodzi w zakres udzielonej interpretacji ogólnej.
Wsparcie powyższego stanowiska odnajdujemy w wykładni systemowej. Interpretując art. 14e §1a pkt 2 O.p., należy mieć bowiem na uwadze, że dotyczy on zarówno interpretacji indywidualnych, jak i interpretacji ogólnych, stąd też nie można go wykładać z pominięciem chociażby art. 14c § 1 i 2 O.p. oraz art. 14a § 1a O.p. – czyli przepisów mających zasadnicze znaczenie dla zrozumienia istoty obu rodzajów interpretacji. Zgodnie z art. 14c § 1 O.p., interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym (art. 14c § 2 O.p.). W świetle art. 14a § 1a pkt 1 O.p., Minister właściwy do spraw finansów publicznych dąży do zapewnienia jednolitego stosowania przepisów prawa podatkowego przez organy podatkowe, w szczególności: dokonując ich interpretacji, z urzędu lub na wniosek (interpretacje ogólne), - przy uwzględnieniu orzecznictwa sądów, Trybunału Konstytucyjnego lub Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Interpretacja ogólna wydawana jest na tle abstrakcyjnie ujętego zdarzenia (zagadnienia) w powiązaniu z konkretnym problemem prawnym powstałym w związku z interpretacją przepisów prawa podatkowego. Natomiast treść art. 14a § 2 pkt 2 O.p. wyraźnie wskazuje, że instytucja ta ma służyć zachowaniu jednolitości stosowania prawa przez organy podatkowe. Tego rodzaju interpretacja nie ma jednak sama z siebie żadnej mocy wiążącej, zarówno dla organów podatkowych, jak i podatników. Tym niemniej można w sposób pośredni przypisać jej funkcje ochronne. Przede wszystkim w art. 14k § 2 O.p. przewidziano, że zastosowanie się do interpretacji ogólnej przed jej zmianą nie może szkodzić temu, kto się do niej zastosował, jak również w przypadku nieuwzględnienia jej w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej. Ponadto podatnik może wywodzić ją z ogólnych zasad ustawy - Ordynacja podatkowa, chociażby z zasady zaufania do organów podatkowych (art. 121 § 1 O.p.). Powyższe oznacza, że tak długo, jak w obrocie prawnym pozostaje interpretacja indywidualna odnosząca się do stanu faktycznego bądź zdarzenia przyszłego, jak również stanowiska prawnego strony, które odpowiadają zagadnieniu, o którym jest mowa w art. 14a § 1a pkt 1 O.p. – jej adresat korzysta z ochrony przewidzianej w art. 14k § 1 O.p. Ustaje ona dopiero wraz ze stwierdzeniem wygaśnięcia interpretacji indywidualnej na podstawie art. 14e §1a pkt 2 O.p.
Sąd nie podziela poglądu organu podatkowego, że właściwa wykładnia art. 14e § 1a pkt 2 O.p. powinna prowadzić do wniosku, iż organ podatkowy zobowiązany jest do stwierdzenia wygaśnięcia całości interpretacji indywidualnej. Jak słusznie zauważył NSA w swoich wyrokach z dnia: 13 lipca 2023 r. sygn. akt II FSK 224/21 i 8 sierpnia 2023 r. sygn. akt II FSK 1157/21 oraz 1158/21, (CBOSA), interpretacje indywidualne mogą swoim zakresem przedmiotowym obejmować wiele przepisów oraz zagadnień. Przesłanką zastosowania wygaśnięcia interpretacji indywidualnej jest jej niezgodność z interpretacją ogólną wydaną w takim samym stanie prawnym. Tym samym to zakres interpretacji ogólnej wytycza granice, w których organ jest władny stwierdzić wygaśnięcie konkretnej interpretacji indywidualnej. Gdyby przyjąć, że interpretacja indywidualna jest niezgodna z ogólną tylko w części, a organ zobligowany jest stwierdzić jej wygaśnięcie w całości – to orzekałby o wygaśnięciu interpretacji również w części prawidłowej, w zakresie, w jakim daje możliwości skorzystania z przypisanej jej ochrony. Skoro art. 14e § 1a pkt 2 O.p. pozostaje w takiej relacji względem interpretacji indywidualnych i ogólnych, to w pełni zasadne jest posłużenie się jedną z podstawowych reguł interpretacyjnych, tj. wnioskowaniem a fortiori w postaci argumentum a maiori ad minus. Dla tego rodzaju rozumowania podstawą są przepisy uprawniające, a przebiega ono w ten sposób, że skoro komuś wolno więcej, tym bardziej wolno mniej. W rozpoznawanej sprawie oznacza to tyle, że skoro organ podatkowy mógł stwierdzić wygaśnięcie interpretacji indywidualnej w całości, tym bardziej mógł to uczynić tylko w stosunku do jej części. O tym, jakie działanie podejmie, decyduje zaś zakres stwierdzonej niezgodności interpretacji indywidualnej z interpretacją ogólną.
Nie ma wątpliwości, że uzyskana przez Skarżącą interpretacja indywidualna miała znacznie szerszy zakres, niż interpretacja ogólna Ministra Finansów z dnia 13 lutego 2024 r. nr DD8.8203.1.2021, czego organ podatkowy nie kwestionuje.
Stwierdzenie wygaśnięcia interpretacji indywidualnej w całości, czyli również w części nieobjętej zakresem interpretacji ogólnej, stanowi naruszenie w sposób istotny art. 14e § 1a pkt 2 O.p., jak też art. 121 § 1 O.p. w zw. z art. 14h O.p.
Niewątpliwie stwierdzenie wygaśnięcia interpretacji indywidualnej w całości było działaniem na szkodę Skarżącej i pozbawiło ją ochrony z przedmiotowej interpretacji indywidualnej po myśli art. 14k § 1 O.p.
W uzasadnieniu niniejszego wyroku Sąd wykorzystał argumentację przedstawioną w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 9 kwietnia 2025 r. sygn. akt I SA/Wr 759/24 oraz 7 maja 2025 r. sygn. akt: I SA/Wr 760/24
Z przedstawionych wyżej względów uchylono w całości postanowienie organu podatkowego wydane w pierwszej i drugiej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. (punkt I sentencji wyroku).
W ponownym postępowaniu organ podatkowy zobowiązany jest stwierdzić wygaśnięcie przedmiotowej interpretacji indywidualnej w części, w jakiej jest ona niezgodna z przedmiotową interpretacją ogólną.
W związku z uwzględnieniem skargi Sąd orzekł również w punkcie II sentencji wyroku o kosztach postępowania na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 i 4 p.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącej zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w kwocie 597 zł, obejmujący zwrot uiszczonego wpisu sądowego od skargi (100 zł) oraz opłaty od pełnomocnictwa (17 zł), a także wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącej będącego doradcą podatkowym (480 zł).