W piśmie procesowym z [...] czerwca 2025 r. Skarżący podtrzymał zarzut bezczynności organu. W jego ocenie wydana decyzja naruszała prawo i nie dotyczyła w swojej sentencji sedna jego wniosku. W jego ocenie trwające postępowanie jest przewlekłe, a organ przeciąga swoje działania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a."), kontrola ta obejmuje również bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 4a.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Wyjaśnienia wymaga, że bezczynność organu ma miejsce wówczas, gdy organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do podjęcia czynności, nie podejmuje jej w terminie określonym w przepisach prawa i w konsekwencji pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność ma na celu spowodowanie wydania przez organ administracji publicznej oczekiwanego aktu lub podjęcia określonej czynności. Zatem, aby można było mówić o bezczynności organu, należy przede wszystkim stwierdzić, że ciąży na nim wynikający z przepisów prawa obowiązek wszczęcia postępowania i podjęcia w nim stosownego rozstrzygnięcia (stosownej czynności), a dopiero później, iż obowiązku tego – w nakazanym terminie - organ nie wypełnia.
Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność organu, stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Oznacza to, że celem skargi na bezczynność organu administracji, jest doprowadzenie do wydania przez ten organ decyzji administracyjnej (lub innego aktu) w sprawie wszczętej żądaniem strony. Ocena co do bezczynności organu, dokonana być musi na gruncie właściwego dla załatwienia sprawy prawa materialnego, gdyż ono rozstrzyga o legitymacji organu i wynikających z przepisów uprawnieniach i obowiązkach.
W postępowaniu sądowym wszczętym skargą na bezczynność organu sąd nie bada zgodności z prawem określonego aktu lub czynności organu administracji, lecz poddaje kontroli ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie, a także ocenia, czy działania podejmowane przez organ administracji w trakcie prowadzonego postępowania zmierzały do jej merytorycznego załatwienia. Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się tu zatem do badania czy organ miał wynikający z przepisów prawa obowiązek wydania aktu lub podjęcia czynności i czy dokonał tego w terminie ustawowym, określonym zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej także jako: "k.p.a."), przedłużonym na zasadach określonych w art. 36 k.p.a., ewentualnie w innym, wynikającym z przepisów prawa materialnego, terminie, a także czy czynności organu podejmowane w ramach prowadzonego postępowania były zasadne i adekwatne do okoliczności sprawy.
W badanej sprawie Skarżący zarzucił organowi bezczynność w przedmiocie braku podjęcia działań wskazanych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 650/24.
Istotę sprawy stanowi kwestia czy organ podjął wymagane prawem działanie, czy też pozostaje w bezczynności.
Sąd nie dopatrzył się w działaniach organu znamion bezczynności.
Analizując sekwencje zdarzeń wyjaśnić należy, że na dzień [...] marca 2025 r., tj. na dzień wniesienia przez Skarżącego ponaglenia, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r. nie był w posiadaniu organów podatkowych.
Powyższym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2024 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2024 r. W wyroku tym Sąd wskazał, że: "Rozstrzygając sprawę ponownie Zakład Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany będzie dokładnie wyjaśnić stan faktyczny sprawy, w tym ustalić treść rzeczywistego żądania Skarżącego. W tym celu organ zwróci się do Skarżącego o sprecyzowanie żądania zawartego we wniosku, przy czym wezwanie do sprecyzowania wniosku będzie zawierać stosowne, adekwatne do realiów kontrolowanej sprawy, pouczenie. Następnie obowiązkiem organu będzie rozpoznanie wniosku Skarżącego z zastosowaniem trybu postępowania adekwatnego do żądania wniosku." Ww. wyrok nie został zaskarżony i uzyskał walor prawomocności z dniem [...] lutego 2025 r.
W tym miejscu należy przywołać przepis działu VIII ustawy p.p.s.a. zatytułowanego "Wykonywanie orzeczeń sądowych". Stosownie do art. 286 § 1 p.p.s.a., po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu pierwszej instancji kończącego postępowanie akta administracyjne sprawy zwraca się organowi administracji publicznej, załączając odpis orzeczenia ze stwierdzeniem jego prawomocności. Z kolei zgodnie § 2 art. 286 p.p.s.a., termin do załatwienia sprawy przez organ administracji określony w przepisach prawa lub wyznaczony przez sąd liczy się od dnia doręczenia organowi akt albo, w przypadku, o którym mowa w § 1a, odpisu orzeczenia.
Zatem z przepisu art. 286 § 2 p.p.s.a. odczytywanego łącznie z art. 286 § 1 p.p.s.a. wynika, w jaki sposób liczy się termin, który ma organ do załatwienia sprawy po jej rozstrzygnięciu przez sądy administracyjne, wyznaczając jako graniczny moment otrzymania przez organ odpisu prawomocnego wyroku wraz z uzasadnieniem i aktami sprawy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 3 grudnia 2019 r., w sprawie o sygn. akt I FSK 1818/19, "w świetle powołanych przepisów nie można wymagać od organu podjęcia działań bez zwrotu akt znajdujących się w sądzie administracyjnym w związku z prowadzonym postępowaniem." W orzecznictwie wskazuje się również, że przepis art. 286 p.p.s.a. ustanawia zasadę "realnej możliwości" wykonania wyroku sądowego, gdyż organ musi dysponować aktami sprawy w sposób możliwy do podjęcia rozstrzygnięcia, analogicznie jakby prowadził postępowanie po raz pierwszy w sprawie, a zatem po wpłynięciu wniosku (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 marca 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2566/07; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2015 r., sygn. akt I FSK 118/14; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 3343/21).
Zatem obowiązek organu do wykonania wyroku powstaje w momencie zwrotu przez sąd akt temu organowi, po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu pierwszej instancji.
W rozpatrywanej sprawie zwrot akt administracyjnych wraz z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r. wpłynął do organu [...] marca 2025 r. (k. 42 akt adm.). Sądowi z urzędu wiadomym jest, że zarządzenie o zwrocie akt administracyjnych z Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy do organu nastąpiło [...] marca 2025 r.
W ocenie Sądu, dopiero od momentu otrzymania odpisu prawomocnego wyroku w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2024 r. wraz z uzasadnieniem i aktami sprawy, organ miał możliwość podejmowania czynności procesowych, uwzględniając stanowisko Sądu zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r.
W tym kontekście zwrócenia uwagi wymaga, że ogólne zasady dotyczące terminów załatwiania spraw uregulowane zostały w art. 35 k.p.a., który w § 1 określa, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Z kolei załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3), natomiast załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Stosownie do art. 35 § 4 k.p.a., przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i § 3a. Z kolei zgodnie z brzmieniem art. 35 § 5 k.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.
W realiach rozpoznawanej sprawy znajdował zastosowanie termin wynikający z art. 35 § 3 k.p.a. W rozpatrywanej sprawie pismem z [...] kwietnia 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwrócił się do Skarżącego o doprecyzowanie zakresu żądania wniosku z [...] maja 2024 r. Na pismo organu z [...] kwietnia 2025 r. Skarżący nie odpowiedział. Następnie w dniu [...] kwietnia 2025 r. organ wydał decyzję, którą umorzył postępowanie z wniosku Skarżącego.
W tej sytuacji uznać należy, że skarga złożona [...] kwietnia 2025 r. przez Skarżącego okazała się bezzasadna. Skoro wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 4 grudnia 2024 r. wpłynął do organu [...] marca 2025 r. to podjęcie przez ZUS czynności w sprawie (w postaci zwrócenia się do Skarżącego pismem z [...] kwietnia 2025 r. o doprecyzowanie wniosku, a następnie wydanie decyzji w dniu [...] kwietnia 2025 r.) nie nastąpiło z przekroczeniem terminu wynikającego z art. 35 § 3 k.p.a. W związku z powyższym trudno mówić o jakiejkolwiek bezczynności we wskazanym przez Skarżącego zakresie.
Końcowo, Sąd wyjaśnia, że poza zakresem niniejszej sprawy są podnoszone przez Skarżącego w skardze okoliczności przemawiające za merytorycznym rozpoznaniem wniosku z [...] maja 2024 r. zgodnie z oczekiwaniem Skarżącego.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl
J. Ziołek L. Kleczkowski U. Wiśniewska