Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 (są to sprawy dotyczące decyzji i postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym, a także innych aktów i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa) lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (tj. spraw obejmujących indywidualne interpretacje przepisów prawa podatkowego oraz opinii zabezpieczających). Ponadto sąd administracyjny, na podstawie art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a., rozpoznaje skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w kodeksie postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a., skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W tej sprawie ten warunek został spełniony.
W. B. wywiódł skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie udzielenia informacji w zakresie wysokości naliczonych składek na FUS w latach 2013-2014, 2017-2018 i 2019 r., po wniesieniu ponaglenia do organu.
W kontekście przedmiotu sporu należy w pierwszej kolejności przywołać znajdujące zastosowanie w sprawie regulacje prawne.
Stosownie do art. 34 ust. 1 u.s.u.s., Zakład zapewnia rzetelność i kompletność informacji gromadzonych na kontach ubezpieczonych i na kontach płatników składek w sposób uregulowany niniejszą ustawą. Informacje zawarte na koncie ubezpieczonego i koncie płatnika składek prowadzonych w formie elektronicznej, które przekazane zostały w postaci dokumentu pisemnego albo elektronicznego, są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym (art. 34 ust. 2 u.s.u.s.). Do informacji zawartych na kontach ubezpieczonych i kontach płatników składek oraz danych źródłowych będących podstawą zapisów na tych kontach stosuje się przepisy o ochronie danych osobowych (art. 34 ust. 3 u.s.us..). Wykorzystywanie danych osobowych i innych informacji zgromadzonych na kontach ubezpieczonych dopuszczalne jest jedynie w przypadkach określonych w ustawie (art. 34 ust. 4 u.s.u.s.).
Zgodnie z art. 50 ust. 1h ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm., dalej jako u.s.u.s., "ustawa"), informacje o stanie konta Zakład udostępnia ubezpieczonym, którzy w systemie teleinformatycznym Zakładu utworzyli profil informacyjny. Informacje o stanie konta, na żądanie ubezpieczonego, udostępnia się również w formie pisemnej, z uwzględnieniem ust. 2b-2d (art. 50 ust. 1i ustawy). Stosownie do art. 50 ust. 2b ustawy, informację o stanie konta Zakład przesyła listem zwykłym na adres do korespondencji podany w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, o którym mowa w art. 36 ust. 10. Jeżeli ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych przez więcej niż jednego płatnika składek, informację o stanie konta przesyła się na adres do korespondencji podany w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, które Zakład otrzymał jako ostatnie (art. 50 ust. 2c ustawy). Jeżeli adres do korespondencji jest nieprawidłowy lub niepełny, informację o stanie konta Zakład przesyła na podany w zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych adres zamieszkania lub adres zameldowania albo na adres zameldowania na pobyt stały uzyskany z rejestru PESEL (art. 50 ust. 2d ustawy). Stosownie do art. 50 ust. 2e ustawy, jeżeli po otrzymaniu informacji o stanie konta ubezpieczony niebędący płatnikiem składek stwierdzi, że na jego koncie nie zostały zewidencjonowane wszystkie należne składki na ubezpieczenie emerytalne lub zostały zewidencjonowane w niewłaściwej wysokości, powinien zgłosić do płatnika tych składek, na piśmie lub do protokołu, wniosek o sprostowanie danych przekazanych do Zakładu w dokumentach związanych z ubezpieczeniami społecznymi określonych w ustawie lub przekazanie brakujących dokumentów, zwany dalej "wnioskiem o sprostowanie danych". W przypadku nieuwzględnienia przez płatnika składek wniosku o sprostowanie danych oraz w przypadku gdy płatnik składek już nie istnieje, ubezpieczony powinien złożyć we wskazanej przez Zakład jednostce organizacyjnej Zakładu wniosek o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, przedkładając jednocześnie dokumenty potwierdzające wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kopię informacji, o której mowa w ust. 2f (art. 50 ust. 2h ustawy).
Podsumowując, dane z konta ubezpieczonego i konta płatnika są udostępniane na wniosek osób fizycznych i płatników, których dotyczą. Wniosek o udostępnienie informacji z konta ubezpieczonego osoba fizyczna składa na piśmie w terenowej jednostce organizacyjnej ZUS, właściwej dla jego miejsca zamieszkania. W tym celu ubezpieczony może posłużyć się przygotowanym przez ZUS wnioskiem o wydanie zaświadczenia (informacji) z konta osoby ubezpieczonej US-7. Ubezpieczony może również stawić się w ZUS osobiście i po okazaniu dokumentu tożsamości uzyskać informacje ze swojego konta ustnie. W takim przypadku ZUS – na wniosek ubezpieczonego – ma obowiązek potwierdzić na piśmie ustne udostępnienie danych z konta ubezpieczonego. Płatnik, ubezpieczony oraz pobierający świadczenia z ubezpieczeń społecznych lub inne świadczenia wypłacane przez ZUS na podstawie odrębnych przepisów, który posiada profil informacyjny w PUE ZUS, może samodzielnie pobierać dokument potwierdzający jego dane zgromadzone w systemie teleinformatycznym ZUS. Zakres danych, które mogą być pobrane w tym trybie, określa ZUS (zob. K. Antonów i inni, Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Warszawa 2024, art. 50 i tam powołane: Ustawa..., Suplement, red. B. Gudowska, J. Strusińska-Żukowska, komentarz do art. 50).
Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że W. B. 5 maja 2025 r. wystąpił do Zakładu z pisemnym wnioskiem o udzielenie informacji znajdujących się na prowadzonym dla jego osoby koncie ubezpieczonego. Organ wnioskowanych informacji udzielił dopiero po wniesieniu 4 lipca 2025 r. skargi na bezczynność organu do tut. Sądu, bo pismem z 1 sierpnia 2025 r.
Nie było w sprawie sporu co do tego, że Zakład żądanymi danymi dotyczącymi wysokości należnych składek dysponował, bo znajdowały się one na koncie skarżącego jako ubezpieczonego. Bezspornie udzielona pisemna odpowiedź organu uwzględnia żądane wnioskiem informacje. Sąd uznał w niniejszej sprawie, że skarżący jako ubezpieczony ma prawo żądać - a Zakład ma obowiązek udzielić - informacji znajdujących się na własnym koncie tego ubezpieczonego. Uprawnienie po stronie skarżącego i obowiązek po stronie organu zostały skonkretyzowane w przywołanych wyżej przepisach art. 34 i art. 50 u.s.u.s.
Uprawnienie ubezpieczonego do żądania informacji o jego koncie i odpowiadający temu uprawnieniu obowiązek ZUS do udzielenia tych informacji ma zatem swoje źródło w przepisach prawa materialnego, także rangi konstytucyjnej. Stosownie do art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa. Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą (art. 51 ust. 4 Konstytucji RP).
Realizacja prawa dostępu ubezpieczonego do dotyczących go danych gromadzonych przez Zakład może warunkować możliwość podjęcia przez niego dalszych czynności, które wpływają na jego sytuację prawną, bo w istocie związaną np. z uzyskaniem prawa do emerytury lub emerytury w określonej wysokości, w szczególności poprzez sprostowanie danych czy wszczęcie postępowania wyjaśniającego. Odpowiedź Zakładu na wniosek o udzielenie informacji o stanie konta ubezpieczonego będzie zatem czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a to czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
Zgodnie zaś z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Stosownie do art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1); niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2); załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Zgodnie z art. 36 § 1 i 2 k.p.a. o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
W ocenie Sądu, wynika z przewołanych regulacji prawnych, że w sprawie udzielenia informacji o koncie ubezpieczonego zastosowanie powinny znaleźć przepisy Kodeksu postepowania administracyjnego, w tym art. 35 k.p.a. Przepis art. 35 § 2 k.p.a. wskazuje, że informacja takowa udzielona powinna zostać ubezpieczonemu niezwłocznie. Niezwłocznie załatwić sprawę to załatwić ją bez nieuzasadnionej zwłoki. Niezwłocznie powinny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
W przedmiotowej sprawie oczywiste jest, że Zakład wydał wnioskowaną przez skarżącego informację w oparciu o dane, którymi rozporządza, którymi dysponuje i nie wynika z treści pisma będącego odpowiedzią na wniosek skarżącego z 5 maja 2025r., aby organ prowadził postępowanie wyjaśniające w tej sprawie. To powoduje, że organ winien był żądanych informacji udzielić niezwłocznie, czyli w istocie najszybciej jak to możliwe. W piśmiennictwie wskazuje się, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek udostępnić dane z konta ubezpieczonego albo konta płatnika w terminie 7 dni, chyba że podjął postępowanie wyjaśniające, które powoduje wydłużenie tego terminu (zob. K. Antonów i inni, Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Warszawa 2024, art. 50 i tam powołane: Ustawa..., Suplement, red. B. Gudowska, J. Strusińska-Żukowska, komentarz do art. 50). Toczące się postępowanie przed sądem powszechnym nie wpływało na prawo ubezpieczonego do uzyskania informacji o danych zgromadzonych na jego koncie.
W analizowanym przypadku Zakład nie udzielił wnioskowanych informacji o koncie skarżącego ani niezwłocznie, ani też w terminie 7 dni, ani nawet w terminie miesiąca od otrzymania wniosku. Dopuścił się tym samym bezczynności. Nie sposób uznać, że była to sprawa szczególnie skomplikowana.
Uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1, 2 i 3 p.p.s.a.:
- zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
- zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
- stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
W myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce
z rażącym naruszeniem prawa.
Mając na uwadze, że organ udzielił odpowiedzi na wniosek z 5 maja 2025 r. po wniesieniu skargi, która została złożona 4 lipca 2025 r., rozpoznanie zawartego w skardze żądania zobowiązania organu do załatwienia tego wniosku na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stało się bezprzedmiotowe, w związku z czym Sąd orzekł o umorzeniu postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt 1 wyroku). Nie można zobowiązać organu do określonego działania, które przed dniem orzekania zostało już podjęte.
Zgodnie z przywołanym już art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bezczynność organu zachodzi z rażącym naruszeniem prawa, gdy w sposób znaczący i jednoznaczny doszło do przekroczenia terminów określonych przepisami prawa na dokonanie danej czynności, a jednocześnie nie zachodzą okoliczności wyłączające w jakimkolwiek zakresie winę organu za tę bezczynność. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie ustawowych obowiązków, czyli terminów do załatwienia sprawy. Rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków strony i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istotą rażącego naruszenia prawa jest pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia (por. wyrok NSA z 24 maja 2018 r., sygn. II OSK 381/18, dostępny jak wyżej).
Nie budzi wątpliwości Sądu, że z taką sytuacją nie mamy do czynienia
w odniesieniu do wniosku skarżącego z 5 maja 2025 r., na który organ odpowiedział niezwłocznie po wniesieniu skargi, wyjaśniając, że oczekiwał na stosowny wniosek Sądu Okręgowego w K. w związku z toczącym się postępowaniem przed tym sądem. Opóźnienie w rozpoznaniu wniosku nie było znaczące, a w okolicznościach sprawy nie ma przesłanek do przyjęcia, aby celem organu było zlekceważenie złożonego wniosku, a tym samym obowiązków nałożonych na organ ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych.
Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał w pkt 2 wyroku, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że stwierdzona bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa.