Końcowo PPWIS zauważył, że po wydaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt SK 81/19, aktualny pozostaje podgląd wyrażony w dotychczasowym w orzecznictwie, że komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego (dalej: "GIS") wydawany corocznie na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy nie stanowi samoistnego źródła obowiązku szczepień ochronnych. W komunikacie tym zawarte są specjalistyczne informacje z zakresu medycyny dotyczące technicznych kwestii wykonania obowiązku szczepienia. Nie jest w nim już określany termin poddania dziecka określonemu szczepieniu i liczba dawek danego szczepienia, a regulacja ta została przeniesiona do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 2023 r. Przepisy ustawy zmieniającej nie zawierają natomiast przepisów przejściowych dla postępowań wszczętych i niezakończonych przed zmianą przepisów, w związku z czym nowe przepisy należy stosować od dnia wejścia w życie nowelizacji (od 1 października 2023 r.), również do aktualnie toczących się postępowań. Nie przesądza to o ich wadliwości, ani nie wpływa na wykonalność przedmiotowego obowiązku.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem M. A. wniósł skargę do sądu administracyjnego, zaskarżając ww. postanowienie PPWIS w całości oraz zarzucając:
1. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa przez wezwanie zobowiązanej do wykonania nieistniejących szczepień w rozporządzeniu MZ z 2023 r.;
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym;
3. naruszenie art. 7a, 77 i 81a k.p.a. przez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
4. naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a. przez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak merytorycznego odniesienia się przez organ II instancji do zarzutów skarżącej;
5. naruszenie art. 80 k.p.a. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień.
Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu skargi wywiodła, że obowiązek określony przez wierzyciela w upomnieniu, jak i tytule wykonawczym, wzywa do wykonania szczepienia przeciwko śwince, które nie istnieje zarówno w Programie Szczepień Ochronnych, jak i obecnie w Harmonogramie Szczepień, stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia MZ z 2023 r. Jest to odpowiednio szczepienie zdefiniowane jako nagminne zapalenie przyusznic (świnka), co oznacza, że wierzyciel zdefiniował obowiązek w sposób niezgody z obowiązującymi przepisami. Strona skarżąca zwróciła również uwagę, że mimo stawienia się na lekarskie badanie kwalifikacyjne, z dokumentacji medycznej wewnętrznej nie sposób wywnioskować jakie przeciwwskazania i w jaki sposób zostały wykluczone. PPWIS nie odniósł się ponadto do wad badania kwalifikacyjnego. W tym względzie wskazano, że przepisy ustawy jednoznacznie określają wymogi, jakie muszą zostać spełnione przed przeprowadzeniem szczepienia ochronnego, a naruszenie procedury, w szczególności brak spełnienia przesłanek wskazanych w art. 17 ust. 2 ustawy, skutkuje brakiem legalnej możliwości poddania dziecka szczepieniom. Znamiennym jest, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do jego wykonania. Zatem lekarz ma obowiązek wykluczyć przeciwwskazania zdrowotne do szczepienia, w szczególności te zawarte w charakterystyce produktu leczniczego producenta danego preparatu. W niniejszej sprawie lekarz nie dokonał oceny stanu zdrowia dziecka i nie wykluczył istnienia przeciwwskazań do szczepienia, co stanowi rażące naruszenie przepisów prawa. Brak tej oceny oznacza, że nie można jednoznacznie stwierdzić, czy stan zdrowia dziecka pozwala na bezpieczne wykonanie szczepienia, co uniemożliwia jego legalne przeprowadzenie. Strona skarżąca wskazała, że w aktach sprawy brak jest zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, o którym mowa w art. 17 ust. 4 ustawy, a które potwierdzałoby kwalifikację dziecka do obowiązkowych szczepień ochronnych. Powołując się na orzecznictwo wskazała, że brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, stanowi o braku wymagalności obowiązku. W konsekwencji powyższych uchybień, w ocenie strony skarżącej, nie zostały spełnione ustawowe przesłanki warunkujące dopuszczenie dziecka do szczepienia. Przeprowadzenie badania kwalifikacyjnego oraz samego szczepienia w sytuacji, gdy nie wykluczono przeciwwskazań przez lekarza oraz nie wydano wymaganego zaświadczenia, jest w jej ocenie, działaniem niezgodnym z przepisami ustawy.
Ponadto PPWIS nie odniósł się do niewłaściwego określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy przez pominięcie przez wierzyciela obowiązku stawienia się na badania kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Tak sformułowany obowiązek uniemożliwia podjęcie przez stronę zobowiązaną dalszych czynności i wprowadza błąd co do obowiązku stanowiącego przedmiot postępowania egzekucyjnego. W tytule wykonawczym nie została ponadto wskazana podstawa prawna prowadzonej egzekucji, co jest również istotnym uchybieniem. Końcowo strona skarżąca zwróciła uwagę na naruszenie art. 136 i 138 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując oraz doprecyzowując stanowisko oraz argumentację wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Organ egzekucyjny dodatkowo zaś wskazał, że prawidłowość jego działania oraz zastosowania przywołanych przepisów prawa, biorąc pod uwagę treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19, potwierdza orzecznictwo NSA.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie PPWIS z 18 lutego 2025 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie PPIS z 7 stycznia 2025 r. nr [...] PPIS oddalające zarzuty strony skarżącej w sprawie prowadzonej przeciwko niej egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającym na poddaniu małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (dawki szczepienia podstawowego), błonicy, tężcowi i krztuścowi (dawki szczepienia podstawowego), ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu - poliomyelitis (dawki szczepienia podstawowego), odrze, śwince i różyczce (szczepienie podstawowe), na podstawie wystawionego przez PPIS dnia 17 lipca 2023 r. tytułu wykonawczego.
Przypomnieć należy, że dnia 29 października 2024 r. strona skarżąca zgłosiła następujące zarzuty w sprawie ww. egzekucji administracyjnej.
1. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy przez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym;
2. brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak kwalifikacji dziecka do szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań, brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak wystawienia i wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,
3. naruszenie przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. przez przystąpienie do egzekucji podczas, gdy tytuł nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., tj.:
c) niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku o charakterze niepieniężnym, skutkująca pominięciem art. 17 ust. 2 i 4 ustawy;
d) brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzonej egzekucji.
Prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zobowiązanemu na mocy art. 33 § 1 u.p.e.a. Wedle art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest: (pkt 1) nieistnienie obowiązku; (pkt 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: (lit. a.) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, (lit. b.) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, (lit. c.) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; (pkt 3) błąd co do zobowiązanego; (pkt 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; (pkt 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; (pkt 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: (lit. a.) odroczenia terminu wykonania obowiązku, (lit. b.) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, (lit. c.) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a. i b. Wedle art. 33 § 4 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
W orzecznictwie podkreśla się jednolicie, że zarzut jest środkiem prawnym o jednolitym charakterze. Wnosząc go, zobowiązany zamierza wykazać zaistnienie jednej z przesłanek z art. 33 § 2 u.p.e.a., czym kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu egzekucyjnego nie dotyczy sprawy administracyjnej, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się ten szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego, kwestionujący dopuszczalność wszczęcia lub dalszego prowadzenia egzekucji administracyjnej albo dopuszczalność lub zasadność zastosowania określonego środka egzekucyjnego. Postępowanie to ma zatem charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach NSA pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA). Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w ich ramach okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie podstaw zgłoszonych zarzutów, a nie kwestii związanych z oceną prawną zasadności lub prawidłowości obowiązku określonego w tytule wykonawczym (por. m.in. wyrok NSA z 29 marca 2022 r., sygn. akt III FSK 546/21, CBOSA).
W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, przedmiotem rozpoznania jest zatem wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do ich rozpatrzenia. W szczególności zaś spełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a. znajduje się zatem poza zakresem art. 33 § 2 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Gliwicach z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1311/21, CBOSA). Z tego też względu, w ocenie sądu, organ egzekucyjny zasadnie uznał, że nie jest kompetentny zajmować stanowisko względem ostatniego (trzeciego) z zarzutów strony skarżącej, polegającego na naruszeniu przez organ egzekucyjny art. 29 § 2 u.p.e.a. przez przystąpienie do egzekucji podczas, gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. Dodać w tym względzie należy, że niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. stanowi w obecnym stanie prawnym podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego na zasadzie art. 59 § 1 pkt 3 u.p.e.a., a tym samym kwestia zawarcia w tytule wykonawczym jego niezbędnych elementów składowych, nie może być podstawą zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, a co najwyżej podstawą wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (we wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego z 27 września 2023 r. strona skarżąca nie powołała się na ww. okoliczność).
Sąd zauważa przy tym, że PPIS zakwalifikował ów zarzut (w części dotyczącej lit. a, tj. niewłaściwie podana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku) jako oparty na art. 33 § 2 lit. c. u.p.e.a., wyjaśniając, że podstawa prawna podana przez wierzyciela w tytule wykonawczym to art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b. i ust. 2 oraz art. 17 ust. 1 ustawy. PPIS doprecyzował przy tym, że obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy - jednego ze źródeł powszechnie obowiązującego prawa RP - powołując w tym względzie wyrok NSA z 22 marca 2023 r. sygn. akt. II OSK 1605/20 (CBOSA). Dokonana przez PPIS kwalifikacja omawianego zarzutu budzi jednak wątpliwości sądu z tego względu, że zarzut ów strona sformowała w sposób jednoznaczny – tj. zarzucając pominięcie art. 17 ust. 2 i 4 ustawy w podstawie prawnej obowiązku sformułowanej w tytule wykonawczym, co wskazuje raczej na podniesienie (nie wymienionego w katalogu art. 33 § 2 u.p.e.a.) zarzutu braku spełnienia wymogu z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. Co więcej, strona skarżąca sformułowała go za pośrednictwem zarzutu naruszenia art. 29 § 2 (prawdopodobnie pkt 3) u.p.e.a. precyzującego warunki nieprzystąpienia do egzekucji przez organ egzekucyjny, podczas gdy katalog podstaw zarzutów przysługujących stronie, został enumeratywnie sformułowany w art. 33 § 2 u.p.e.a. i nie obejmuje weryfikacji prawidłowości niezastosowania przez organ art. 29 § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. Tym samym ostatni z zarzutów sformułowanych przez stronę skarżącą, jako nieodpowiadający którejkolwiek z podstaw zarzutu wymienionych w art. 33 § 2 u.p.e.a., nie mógł zostać rozpatrzony merytorycznie.
Pozostałe dwa zarzuty strony zobowiązanej (skarżącej) zostały natomiast w ocenie sądu rozpatrzone prawidłowo, a przy tym z dochowaniem przepisów postępowania administracyjnego, które wedle art. 18 pkt 2 u.p.e.a. stosuje się odpowiednio w postępowaniu egzekucyjnym, jeżeli przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej.
Pierwszy z nich polega na określeniu obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy przez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym. Zarzut ten oparty został na podstawie art. 33 § 2 pkt 2 lit. c. u.p.e.a.
W tym względzie organ egzekucyjny zasadnie wyjaśnił, że podstawą prawną wprost nakładającą obowiązek szczepień ochronnych jest wskazany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b. ustawy, wedle którego osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Również powołany w tytule wykonawczym art. 5 ust. 2 ustawy precyzuje natomiast, że w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (zwykle rodzice osoby małoletniej).
Z kolei zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, szczepienie ochronne należy rozumieć jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Do określenia, w drodze rozporządzenia m.in.: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, ich wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, a także sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych, został upoważniony minister właściwy do spraw zdrowia na zasadzie delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 10 pkt 1, 2 i 5 ustawy. Obowiązujące obecnie (od 1 października 2023 r.) rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (rozporządzenie MZ z 2023 r.) w katalogu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych zawartym § 2 ww. rozporządzenia, wymienia wszystkie choroby wymienione w treści obowiązku objętego toczącym się względem strony skarżącej postępowaniem egzekucyjnym, w szczególności zaś świnkę, alternatywnie nazywaną nagminnym zapaleniem przyusznic (§ 2 pkt 6 rozporządzenia MZ z 2023 r.). Obie te nazwy choroby zakaźnej funkcjonują równocześnie i mogą być używane zamiennie, o czym świadczy powołanie ich obu nie tylko w ww. katalogu, ale również w dalszej treści rozporządzenia MZ z 2023 r. (np. § 3 ust. 1 pkt 5 lit. b., czy § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia MZ z 2023 r.) oraz w stanowiącym załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia Schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży (ostatnia pozycja tabeli z pkt I, czy druga pozycja tabeli z pkt II), a także w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym corocznie przez GIS w formie komunikatu na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy. Obie te nazwy funkcjonowały również na gruncie uprzednio obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (rozporządzenie MZ z 2011 r.), a tym samym były powoływane w Programie Szczepień Ochronnych ogłaszanym na dany rok przez GIS. W konsekwencji pierwszy z zarzutów skargi nie znajduje podstaw prawnych, bowiem określenie obowiązku w ww. zakresie nastąpiło zgodnie z treścią przepisów prawa, z których ten obowiązek wynika, zaś sam zarzut sformułowany został w oparciu o wadliwą tezę zastosowania niewłaściwej nomenklatury przez wierzyciela i organ egzekucyjny.
Sąd podziela przy tym ugruntowane w orzecznictwie stanowisko, że z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Obowiązek rodzica co do poddania jego małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, wynika więc z mocy przepisów ustawowych (por. m.in. wyroki NSA z dnia 29 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 1494/08, czy z 26 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 3109/19 - CBOSA). Skoro zatem obowiązek ten wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b. i ust. 2 ustawy, a określenie obowiązku egzekwowanego w trybie toczącej się względem strony skarżącej egzekucji administracyjnej, nastąpiło zgodnie z treścią obowiązku wynikającego z ww. przepisu prawa, to sformułowany w tym względzie zarzut słusznie oddalono.
Realizację ww. obowiązku konkretyzują natomiast normy ustawy zamieszczone w rozdziale 4 poświęconym szczepieniom ochronnym (w tym powołane przez stronę skarżącą art. 17 ust. 2 i 4 ustawy). I tak, w myśl art. 17 ust. 1 ustawy osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, o czym stanowi powołany w omawianym zarzucie art. 17 ust. 2 ustawy; natomiast drugi z przepisów powołanych w zarzucie , tj. art. 17 ust. 4 ustawy stanowi, że po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Dodać w tym względzie należy, że wedle art. 17 ust. 3 ustawy, obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w ww. zaświadczeniu; a w przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej – o czym stanowi art. 17 ust. 5 ustawy.
Z przepisów powyższych wynika wprost, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego. Ma ono na celu wykluczanie przeciwwskazań do jego wykonania, zaś w przypadku gdy daje ono podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, następuje skierowanie do konsultacji specjalistycznej. Jeżeli zaś takich podstaw nie ma, lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Sąd zauważa przy tym, że w orzecznictwie trafnie podkreśla się, że treści ww. przepisów nie można interpretować w ten sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań, stanowi przesłankę, od której zależy powstanie obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. wyrok WSA w Łodzi z 19 października 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 484/22, CBOSA). Poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 ustawy, jest natomiast elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Nałożenie obowiązku szczepień w żaden sposób nie przeczy więc potrzebie wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym (por. m.in. wyrok NSA z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19, CBOSA). Lekarskie badanie kwalifikacyjne przeprowadzane w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego stanowi obowiązek instrumentalnie zależny i uprzedni, względem szerszego obowiązku ustawowego poddania się obligatoryjnym szczepieniom ochronnym, co oznacza, że odmowa wykonania tego pierwszego obowiązku jest równoważna naruszeniu obowiązku poddania się wymaganemu szczepieniu ochronnemu (por. np. wyroki NSA z: 8 lutego 2023 r., II OSK 500/20; 2 marca 2023 r., II OSK 2209/20’ 27 kwietnia 2023 r., II OSK 1595/20; 12 czerwca 2014 r., II OSK 1312/13; 21 czerwca 2017 r., II OSK 2654/15; czy z 21 listopada 2019 r., II OSK 3322/17 - CBOSA). W orzecznictwie zauważa się przy tym, że skoro lekarz nie stwierdził przeciwwskazań, to zobowiązany powinien poddać dziecko szczepieniu. Nie ma przy tym znaczenia, że lekarz nie wystawił na prośbę pacjenta dodatkowego oświadczenia o tym, że "wyklucza" zaistnienie jakichkolwiek przeciwwskazań do szczepienia, albowiem, po pierwsze, przepisy są precyzyjne w zakresie treści zaświadczenia lekarza po badaniu kwalifikacyjnym (vide: załącznik nr 2 do rozporządzenia MZ z 2023 r.) a po drugie - wykluczenie wszelkich znanych i nieznanych nauce przeciwwskazań do wykonania szczepienia jest z natury rzeczy niemożliwe (por. m.in. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 22 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 41/23, CBOSA).
Sąd zauważa, że z powołanych wyżej przepisów jasno wynika, że o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do ich podania u dziecka, decyduje każdorazowo lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych z powodu własnych przekonań. Ustawa nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na szczepienie ochronne, wręcz przeciwnie – statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej. Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził w wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r., V KK 306/15 (KZS 2016 nr 11, poz. 45, Legalis, www.sn.pl, KZS 2017 nr 2, poz. 63), że obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia.
Tymczasem, jak wynika z akt postępowania egzekucyjnego, matka dziecka stawiła się z dzieckiem w dniu 8 sierpnia 2022 r. u lekarza rodzinnego w celu poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Podczas badania nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepienia. W dokumentacji widnieje zapis, że "matka chce, aby wykluczyć przeciwskazania do szczepień zgodnie z ChPL szczepionki przeciwko WZW typu B". Ponadto lekarz wpisał w dokumentacji medycznej kod Z28.2, co zgodnie z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych (wydaną przez Światową Organizację Zdrowia) oznacza: "Szczepienie nie wykonane z powodu decyzji pacjenta wynikającej z nieokreślonych przyczyn". Ponadto, na co zwrócił uwagę organ egzekucyjny, lekarz sprawujący podstawową opiekę zdrowotną nad dzieckiem strony wykazał je w przekazywanym do organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej sprawozdaniu jako osobę uchylającą się od szczepień. Ponadto strona nie przedstawiła zaświadczeń potwierdzających leczenie specjalistyczne dziecka i stwierdzających przeciwwskazania do szczepienia ochronnego. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby strona skarżąca podejmowała jakiekolwiek inne działania w kierunku zaszczepienia dziecka, w tym aby była zainteresowana ułożeniem indywidualnego kalendarza szczepień oraz aby w ogóle taka potrzeba istniała. Powyższe oznacza, że strona skarżąca, podobnie jak matka dziecka, nie wyraża zgody na szczepienie dziecka i ta właśnie okoliczność stanowiła przyczynę niewykonania tego obowiązku. Skoro zatem materiał dowodowy jednoznacznie świadczy o braku zamiaru strony co do zaszczepienia dziecka, to tym samym zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego, w szczególności art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. są bezpodstawne.
W ocenie strony skarżącej brak kwalifikacji dziecka do szczepień ochronnych, brak wykluczenia przeciwwskazań, brak indywidualnego kalendarza szczepień, a także brak wydania przez lekarza zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, przemawiają za brakiem wymagalności obowiązku, stanowiącym drugi z podniesionych przez stronę zobowiązaną zarzutów, oparty na § 33 § 2 pkt 6 lit. c. u.p.e.a. Zauważyć przy tym należy, że w sprawie nie doszło do odroczenia terminu wykonania przedmiotowego obowiązku na zasadzie art. 17 ust. 5 ustawy, która to okoliczność stanowi jedną z podstaw zarzutu braku wymagalności obowiązku.
Sąd zauważa w tym względzie, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie (por. m.in. wyrok NSA z 9 maja 2023 r., sygn. akt III FSK 565/22; czy wyrok WSA w Olsztynie z 27 października 2022 r., I SA/Ol 416/22 – CBOSA).
Sąd podziela przy tym stanowisko Sądu Najwyższego, zaprezentowane w wyżej powołanym wyroku sygn. akt V KK 306/15, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego zamierzonym rezultatem ma być poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Zaniechanie poddania się obowiązkowemu szczepieniu, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej rodzi odpowiedzialność karnoadministracyjną przewidzianą w art. 115 § 1 Kodeksie Wykroczeń. Tej samej odpowiedzialności podlega też ten, kto sprawując pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, pomimo zastosowania środków egzekucji administracyjnej, nie poddaje jej określonemu szczepieniu ochronnemu (art. 115 § 2 Kodeksu Wykroczeń)".
Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym aktualizuje osiągnięcie przez nie określonego wieku. Od 1 października 2023 r. wiek dziecka, w jakim należy poddać je obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko konkretnej chorobie zakaźnej, określa rozporządzenie MZ, zaś termin wykonania konkretnych szczepień określa załącznik nr 1 do tego rozporządzenia. Uprzednio wiek dziecka wynikał bezpośrednio z Programu Szczepień Ochronnych wydawanego przez GIS w formie komunikatu. W rozpoznawanej sprawie upomnienie wzywające stronę skarżącą do wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym oraz tytuł wykonawczy, wystawiono na podstawie rozporządzenia MZ z 2011 r. i zgodnie z Planem Szczepień Ochronnych. Już po zmianie stanu prawnego (na skutek wyroku TK z dnia 9 maja 2023 r. sygn. akt SK 81/19) nałożono na stronę grzywnę w wysokości 1.000 zł w celu przymuszenia do wykonania ww. obowiązku, z powołaniem się na rozporządzenie MZ z 2023 r. Również z powołaniem przepisów tego rozporządzenia zostały rozpoznane zarzuty strony skarżącej zgłoszone dnia 29 października 2024 r. w prowadzonej egzekucji administracyjnej.
Jakkolwiek na gruncie obecnego stanu prawnego, GIS nadal wydaje Program Szczepień Ochronnych na dany rok na podstawie art. 17 ust. 11 ustawy, to jednak nie określa w nim już terminu poddania dziecka określonemu szczepieniu i liczby dawek danego szczepienia, zaś regulacja ta została przeniesiona do rozporządzenia MZ z 2023 r. Wobec tego, że brak jest przepisów przejściowych odnoszących się do postępowań wszczętych i niezakończonych przed zmianą prawa, nowe (obecne) przepisy należy stosować od dnia wejścia w życie nowelizacji, tj. od dnia 1 października 2023 r. także względem toczących się postępowań, co – jak słusznie zauważył organ egzekucyjny, nie przesądza o ich wadliwości. Ponadto strona skarżąca nie podnosiła w zarzutach, aby terminy szczepień ochronnych wynikające z poprzedniego stanu prawnego wskazywały na nieprawidłowość wystawienia upomnienia lub tytułu wykonawczego. Sąd nie stwierdził przy tym, aby powołanie się w upomnieniu i tytule wykonawczym na Plan Szczepień Ochronnych wpływało na prawidłowość uznania, że sporne szczepienia posiadały wówczas przymiot wykonalności. Niesporne bowiem pozostaje, że w świetle wieku dziecka strony skarżącej, obowiązek określony w tytule wykonawczym miał charakter wymagalny, skoro już przed dniem jego wystawienia doszło do uchybienia terminowi wyznaczonemu dla przyjęcia szczepionek ochronnych przeciwko wszystkim wymienionym w tytule chorobom zakaźnym. Tym bardziej zaś obowiązek jest wykonalny w kontekście brzmienia rozporządzenia MZ z 2023 r.
Sąd raz jeszcze wyraźnie akcentuje, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego, a tym samym nie można skutecznie podnosić zarzutu braku wymagalności obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom, wskazując na brak badania kwalifikacyjnego przeprowadzonego w sposób określony przez rodzica dziecka. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Skoro więc badanie kwalifikacyjne potwierdziło, że małoletnie dziecko strony może zostać zaszczepione (brak przeciwwskazań medycznych) to zarazem nie ma podstaw do uznania, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym nie istnieje, czy też nie jest wymagalny. W ocenie sądu nawet ewentualny brak wydania zaświadczenia wbrew treści art. 17 ust. 4 ustawy nie może być rozpatrywany jako przeszkoda do wykonania ww. obowiązku, skoro stanowisko lekarza dokonującego badania kwalifikacyjnego jest jasne i znane stronie skarżącej. Nie ma także podstaw do uznania, aby brak wydania stosownego zaświadczenia wpływał jakkolwiek na istnienie, czy wykonalność obowiązku, gdy jasnym jest, że lekarz nie stwierdził przeciwwskazań medycznych do wykonania szczepień ochronnych. Nie ma więc mowy o naruszeniu w sprawie art. 7a, art. 77 i art. 81 a k.p.a. oraz popełnieniu przez organ błędu w ustaleniach faktycznych, gdyż stan faktyczny sprawy został przez organ ustalony prawidłowo i nie budzi wątpliwości sądu, podobnie jak treść norm prawnych, stanowiących podstawę prawną przedmiotowego obowiązku.
Niejako na marginesie sąd zauważa, że przedmiotem kontroli sądowej jest postępowanie toczące się w oparciu o przepisy u.p.e.a., nie zaś w oparciu o przepisy k.p.a., które na mocy art. 18 pkt 2 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio (nie wprost), tj. z uwzględnieniem specyfiki tego postępowania polegającej przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków. Skoro zatem do u.p.e.a. wprowadzono zasady ogólne i szczególne przepisy procesowe, to one powinny być stosowane w pierwszej kolejności w postępowaniu egzekucyjnym. Posiłkowe zaś stosowanie przepisów k.p.a. możliwe jest wyłącznie w sytuacji, kiedy nie stoi to w sprzeczności z celami u.p.e.a.i. W związku z tym odpowiednie stosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego w postępowaniu egzekucyjnym, musi nastąpić przy uwzględnieniu specyfiki, charakteryzującego się przymusowością, postępowania egzekucyjnego, rządzących tym postępowaniem zasad, w tym zwłaszcza zasady efektywności i skuteczności stosowania środków egzekucyjnych prowadzących do wykonania egzekwowanego obowiązku.
Podsumowując, organy w sposób wyczerpujący ustaliły stan faktyczny sprawy oraz oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej oceny dowodów. Wyniki tych ustaleń przedstawiły w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień, odnosząc się do kwestii zarówno istnienia, jak i wymagalności obowiązku poddania dziecka strony obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co przeczy zarzutowi naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem sądu postępowanie przed organami zostało przeprowadzone prawidłowo, zaś zgromadzony w sprawie materiał był wystarczający do podjęcia właściwego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast chodzi o ocenę prawną wydanego orzeczenia, to należy stwierdzić, że mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa zostały prawidłowo powołane, zinterpretowane i zastosowane. Strona skarżąca nie wyjaśniła ponadto, na czym miałoby polegać naruszenie przez organ egzekucyjny art. 136 i art. 148 k.p.a. (zawierających szczegółowe jednostki redakcyjne, których nie wskazano), toteż zarzut ten nie poddaje się sądowej weryfikacji. Sąd zaś nie doszukał się naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych postanowień.
Wobec powyższego sąd uznał za prawidłowe stanowisko organu o oddaleniu zarzutów strony skarżącej i skargę oddalił, działając na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2024 r., poz. 935 ze zm.), o czym orzeczono w sentencji wyroku.