Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2025 r. nr [...]wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, dalej jako "u.s.u.s."), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako "ZUS") utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] lipca 2024 r. nr [...] o odmowie B. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2024 r. do ZUS wpłynął wniosek B. B. o umorzenie należności z tytułu składek. Decyzją z [...] lipca 2024 r. nr [...]odmówił B. B. umorzenia należności z tytułu składek, podając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., strona nie wykazała, że zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego, strona nie wykazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, strona nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Od powyższej decyzji B. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] września 2024 r. nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 11 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Go 542/24 uchylił decyzję ZUS z dnia [...] września 2024 r. [...]. Wątpliwości Sądu na gruncie rozpoznawanej sprawy budziło stanowisko organu w zakresie przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. W tym zakresie organ podał jedynie, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dalej Sąd podniósł, że organ I instancji podał, iż aktualnie skarżący nie posiada składników majątkowych, z których można prowadzić skutecznie egzekucję, ale brak w tym zakresie cech definitywnego braku możliwości odzyskania należności, stwierdzając jednocześnie, że skarżącemu pozostało 9 lat do wieku emerytalnego i uznał jego sytuację za przejściową, wskazując, że jest on w stanie znaleźć stałą pracę. Ponadto w ww. decyzji wskazano, że przesłanka całkowitej nieściągalności opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. WSA wskazał, że organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie stwierdził brak oczywistości co do nieuzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Pominięto również, że zadeklarowana przez skarżącego wysokość raty to 20,00 zł, a jednocześnie organ stwierdził brak składników majątkowych. Zdaniem Sądu, dokonana przez organ ocena, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. budzi zastrzeżenia. Dalej sąd wskazał, że istotne zastrzeżenia budzi kwestia ustalenia i oceny przez organ sytuacji finansowej (materialnej) skarżącego. Organ bowiem wskazał najpierw, że według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (jest wdowcem), ma zawieszoną działalność gospodarczą i jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych, nie ma zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, nie posiada wierzytelności ani maszyn i urządzeń, ma dwa samochody roczniki 1994 i 1997 r. W roku 2021 strona osiągnęła dochód - 67.800,00 zł, w 2022 r. - 85.733,00 zł i w 2023 r. - 87.859,00 zł. Aktualne źródło dochodu stanowił zasiłek chorobowy (w czerwcu 2024 r. - ok. 1.440,00 zł, w lipcu 2024 r. - ok. nieco ponad 1.000,00 zł), następnie świadczenie rehabilitacyjne, przy czym nie korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej. Zadeklarowane przez stronę miesięczne wydatki to czynsz - 1.000,00 zł i opłaty eksploatacyjne -1.000,00 zł oraz koszty leczenia 200,00 zł. Organ odniósł dochód do minimum egzystencjalnego ustalonego na podstawie danych z GUS, wynoszącego 901,04 zł, które jest niższe od dochodu uzyskiwanego przez stronę, przy czym organ nie podał jednoznacznie, jak odniósł powyższe do dochodu, czy do łącznego dochodu podzielonego przez ilość miesięcy, czy do dochodu za poszczególne okresy. WSA podniósł, że wprawdzie skarżący nie legitymował się na dzień orzekania przez organ orzeczeniem potwierdzającym brak zdolności do pracy to jednak należy uwzględnić, że jest on w toku wymagającego leczenia, co potwierdza dokumentacja medyczna. Wynika z niej, że skarżący jest zdolny do wykonywania czynności osobistych, ale niezdolny do pracy. Organ w decyzji uznał, że stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia uzyskania dodatkowego dochodu wskazując, że [...] maja 2024 r. zawiesił on działalność gospodarczą, a źródłem jego utrzymania jest wypłata świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. Zatem, zdaniem organu, stan zdrowia skarżącego nie oznacza pozbawienia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. WSA podniósł również, że zawieszenie działalności gospodarczej nie musi oznaczać powrotu do prowadzenia regularnej działalności zawodowej i osiągania dochodu umożliwiającego uregulowanie zaległości wobec ZUS. Sąd wskazał, że ponownie dokonując oceny w ww. zakresie organ powinien wziąć pod uwagę przede wszystkim szczególne okoliczności, w jakich się skarżący znajduje, dotknięty ciężką chorobą przewlekłą, w trakcie wymagającego leczenia, i w tym kontekście istotne jest dokonanie rzetelnej i realnej oceny możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności składkowych. Ponownie rozpoznając sprawę WSA zobowiązał organ do uzupełnienia niezbędnego materiału dowodowego celem ustalenia stanu faktycznego w sprawie w sposób jednoznaczny, w szczególności w sposób pozwalający ustalić sytuację materialną skarżącego. Następnie zaś na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, uwzględniając w szczególności sytuację zdrowotną, organ powinien dokonać oceny przesłanek z art. 28 ust. 3 i ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia, a wydając decyzję prawidłowo ją uzasadnić stosownie do wymogów art. 107 § 3 k.p.a.
W dniu [...] kwietnia 2025 r. do ZUS wpłynęło pismo, w którym skarżący zawarł prośbę o wykorzystanie dokumentów składanych we wcześniejszych postępowaniach, podając, że jego sytuacja majątkowa się nie zmieniła. Dodał, że zobowiązania wobec ZUS do czasu zdiagnozowania choroby nowotworowej były na bieżąco regulowane, wyjaśnił, że jedynym dochodem jest zasiłek rehabilitacyjny z ZUS. Akta sprawy skarżący uzupełnił o dokumentację medyczną oraz Orzeczenie o Niepełnosprawności w stopniu znacznym wydane przez Miejski Zespół o spraw orzekania o Niepełnosprawności z [...] stycznia 2025 r.
Rozpoznając ponownie sprawę organ dokonał analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego i ustalił, że od [...] czerwca 2016 r. skarżący jest stanu wolnego, jest mikroprzedsiębiorcą, z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wykazał: ■ za 2021 r.:- przychód-80.817,00 zł,- koszty - 6.719,00 zł, - zaliczkę na podatek dochodowy - 6.298,00 zł, - dochód-67.800,00 zł, ■ za 2022 r.:- przychód -101.220,00 zł, - koszty-7.523,00 zł, - zaliczkę na podatek dochodowy - 7.964,00 zł,- dochód-85.733,00 zł, ■ za 2023 r.:- przychód -104.410,00 zł, - koszty-8.389,00 zł, - zaliczkę na podatek dochodowy - 8.162,00 zł. - dochód - 87.859,00 zł, - firma nie jest w strukturze grupy kapitałowej, - skarżący nie pracuje zarobkowo, - nie pobiera renty czy emerytury, - nie posiada innych źródeł dochodu, - nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, - nie korzysta z innych form pomocy, - posiada stałe miesięczne wydatki: ■ z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 1.000,00 zł, ■ z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 1.000,00 zł, ■ związane z leczeniem w wysokości 200,00 zł, - prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, - nie posiada zobowiązań pieniężnych, - nie posiada nieruchomości, - nie posiada maszyn, urządzeń, środków transportu, - nie posiada wierzytelności, - firma nie pozostaje w likwidacji, upadłości czy postępowaniu restrukturyzacyjnym. W celu rozpatrzenia sprawy organ skorzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: ■ Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; ■ Centralnej Ewidencji Pojazdów; ■ Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Na ich podstawie organ ustalił, że: - [...] maja 2024 r. zawiesił skarżący działalność gospodarczą [...] (kod 49.41. Z-Transport drogowy towarów), - skarżący pobiera zasiłek chorobowy z ZUS (świadczenie rehabilitacyjne), które w poszczególnych miesiącach wyniosło: ■ za styczeń 2025 r. -1.590,92 zł brutto, tj. 1.399,92 zł netto, ■ za luty 2025 r. - 1.436,96 zł, tj. 1.264,96 zł netto, ■ za marzec 2025 r. -1.590,92 zł, tj. 1.399,92 zł netto, - posiada majątek ruchomy (samochód ciężarowy [...]z 1994 r. oraz [...]z 1997 r.) o wartości uniemożliwiającej dokonanie zastawu skarbowego, - nie jest właścicielem/współwłaścicielem nieruchomości.
W oparciu o uregulowania zawarte w art. 24 u.s.u.s. Zakład ustalił, że nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. w związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawnienia należności z tytułu składek do 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W świetle powołanego przepisu dochodzone należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Występują jednak pewne zdarzenia, które powodują, iż bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu, co oznacza, że 5-letni okres jest wydłużany. Zgodnie z art. 24 ust 5b ww. ustawy bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego [...] sierpnia 2012 r. i dalsze kierowanie należności do egzekucji spowodowało, iż bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i pozostanie zawieszony do zakończenia egzekucji. Jednocześnie bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zwieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 2a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Zatem zawarcie umowy ratalnej z dnia [...] grudnia 2021 r. aneksowanej [...] grudnia 2023 r. również zawiesiło bieg terminu przedawnienia do dnia obowiązywania umowy ratalnej, tj. do [...] czerwca 2024 r. (rozwiązanie umowy). Z uwagi na powyższe, wszystkie należności, do których uregulowania skarżący jest zobowiązany są wymagalne.
Dalej organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie z którym, należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy: 1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 794 ze zm.), 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111 ze zm.), 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, 4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, 5. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Przytoczone powyżej przesłanki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że: ■ przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; ■ przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy-Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe; ■ przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi – skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co nie jest tożsame z zaprzestaniem jej wykonywania; ■ przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których wnosił skarżący przekracza kwotą kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł; ■ przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi - Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; oznacza to, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego nie ustalono, aby skarżący był całkowicie niewypłacalny; ww. organy nie wydały formalnego postanowienia o bezskuteczności egzekucji; ■ przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; zaległości widniejące na koncie skarżącego jako płatnika składek objęte zostały postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora ZUS Oddział w [...], w ramach którego dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego skarżącego; postępowanie jest prowadzone od 2012 r., lecz w okresie od [...] grudnia 2021 r. do [...] czerwca 2024 r. było zawieszone, z uwagi na zawarty układ ratalny, w sierpniu 2024 r. wznowiono postępowanie egzekucyjne, następnie wyegzekwowano środki pieniężne w kwocie 8.377,98 zł, skoro zaległości zostały bowiem objęte postępowaniem egzekucyjnym, które nie zostało zakończone, więc nie można uznać ich za całkowicie nieściągalne. Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek bowiem związana jest generalnie z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.