Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz.1267) w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935), dalej: p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., art. 145 § 3 p.p.s.a. oraz art. 133 § 1, p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 189g § 1 k.p.a. w związku z art. 208 § 1 o.p. i art. 91 u.g.h., polegające na przeprowadzeniu wadliwej, niepełnej kontroli działania organów administracji, nieuwzględniającej całokształtu okoliczności wynikających z akt sprawy, w konsekwencji czego Sąd I instancji uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego z 3 lipca 2024 r., nr 408000-408000-COP-1.4246.140.2024, błędnie uznając, że w toku postępowania organ dokonał wadliwej oceny przepisu art. 189g § 1 k.p.a., w konsekwencji czego Sąd błędnie uznał, że zaskarżoną decyzję należało doręczyć przed upływem terminu przedawnienia, podczas gdy wystarczające było wydanie decyzji organu odwoławczego przed upływem terminu przedawnienia,
2) art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy organy administracyjne nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa w sposób określony w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 145 § 3 p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a.
II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 189g § 1 k.p.a. poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie przez Sąd I instancji, że na podstawie tego przepisu należało nie tylko wydać, ale i doręczyć skarżącemu decyzję ostateczną organu odwoławczego, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu prowadzi do przyjęcia, że wystarczające jest wydanie decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej przed upływem terminu przedawnienia, co miało miejsce w niniejszej sprawie.
Wyrokiem z 21 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Rz 1598/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 3 kwietnia 2025 r. sygn. akt. II SA/Rz 1598/24, oddalił skargę i zasądził od skarżącego na rzecz DIAS kwotę {...} zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 179a p.p.s.a. jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna.
Powyższa regulacja, wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej, podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd pierwszej instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Przy czym przesłanki te są od siebie niezależne i stosuje się je rozłącznie. Wystarczające jest zatem, aby wystąpiła jedna z dwóch wskazanych przesłanek.
Zastosowanie autokontroli prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji, który na mocy art. 179a p.p.s.a. ma kompetencje do uchylenia wydanego przez siebie orzeczenia w całości i obowiązek, na tym samym posiedzeniu, rozpoznania sprawy. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 p.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 p.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej.
Dokonując autokontroli na mocy art. 179a p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził, że w sprawie niniejszej zaistniała druga z wymienionych w tym przepisie przesłanek uchylenia zaskarżonego wyroku, tj. podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione.
W związku z tym sprawa została skierowana na rozprawę w trybie art. 179a p.p.s.a. W wyniku rozpoznania sprawy na mocy art. 179a p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargę jako niezasadną.
Należy przypomnieć, że zaskarżona decyzja o nałożeniu na Skarżącego kary pieniężnej została wydana na podstawie przepisów u.g.h., za naruszenie stwierdzone 8 sierpnia 2019 r. Podstawę prawną nałożonej kary pieniężnej stanowiły przepisy art. 89 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h. Na ich podstawie karze pieniężnej podlega urządzający gry hazardowe bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia, w wysokości 100.000 zł od każdego automatu.
Zarzuty skargi dotyczyły zagadnienia związanego z biegiem terminu przedawnienia do nałożenia kary pieniężnej na urządzającego gry hazardowe poza kasynem gier. W aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko prawne, że choć postępowania określone w u.g.h. toczą się na podstawie przepisów o.p. (zob. art. 8 i art. 91 u.g.h.), to jednak do kar pieniężnych, o których mowa w art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. należy stosować także przepisy k.p.a., w tym w kwestii odnoszącej się do terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 189g § 1 k.p.a. (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II GSK 2387/23, II GSK 2168/21, II GSK 1284/21 oraz II GSK 1147/21).
Poza sporem w sprawie pozostawało, że termin przedawnienia wynosił 5 lat, a jego bieg uległ zawieszeniu na okres 71 dni na podstawie art. 15zzr ustawy o COVID-19 (zob. wyroki NSA o sygn. akt II GSK 2008/22, II GSK 771/23 i II GSK 1928/23). Bieg terminu przedawnienia należało liczyć od dnia stwierdzenia naruszenia prawa, a więc od dnia kontroli przeprowadzonej 8 sierpnia 2019 r. Termin ten upłynął 18 października 2024 r. Nie było również sporne, że decyzja organu odwoławczego z 9 października 2024 r. została doręczona pełnomocnikowi Skarżącego 23 października 2024 r.
Jednakże Sąd doszedł do przekonania, że dla zachowania przez organ uprawnienia do wydania decyzji o nałożeniu kary pieniężnej istotne znaczenie miało to, kiedy ostateczna decyzja o nałożeniu kary pieniężnej została wydana, a nie doręczona stronie. To zaś miało miejsce w okresie biegu terminu przedawnienia. Dzień doręczenia tej decyzji nie miał już dla sprawy istotnego znaczenia. Przed upływem terminu przedawnienia organ odwoławczy nie utracił kompetencji do wydania decyzji.
Takie stanowisko jest obecnie reprezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. np. wyrok NSA o sygn. akt II GSK 2387/23).
Niezależnie od powyższego, mając na względzie dyspozycję art. 134 § 1 p.p.s.a. zobowiązującą sąd administracyjny do rozpoznania sprawy niezależnie od granic zaskarżenia (zarzutów, wniosków i powołanej podstawy prawnej), Sąd uznał, że w sprawie zgromadzono dostateczny materiał dowodowy, który oceniono zgodnie z regułami określonymi w o.p., prawidłowo interpretując i stosując właściwe przepisy u.g.h. Poczynione na ich podstawie ustalenia faktyczne mogły stanowić dla Sądu podstawę wydania wyroku. Sąd uznał, że prawidłowo przypisano Skarżącemu status "urządzającego gry" w rozumieniu u.g.h., a zatrzymane trzy urządzenia uznano za automaty do gier hazardowych. Pozyskując dowody z postępowania karnego nie naruszono prawa, a było to możliwe z powołaniem się na dyspozycję art. 181 o.p.
Trafnie organy wywiodły, że urządzanie gier na automatach oraz prowadzenie działalności w tym zakresie jest dozwolone na podstawie właściwej koncesji, zezwolenia lub dokonanego zgłoszenia (art. 3 u.g.h.). Urządzanie gier na automatach było dozwolone wyłącznie w kasynach gier (art. 14 ust. 1 u.g.h.) i wymagało uzyskania koncesji (art. 6 ust. 1 u.g.h.). Automaty do gier mogły być eksploatowane przez podmioty posiadające koncesję lub zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier losowych lub gier na automatach oraz przez podmioty wykonujące monopol państwa, po ich zarejestrowaniu przez naczelnika urzędu celno-skarbowego (art. 23a ust. 1 u.g.h.). Urządzanie gier hazardowych bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia podlegało karze pieniężnej (art. 89 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h.).
Dla przypisania odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. i nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 89 ust. 4 pkt 1 lit. a) u.g.h. konieczne było ustalenie, czy gry prowadzone na stwierdzonych w lokalu urządzeniach (automatach) spełniały przesłanki określone w przepisach art. 2 ust. 3, 4 i 5 u.g.h., a podmiot, na którego nałożono karę, był "urządzającym gry". W myśl art. 2 ust. 3 u.g.h., grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Natomiast w myśl art. 2 ust. 5 u.g.h., grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, oraz gry odpowiadające zasadom gier na automatach urządzane przez sieć Internet organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy. Wygraną rzeczową w grach na automatach jest również wygrana polegająca na możliwości przedłużania gry bez konieczności wpłaty stawki za udział w grze, a także możliwość rozpoczęcia nowej gry przez wykorzystanie wygranej rzeczowej uzyskanej w poprzedniej grze (art. 2 ust. 4 u.g.h.).
W uzasadnieniu decyzji szczegółowo wyjaśniono, na jakiej podstawie uznano, że stwierdzone w kontrolowanym lokalu, który nie był kasynem gry ani zarejestrowanym salonem gier, o którym mowa w przepisach u.g.h., trzy urządzenia, stanowiły automaty do gier w rozumieniu tej ustawy. Powielanie całego tego opisu przez Sąd byłoby zbędne, także z uwagi na niekwestionowanie tych ustaleń przez Skarżącego, który podnosił jedynie, że nie wyczerpywały one przesłanek do uznania go za urządzającego gry. Zarzucał zatem błędne zastosowanie tych regulacji odnośnie do jego osoby. Wskazać jedynie należy, że ustaleń co do charakteru gier dokonano na podstawie wyników oględzin, eksperymentu i opinii biegłego, a materiał ten był wystarczający do uznania stwierdzonych urządzeń za automaty do gier hazardowych.
Natomiast odnośnie do statusu Skarżącego jako "urządzającego grę" wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podnosi się, że u.g.h. nie definiuje tego pojęcia, ale posłużenie się nim przez ustawodawcę w wielu przepisach tej ustawy umożliwia określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. "Urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne/techniczne/organizacyjne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej liczbie graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. "Urządzanie", wedle słownikowego rozumienia tego zwrotu, to "stwarzanie komuś odpowiednich warunków", przykładowo do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnianie w danym czasie oraz miejscu narzędzia służącego ich urządzaniu i tym samym udostępniania samych gier na automatach poza kasynem gry. Chodzi o stwarzanie technicznych, ekonomicznych i organizacyjnych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone funkcjonowanie samego urządzania oraz jego używanie do celów związanych z zasadniczo komercyjnym procesem organizowania gier hazardowych (por. wyroki NSA z 9 stycznia 2019 r. II GSK 4236/16, z 21 maja 2019 r. II GSK 1140/17, z 29 września 2020 r. II GSK 3435/17, z 27 lipca 2020 r. II GSK 3728/17, z 6 grudnia 2022 r. II GSK 1100/19, z 11 maja 2018 r. II GSK 3240/17, z 13 marca 2018 r. II GSK 3745/17). W pojęciu tym mieści się każda aktywność, bez której urządzanie mogłoby w ogóle nie dojść do skutku, bądź mogłoby być znacznie utrudnione, skomplikowane i przebiegać z zakłóceniami. "Urządzający gry" to zatem podmiot, który aktywnie realizuje (wykonuje) te działania (czynności), choćby korzyści majątkowe z funkcjonowania automatów uzyskiwał w sposób pośredni. Nie jest wykluczone na gruncie u.g.h., że status ten, w odniesieniu do danego automatu, przysługiwać będzie więcej niż jednemu podmiotowi. Nie ma w takim przypadku znaczenia, w jakim stopniu dany podmiot przyczynił się do współurządzania gier hazardowych, ponieważ odpowiedzialność administracyjna na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. ma charakter obiektywny. Każdy z podmiotów odpowiada za własne działania (zachowania) wyczerpujące znamiona zachowania określonego w art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h.
W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dowodów organy zasadnie uznały Skarżącego za "urządzającego gry" w rozumieniu u.g.h. Jego działanie przyczyniło się do powstania punktu gier w przedmiotowym lokalu. Trafnie organ odwoławczy określił go mianem pomysłodawcy tego przedsięwzięcia. Skarżący zainwestował środki w remont lokalu, a później brał udział w zarządzaniu nim. Miał realny wpływ na działalność lokalu i zapewnienie możliwości rozgrywania w nim gier hazardowych na znajdujących się tam automatach. Osobiście zatrudnił pracownika do "czyszczenia automatów" z pieniędzy i korzystał z jego usług także w lokalach w innych miejscowościach. Uzyskiwał korzyści z tej działalności (udział w zysku wynosił 25%), w części finansował wynagrodzenia pracowników. Po zleceniu instalacji monitoringu miał zdalny podgląd wydarzeń z lokalu. Jego działania wypełniały więc kryteria zapewniania technicznych, organizacyjnych i ekonomicznych warunków umożliwiających sprawne i niezakłócone rozgrywanie gier. Treść protokołów przesłuchań pracowników lokalu, na które powołały się organy, potwierdza, że działania Skarżącego polegały na aktywnym jego uczestnictwie w organizowaniu tej działalności w przedmiotowym lokalu. Co więcej, poczynione ustalenia wyłączają możliwość przyjęcia założenia o braku świadomości Skarżącego co do bezprawności opisanej działalności. Ze zgromadzonych materiałów wynikało, że zapewniał w kontrolowanym lokalu warunki dla niezakłóconego funkcjonowania automatów do gier, zaś przedmiotowa kontrola nie była pierwszą, jaka została w tym lokalu przeprowadzona. Dla sprawy nie miało istotnego znaczenia, w jakich konkretnie relacjach pozostawał z pozostałymi wspólnikami tego przedsięwzięcia, ani to, że nie był właścicielem urządzeń, ponieważ odpowiedzialność na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. ma charakter obiektywny i odnosi się do własnych zachowań Skarżącego. Do przypisania odpowiedzialności z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. wystarczające było wykazanie, że czynnie współuczestniczył w procesie organizacji gier hazardowych. Pomimo wiedzy o nielegalności działalności związanej z organizowaniem gier hazardowych na zatrzymanych automatach kontynuował działalność także po wcześniejszych kontrolach. Ponadto dysponował wiedzą o charakterze tej nielegalnej działalności świadcząc pracę na rzecz wymienionej w decyzji spółki, polegającej na nadzorowaniu podobnych punktów gier na terenie województwa małopolskiego.
Sąd podzielił również argumentację organów o braku podstaw do odstąpienia od nałożenia na Skarżącego kary pieniężnej. W świetle regulacji z art. 189f k.p.a. nie można było uznać, że waga naruszenia prawa była znikoma. Jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, działalność w zakresie organizowania i urządzania gier hazardowych z uwagi na towarzyszące jej ryzyka uzależnień, korupcji i przestępczości nie może być traktowana jako zwykła działalność gospodarcza, a rynek gier hazardowych, jako zwykły rynek gospodarczy, co powoduje, że naturalnym celem polityki państwa jest poddanie tego rodzaju aktywności gospodarczej ścisłej regulacji i kontroli, z położeniem szczególnego nacisku na zapobieganie uzależnieniom od hazardu, ochronę konsumentów i ich rodzin oraz zwalczanie przestępczości, w tym zorganizowanej, i innego rodzaju nielegalnej działalności (pow. uchwała NSA o sygn. akt II GPS 1/16 oraz wyrok o sygn. akt II GSK 2233/24). Ponadto, jak trafnie zauważył organ odwoławczy, Skarżący nie zaprzestał naruszeń prawa dobrowolnie. Nie stwierdzono również, aby zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a.
Skoro skarga kasacyjna okazała się skuteczna, Sąd na podstawie art. 179a p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok (pkt 1 sentencji) i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił (pkt 2 sentencji).
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając od Skarżącego na rzecz organu kwotę {...}zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego (pkt 3 sentencji). Zasądzone koszty obejmują wynagrodzenie pełnomocnika - radcy prawnego ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 (kwota {...}zł stanowi 75% minimalnej stawki wynoszącej {...}zł, właściwej dla wartości przedmiotu sprawy wynoszącej {...}zł).