Wyrok WSA z dnia 24 czerwca 2025, sygn. II SA/Rz 169/25

Organ rozpoznając sprawę wziął również pod uwagę zapisy art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach, dotyczące możliwości zwolnienia z koszów udzielonych świadczeń osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, jednak materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie, nie wskazuje, że strona działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu.

Skarżący nie złożył żadnego dowodu w sprawie i nie dowiódł, że spełnia przesłanki do zastosowania powyższego przepisu. Kluczowym elementem służącym analizie, czy strona działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu mogą być dodatkowe dowody złożone przez stronę, które wskazywałyby na zaistnienie takich okoliczności. Dopiero dowody złożone przez stronę postępowania, mogą stanowić podstawę do oceny przez organ, czy strona faktycznie działała w stanie usprawiedliwionego błędnego przekonania.

Organ zwrócił uwagę, że skarżący dokonał na poczet zobowiązania wpłaty, na konto organu, kwoty 1500 zł. Powyższe świadczy o tym, że nie kwestionuje on ustalonego w toku postępowania braku uprawnienia do bezpłatnych świadczeń z opieki zdrowotnej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję wniósł B.K. wnioskując o uwzględnienie skargi.

Wyjaśnił, że kontaktując się telefonicznie z organem nie uzyskał od urzędnika informacji, że ma prawo złożyć wniosek o umorzenie należności a jedynie że może wnieść o rozłożenie kosztów na raty.

Poinformował, że splot zdarzeń niezależnych od niego spowodował, że doszło do przedmiotowej sytuacji. Do szpitala został zabrany w trakcie powrotu z Niemiec, leczenie miało charakter ratującego życie w stanie nagłym. Gdyby nie to zdarzenie to zarejestrowałby się jako bezrobotny w PUP w P. w najszybszym możliwym terminie. Nadto leczenie odbyło się w okresie pandemii COVID-19, kiedy system ochrony zdrowia funkcjonował w szczególnym reżimie, a uzyskanie pomocy medycznej było niejednokrotnie ograniczone z przyczyn niezależnych od pacjentów. Udzielanie świadczeń ratujących życie powinno mieć priorytet bez względu na kwestie formalne czy finansowe. Na potwierdzenie argumentacji skarżący przedłożył kartę informacyjną leczenia szpitalnego z [...] października 2020 r. Oddział Chirurgiczny Ogólny Szpital w L. Podkreślił, że nie działał z rozmysłem i świadomie i nie było jego zamiarem wyłudzenie świadczeń z NFZ - tylko ratowanie życia. Końcowo powoła się na art. 68 Konstytucji RP dotyczący prawa obywatele do ochrony zdrowia.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że stan faktyczny i prawny został starannie zbadany i szczegółowo przedstawiony oraz wyjaśniony w oparciu o przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie, z uwagi na zakres złożonych wniosków i podniesionych w skardze zarzutów, wyjaśnić należy, że stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Należy ponadto podkreślić, że sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Nie jest zatem uprawniony do dokonywania ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzyganiu sprawy załatwionej zaskarżonym rozstrzygnięciem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2561, dalej: "u.o.ś."). Zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy świadczeniobiorcy mają, na zasadach określonych w ustawie, prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, których celem jest zachowanie zdrowia, zapobieganie chorobom i urazom, wczesne wykrywanie chorób, leczenie, pielęgnacja oraz zapobieganie niepełnosprawności i jej ograniczanie. Zgodnie natomiast z art. 50 ust. 18 tej ustawy koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych w przypadkach określonych w ust. 16, które Fundusz poniósł zgodnie z ust. 15, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności. Do postępowania w sprawach o ustalenie poniesienia kosztów stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Od decyzji Prezesa Funduszu przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Zgodnie z treścią art. 50 ust. 16 ustawy, w przypadku gdy świadczenie opieki zdrowotnej zostało udzielone pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej w wyniku:

1) posługiwania się kartą ubezpieczenia zdrowotnego albo innym dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przez osobę, która utraciła to prawo w okresie ważności karty albo innego dokumentu, albo 1a) potwierdzenia prawa do świadczeń w sposób określony w ust. 3 osób, o których mowa w art. 52 ust. 1, albo

2) złożenia oświadczenia, o którym mowa w ust.

2a albo 6 - osoba, której udzielono świadczenia opieki zdrowotnej, jest obowiązana do uiszczenia kosztów tego świadczenia, z wyłączeniem osoby, której udzielono świadczenia, o którym mowa w art. 15 ust. 2 pkt

Na podstawie art. 50 ust. 18 ustawy o świadczeniach Prezes Funduszu wydaje decyzję administracyjną ustalającą obowiązek poniesienia kosztów i ich wysokość oraz termin płatności.

W sprawie w zasadzie nie jest kwestionowane, że Skarżący był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba zatrudniona w okresie od 1 lipca 2019 r., po zakończeniu powyższego tytułu nabył na mocy art. 67 ust.4 ustawy o świadczeniach trzydzieści dni prawa do świadczeń z opieki zdrowotnej, którego termin upłynął 30 stycznia 2020 r. Kolejny okres podlegania ubezpieczaniu wynikał ze zgłoszenia do ubezpieczenia jako osoba bezrobotna w okresie od 14 lutego 2020 r. do 29 lutego 2020 r. Prawo do świadczeń opieki zdrowotnej przedłużono na mocy art. 67 ust. 4 do 30 marca 2020 r. Kolejne zgłoszenie nastąpiło w dniu 2 listopada 2020 r.

Z powyższego wynika, że w okresach od 31 stycznia do 13 lutego 2020 r. oraz 13 marca 2020 r. do 1 listopada 2023 r. Skarżący nie był ubezpieczony.

Nie ma również sporu co do tego, że w dniu 11 lutego 2020 r. oraz w okresie od 10 do 16 października 2020 r. Skarżący korzystał ze świadczeń z opieki zdrowotnej, których całkowity koszt wyniósł 5.101,24 zł.

Z raportu statystyczno – medycznego, złożonego przez świadczeniodawcę wynika, że jako dowód ubezpieczenia Skarżący przedłożył oświadczenie o przysługującym prawie do świadczeń z opieki zdrowotnej.

Okoliczności te nie były przez Skarżącego kontestowane, Skarżący dokonał wpłaty na poczet należności sumy 1500 zł, która została decyzją zaliczona na poczet zaległości.

Z decyzji wynika również, że Organ wziął pod uwagę przesłanki o jakich mowa w art. 50 ust. 17 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, których jednak nie stwierdził.

Zgodnie z tym przepisem: obowiązku, o którym mowa w ust. 16, nie stosuje się do osoby, która w chwili przedstawienia innego dokumentu potwierdzającego prawo do świadczeń opieki zdrowotnej albo złożenia oświadczenia o przysługującym jej prawie do świadczeń opieki zdrowotnej działała w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że posiada prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.

Sąd zgadza się z Organem, że w sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją opisaną w tym przepisie. Z pism Skarżącego wynika, że miał on świadomość niepodlegania ubezpieczaniu zdrowotnemu, w związku z czym nie może być mowy o usprawiedliwionym błędnym przekonaniu o podleganiu temu ubezpieczeniu. Sąd zwraca natomiast Skarżącemu uwagę, że podnoszone przez niego okoliczności mogą być rozważane w kontekście art. 50 ust. 22 ustawy o świadczenia opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W tym przepisie ustawodawca postanowił, że Prezes Funduszu może umorzyć w całości albo w części spłatę należności ustalonej w decyzji, o której mowa w ust. 18, lub odroczyć spłatę tej należności, lub rozłożyć ją na raty, stosując odpowiednio zasady określone w art. 56-58 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Powołane przepisy ustawy o finansach publicznych stanowią natomiast, że:

1. Należności, o których mowa w art. 55, mogą być z urzędu umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi interes publiczny.

2. W przypadku gdy oprócz dłużnika głównego są zobowiązane inne osoby, należności, o których mowa w ust. 1, mogą zostać umorzone tylko wtedy, gdy warunki umarzania są spełnione wobec wszystkich zobowiązanych ( art. 56 ustawy o finansach publicznych).

Powołany przepis dotyczy najogólniej rzecz ujmując sytuacji bezskuteczności egzekucji. W sytuacji, gdy jak w niniejszej sprawie, dłużnik spłacił częściowo należność w kwocie 1500 zł, a pozostała mu do spłaty kwota około 3500 zł, założenie o bezskuteczności egzekucji może okazać się nieusprawiedliwione, co nie pozwala Organowi poczynić zarzutu o nie uwzględnieniu tego przepisu. Kolejny jednak przepis powołanej ustawy o finansach publicznych stanowi o możliwości zostawania ulg w spłacie należności na uzasadniony wniosek dłużnika.

Zgodnie z art. 57 ustawy o finansach publicznych: na wniosek dłużnika:

1) należności mogą być umarzane w całości - w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem dłużnika lub interesem publicznym;

2) należności mogą być umarzane w części, terminy spłaty całości albo części należności mogą zostać odroczone lub płatność całości albo części należności może zostać rozłożona na raty - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika ( rat 57 ustawy o finansach publicznych).

W ocenie Sądu podnoszone przez Skarżącego okoliczności tj. nagły przypadek hospitalizacji, pandemia COVID-19, trudna sytuacja majątkowa, podpadają pod okoliczności które mogłyby podlegać rozważeniu w kontekście tego przepisu. W pierwszej jednak kolejności zadaniem Organu było wydanie decyzji ustalającej obowiązek, co miało miejsce w sprawie.

Mając to wszystko na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.