Uzasadnienie
Pismem z dnia 24 kwietnia 2024 r. [...] w C. poinformowało Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chojnicach o niewykonaniu obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka F. S. ur. [...] 2011 r. W związku z tym pismem z dnia 20 maja 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach wezwał matkę dziecka – M. S. (dalej zwaną "stroną", "zobowiązaną" lub "skarżącą") do stawienia się, w terminie 21 dni w punkcie szczepień w celu uzupełnienia obowiązkowych szczepień poprzedzonych kwalifikacyjnym badaniem lekarskim, ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień lub przedstawienia zaświadczenia o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania u dziecka szczepień, lub przedstawienia informacji o szczepieniach wykonanych w innym punkcie szczepień.
Upomnieniem z dnia 10 września 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach wezwał stronę do stawienia się z dzieckiem w punkcie szczepień lekarza podstawowej opieki zdrowotnej nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenie upomnienia.
Następnie, na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 22 listopada 2024 r. nr [...] wszczęto wobec strony postępowanie egzekucyjne w administracji. W tytule wykonawczym po raz kolejny zobowiązano stronę do stawienia się z dzieckiem F. S. w punkcie szczepień i poddania dziecka szczepieniom przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi (I dawka szczepienia przypominającego), poliomyelitis (dawka szczepienia przypominającego) oraz odrze, śwince i różyczce (dawka szczepienia przypominającego).
Pismem z dnia 27 grudnia 2024 r. M. S., w oparciu o art. 33 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 2505 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a.", zgłosiła następujące zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym:
"1/ określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj. art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r. poz. 151, 1669)
2/ poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym,
3/ na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1,
4/ na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a. brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i brak ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień"
Strona wniosła przy tym o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości.
Uzasadniając swoje stanowisko strona wskazała, że obowiązek został błędnie określony, z uwagi na pominięcie jako podstawy prawnej obowiązku art. 17 ust. 2 i 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Tak sformułowany obowiązek pomija konieczność wykonania badania kwalifikacyjnego w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia. Jej zdaniem wierzyciel nieprawidłowo sformułował obowiązek, gdyż brakuje w nim niezbędnego elementu, jakim jest obowiązek stawienia się na badanie kwalifikacyjne bezpośrednio przed wykonaniem szczepienia. Co ważne, badanie kwalifikacyjne ma na celu wykluczenie przeciwwskazań do szczepień. Jednocześnie, zgodnie z art. 17 ust. 4 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania. Ten obowiązek również nie został w tytule wykonawczym wskazany. Brak wskazania art. 17 ust. 2 i 4 cyt. ustawy nie ma żadnego uzasadnienia, szczególnie że wskazany został art. 17 ust.1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.
Strona podkreśliła, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia upomnienia. Przy czym treść obowiązku określona w upomnieniu musi być zgodna z obowiązującymi przepisami i obowiązek winien być określony w taki sposób, aby jego wykonanie było możliwe. Nadto stwierdziła, że obowiązek został przez nią w całości wykonany, jeszcze przed wszczęciem postępowania. Małoletni został bowiem poddany lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu w dniu 17 września 2024 r. W trakcie tego badania przeciwwskazania do obowiązkowych szczepień ochronnych nie zostały wykluczone, dla małoletniego nie został ustalony indywidualny schemat szczepień. Zgodnie z wymogami zawartymi w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych (PSO), który stanowi, że w przypadku dzieci i młodzieży, u których z różnych przyczyn (np. długotrwałe odroczenie terminu szczepienia, niedopełnienie obowiązku szczepień, przesłanki epidemiologiczne lub organizacyjne w zakresie szczepień) nie przeprowadzono obowiązkowych szczepień ochronnych w terminach wskazanych w komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie PSO szczepienia wyrównawcze należy prowadzić według indywidualnego planu szczepień - indywidualnego kalendarza szczepień. Przyczyna braku szczepień nie ma przy tym znaczenia.
Postanowieniem z dnia 29 stycznia 2025 r. nr SE-967.4.1.61A.2024.AS Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Chojnicach, na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 oraz § 3 u.p.e.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej jako "k.p.a.", oddalił zarzuty strony.
W uzasadnieniu postanowienia organ jako wierzyciel podkreślił, że przedmiotem zarzutów mogą być ustawowe przesłanki wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. Odnosząc się do określonych przez stronę zarzutów organ wyjaśnił więc, że:
"O wymagalności obowiązku szczepienia i terminie jego wykonania rozstrzyga załącznik nr 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077 ze zm.). Zgodnie z powszechnie przyjętą interpretacją uchybienie terminowi wykonania obowiązku szczepienia upoważnia organ nadzoru sanitarnego do podjęcia działania w kierunku przymusowego wykonania obowiązku. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie. Podstawą do rozpoczęcia postępowania w sprawie jest informacja z placówki służby zdrowia o braku zaszczepienia dziecka, do której została przesłana karta uodpornienia małoletniego. W przedmiocie szczepień ochronnych nie wydaje się decyzji administracyjnej, ponieważ obowiązek szczepień ochronnych wynika z mocy samego prawa. Rozpoczęcie egzekucji poprzedzone zostało pisemnym przypomnieniem z 20.05.2024 r. i upomnieniem przedegzekucyjnym z 10.09.2024 r. Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 17 ust. 2 i 4 ustawy, ponieważ do obowiązku strony należało stawienie się z dzieckiem do właściwej jednostki służby zdrowia; przed zaszczepieniem lekarz przeprowadza badanie kwalifikacyjne i orzeka o ewentualnych przeciwwskazaniach do szczepienia. Takie przeciwwskazania wbrew twierdzeniu strony nie zostały sformułowane. Z tych też powodów obowiązek zaszczepienia był wymagalny na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego".
Tak uzasadniając postanowienie, organ stwierdził, że wniesione przez stronę zarzuty nie są zasadne i podlegają oddaleniu w oparciu o art. 34 u.p.e.a.
Strona wniosła zażalenie na postanowienie organu pierwszej instancji zarzucając mu naruszenie:
1. art. 7 k.p.a. poprzez niezapoznanie się przez organ z treścią zarzutów zobowiązanej i brak ustosunkowania się do podnoszonych zarzutów i przedstawionych dowodów, w szczególności, co do braku zarzutu wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień, brak wykluczenia przeciwwskazań, brak wydania zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym,
art. 77 § 1 k.p.a. poprzez ograniczenie rozpoznania zarzutów do wybiórczego wskazania poszczególnych przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy zarzuty zostały przez stronę uzasadnione i wskazane zostały błędy wierzyciela,
art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione mimo, że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów gdyż obowiązek został określony w sposób niedokładny i wybiórczy, wierzyciel nie wskazał jakie konkretne działania ma podjąć zobowiązana, podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku aby zobowiązana nie miał żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego w jaki sposób powinna ten obowiązek spełnić,
ponadto nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku,
art. 7 w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. poprzez jego nie zastosowanie i uznanie, że zobowiązana nie wykonała obowiązku szczepień ochronnych, podczas gdy z przedstawionych przez nią dokumentów wynika wprost, że obowiązek nie może być uznany za wymagalny.
Po rozpatrzeniu zażalenia Pomorski Państwowy Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 26 lutego 2025 r. nr OPES.906.29.2025.MJ utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji jako prawidłowe
Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji w treści uzasadnienia swojego postanowienia odniósł się do poszczególnych zarzutów zgłoszonych przez stronę, wskazując przepisy prawa oraz dokumentację na poparcie swojego stanowiska.
Zdaniem organu odwoławczego zarzuty zażalenia nie zasługiwały na uwzględnienie. I tak w odniesieniu od zarzutów określonych w pkt 1, 2 i 5 zażalenia zauważył, że brak wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym zachodzi jedynie wtedy, gdy istnieją niezależne od zobowiązanej, trwałe lub czasowe przyczyny, przez które nie ma możliwości wykonania nałożonego obowiązku. Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1013/21 wskazującym, że "przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej". Art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie badanie lekarskie, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona na obecnym etapie postępowania nie przedłożyła, a w którym zawarta byłaby dokładna informacja jakiego szczepienia dotyczy i jakiego okresu dotyczy odroczenie. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego na konsultację specjalistyczną. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej okres przeciwskazania do wykonania szczepienia. Realizacja obowiązkowych szczepień ochronnych i kwalifikacja do ich podania u dziecka leży w gestii lekarza, który decyduje o tym po przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego. W rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych brak jest zapisu o konieczności ustalania indywidulanego kalendarza szczepień ochronnych.