3) art. 124 § 1 i 2 w związku z art. 107 § 3 w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniego przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
4) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, iż zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia, mimo że wprowadzone ograniczenia nie spełniają przesłanek konieczności, proporcjonalności i wprowadzenia w drodze ustawy.
Argumentacja skargi koncentruje się na wykazaniu, że organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie działały zgodnie z prawem, oddalając wszystkie zgłoszone przez stronę zarzuty, które dotyczyły braku wymagalności obowiązku. W ocenie strony skarżącej rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. jest niezgodne z Konstytucją RP oraz z ustawą u.z.z.z.ch. Skarżąca na poparcie swojego stanowiska powołała się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych. W obszernej części skargi skarżąca starała się wykazać, że szczepienia ochronne powinny być dobrowolne. Odwołała się do regulacji obowiązujących w innych krajach europejskich oraz orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wydanych w związku z naruszeniem Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Strona podtrzymała w tym zakresie stanowisko, że w jej ocenie obowiązek szczepień, w tym rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. narusza Konstytucję, w tym zasadę proporcjonalności. Podkreśla, że wprowadzając rozporządzenie nie dokonano analizy przesłanek zawartych w treści art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., zawierającego delegację ustawową do wydania rozporządzenia. W efekcie nie zastosowano rozwiązań dobrowolnościowych w zakresie szczepień, nie uwzględniając jakichkolwiek danych epidemiologicznych, zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.
Skarżąca wniosła o zwrócenie się z zapytaniem do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności z Konstytucją § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. jako niezgodnego z art. 2, art. 5 ust. 1 pkt 2 oraz art. 17 ust. 1, ust. 10 pkt 1 i pkt 2, ust. 11 u.z.z.z.ch, z art. 2, art. 30, art. 31 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 68 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP oraz wydanego z przekroczeniem delegacji ustawowej zawartej w 17 ust. 10 u.z.z.z.ch. oraz w zakresie w jakim nie przewidują one wolności wyboru rodziców w zakresie szczepień, tak jak to jest w większości krajów Unii Europejskiej, braku właściwego rejestru powikłań tzw. NOP, braku celowego funduszu przeznaczonego na wsparcie finansowe i rehabilitację osób, u których wystąpiły powikłania, jak i w zakresie, w jakim to Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, czy też Minister Zdrowia w formie rozporządzenia Program Szczepień Ochronnych na dany rok, wykaz chorób, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, przez co rozstrzyga o wolnościach obywatelskich z pominięciem ustawy.
Skarżąca zaznacza, że ograniczenie konstytucyjnych wolności i praw może mieć miejsce tylko w ustawie i tylko gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa, porządku publicznego, ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób.
Skarżąca zasygnalizowała Sądowi również możliwość ewentualnego zwrócenia się z zapytaniem do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej o wykładnię treści art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, czy system przymusu szczepień ochronnych państwa członkowskiego Unii Europejskiej, który nie przewiduje systemu odszkodowawczego dla dzieci rodziców dotkniętych powikłaniami poszczepiennymi, nie stanowi naruszenia art. 8 ust. 1 tej Konwencji.
Niezależnie od tego, końcowo wyrażono też pogląd, że skoro dziecko ukończyło już 6 lat, doszło do przedawnienia obowiązku zaszczepienia dziecka, w stosunku do dawek szczepionek, których podania D. K. (ur. [...] 2024 r.) domaga się wierzyciel w niniejszym postępowaniu. Zdaniem strony, Inspektor Sanitarny nie uwzględnił, że szczepienia, do których wzywa, są przedawnione w świetle schematu Ministra Zdrowia, gdyż należy je wykonać, w ocenie strony, w zakresie dawki podstawowej do 7, 12 i 18 miesiąca życia.
W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga jest bezzasadna.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem oceny Sądu było postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji, którym oddalono zarzut zgłoszony w sprawie egzekucji administracyjnej.
Egzekucję obowiązków wynikających z norm prawa administracyjnego reguluje ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b (art. 33 § 2 u.p.e.a.).
Zarzuty można składać tylko z przyczyn enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a.
Przepis art. art. 33 § 4 u.p.e.a. stanowi, że zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie.
Postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy - strony skarżącej), który może zakwestionować prowadzenie egzekucji wskazując m.in. na brak wymagalności obowiązku.
Skarżąca wniosła zarzut braku wymagalności obowiązku szczepień (art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a.), a zatem z innych przyczyn niż odroczenie terminu wykonania obowiązku.
Sąd stwierdził, że organy słusznie oceniły jako niezasadne zarzuty skarżącej, zmierzające do zakwestionowania wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka.
W rozpoznawanej sprawie kluczową okolicznością faktyczną było stwierdzenie, że skarżąca nie poddała obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka. Okoliczność ta w istocie nie jest sporna. Skarżąca stoi bowiem na stanowisku, że nie musi poddawać dziecka szczepieniom ochronnym i nie wyraża na nie zgody. Dziecko niewątpliwie nie zostało poddane szczepieniom przeciw gruźlicy (I dawka) oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (I dawka). Skarżąca nie zgłosiła się z dzieckiem na szczepienia – nie ma ono wykonanych szczepień ochronnych. Z akt sprawy nie wynika także, aby skarżąca przedstawiła aktualne zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień, czy też o konieczności odroczenia ich wykonania. Przeciwnie, z akt sprawy wynika, że skarżąca urodziła syna w dniu 2 września 2024 r. i przebywając na Oddziale Neonatologii w szpitalu w S., odmówiła zgody na wykonanie u dziecka szczepień przeciw gruźlicy oraz przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, o czym szpital pismem z dnia 4 września 2024 r. poinformował Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Starogardzie Gdańskim. Brak zgody matki na szczepienie dziecka wynika także z informacji z przychodni M., udzielonej organowi 25 listopada 2024 r. Skarżąca nie zgłosiła się do przychodni w celu przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego i poddania dziecka szczepieniom pomimo odebrania upomnienia z dnia 26 listopada 2024 r.
Nie budzi tym samym wątpliwości Sądu, że skarżąca uchyliła się od obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom już w zakresie tych szczepień, które wykonuje się bezpośrednio po urodzeniu dziecka, to jest I dawce szczepienia przeciw gruźlicy i I dawce szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Z akt sprawy nie wynika, aby w późniejszym czasie matka zgłosiła się z dzieckiem do przychodni w celu wykonania szczepień, poprzedzonych badaniem kwalifikacyjnym.
Wskazać należy, że profilaktyka chorób epidemicznych jest, zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, obowiązkiem władz publicznych. W celu realizacji zadań profilaktycznych w art. 5 u.z.z.z.ch. wprowadzono powszechne obowiązki w zakresie zapobiegania i zwalczania zakażeń lub chorób zakaźnych. Sąd podzielił stanowisko organów, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z.ch., osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.z.z.z.ch. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.).
Realizację obowiązku wyrażonego w przytoczonych przepisach konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, zamieszczone w rozdziale 4 "Szczepienia ochronne". W myśl art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.z.z.z.ch.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.). W sytuacji, gdy konsultacja wykaże przeciwskazania do szczepień, można mówić o braku wymagalności obowiązku szczepień. Podkreślić przy tym należy, że tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Realizacja tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie go przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, II OSK 43/18). Podobnie oświadczenie wobec podmiotu medycznego przez matkę podczas pobytu w szpitalu po urodzeniu dziecka, że nie wyraża ona zgody na wykonanie szczepienia dziecka należy zatem postrzegać w tych samych kategoriach.
Zgodnie z art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, m.in.: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2), schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a) - uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.
Jednocześnie w art. 17 ust. 11 u.z.z.z.ch. przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W wyroku z dnia 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł, że: I. Artykuł 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok powyższy został opublikowany w Dzienniku Ustaw z dnia 12 maja 2023 r. pod pozycją 909.
W tym miejscu Sąd uznaje za istotne już na wstępie podkreślić, że określone okoliczności faktyczne, na jakie pełnomocnik strony powołuje się w skardze, nie odnoszą się w ogóle do przedmiotowej sprawy. W szczególności niezrozumiałe jest, z jakich względów pełnomocnik sformułował tezy o przedawnieniu się obowiązku zaszczepienia dziecka, w tym wskazał, że ukończyło ono 6 lat oraz że szczepienia, do wykonania których wzywano w tej sprawie powinny być wykonane w zakresie dawki podstawowej do 7, 12 i 18 miesiącu życia. Z akt sprawy jasno wynika, że D. K. urodził się w dniu [...] 2024 r., a zatem nawet na dzień orzekania w tej sprawie przez Sąd, nie ukończył jeszcze swojego pierwszego roku życia. Strona była przy tym wzywana do poddania dziecka pierwszym dawkom szczepień przeciw gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, które podaje się co do zasady w pierwszej dobie życia dziecka. Przede wszystkim zaś okoliczność, że w pierwszej dobie życia dziecka, pierwsza dawka szczepienia przeciw gruźlicy oraz pierwsza dawka szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B nie zostaną podane na skutek braku zgody rodzica, nie oznacza, że obowiązek wykonania tych szczepień jest "przedawniony". Przeciwnie, oznacza to tylko tyle, że nie zostały wykonane, chociaż są wymagalne, co należy uznać za uchylenie się od realizacji obowiązku poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Z akt sprawy jasno też wynika, że upomnienie zostało do skarżącej skierowane w dniu 26 listopada 2024 r. i odebrane przez nią 2 grudnia 2024 r., a więc po wejściu w życie w dniu 1 października 2023 r. rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, którego wydanie miało na celu wykonanie wytycznych zawartych w wyroku TK z dnia sygn. SK 81/19. W tytule wykonawczym z dnia 13 grudnia 2024 r wyraźnie też wskazano, że obowiązek, z jakiego nie wywiązała się skarżąca dotyczy poddania dziecka szczepieniu I dawką szczepionki przeciw gruźlicy oraz I dawki szczepionki przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Stwierdzić zatem należy, że na dzień doręczenia upomnienia, wystawienia tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów, na terytorium RP obowiązywało, jako akt powszechnie obowiązujący, podjęte w wyniku wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, wydane na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.z.ch., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077). Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej, obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.z.ch., skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności. Obowiązek nie został określony na podstawie Komunikatu GIS w Sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Sąd nie dopatrzył się przy tym, by doszło do zarzucanego w skardze przekroczenia upoważnienia ustawowego przy wydaniu omawianego rozporządzenia.
Rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem, kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, a jeżeli chodzi o dzieci – w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie staje się wymagalne.
W wystawionym w dniu 13 grudnia 2024 r. tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u dziecka skarżącej. Szczepienia te zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia, w którym zawarto schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia – szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia – szczepieniom przeciw: a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia – szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia – szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych u syna skarżącej istnieje i w dacie wystawienia tytułu wykonawczego znajdował oparcie w przepisach ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.
W tytule wykonawczym z dnia 13 grudnia 2024 r. wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, na brakujące szczepienia ochronne u syna skarżącej (urodzonego w dniu września 2024 r.) przeciwko gruźlicy (I dawka) i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (I dawka). Zgodnie ze schematem szczepień wskazane dawki szczepień na ww. choroby są wykonywane w pierwszej dobie życia (przed wypisem ze szpitala).
Akta sprawy potwierdzają, że przed wypisem ze szpitala syn skarżącej, wobec braku jej zgody na szczepienia, nie został zaszczepiona przeciw gruźlicy oraz przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Tym samym w tytule wykonawczym prawidłowo uwzględniono powyższą okoliczność i wymagalność obowiązku poddania dziecka szczepieniu.
Skarżąca nie przedstawiła stosownego zaświadczenia lekarskiego, które zwalniałoby z obowiązku szczepień bądź też stwierdzało konieczność odroczenia ich wykonania ze względu na stan zdrowia dziecka.
W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że obowiązek skarżącej poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym istnieje i jest wymagalny. Obowiązek ten nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika z treści skargi i akt sprawy. Wobec powyższego brak jest podstaw do kwestionowania istnienia oraz wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w powyższym zakresie, a także stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.
Zgłoszony przez stronę w skardze zarzut naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 ustawy o zapobieganiu (poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia) został oceniony przez Sąd jako niezasadny. Rozporządzenie to wprowadzone zostało do systemu prawnego RP już po wydaniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. (SK 81/19) i stanowi formę dostosowania ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z tegoż wyroku. W omawianej sprawie nie ma podstaw do kwestionowania legalności wskazanego rozporządzenia, a sąd administracyjny nie jest powołany do kontrolowania procesu legislacyjnego i ma w przedmiotowej sprawie ocenić tylko to, czy zarzut strony zgłoszony w zakresie braku wymagalności obowiązku poddania dziecku szczepieniom został prawidłowo rozpatrzony przez organ.
Jedynie zatem na marginesie dostrzec trzeba, że stanowisko strony skarżącej, jakoby przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia zostały wprowadzone arbitralnie ("z naruszeniem delegacji ustawowej"), bazuje w istocie tylko na subiektywnych przekonaniach strony skarżącej, że system szczepień w Polsce jest w ogóle źle zorganizowany, ponieważ nie jest dobrowolny. Wskazując na naruszenie delegacji ustawowej, strona skarżąca w istocie nie kwestionuje, że Minister Zdrowia określił w drodze rozporządzenia wszystkie przekazane mu do regulacji sprawy, lecz kwestionuje rzetelność i kompetencje Ministra Zdrowia, to jest uznaje, że wydając rozporządzanie - skoro przyjął je w takiej, a nie innej formie – musiał w ocenie strony skarżącej uchylić się rozważenia danych epidemiologicznych i zaleceń WHO. Tego rodzaju argumentacja w żaden sposób nie stanowi o tym, aby obowiązek zaszczepienia syna skarżącej pierwszą dawka szczepionki przeciw gruźlicy oraz przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B nie był wymagalny.
W przedmiotowej sprawie, odnosząc się szczegółowo do argumentów strony wskazano, że obowiązek zaszczepienia dziecka wynika wprost z przepisów prawa, które prawidłowo przytoczono, uwzględniając w tym zakresie zmianę stanu prawnego wynikającą z wprowadzenia nowego rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. oraz prawidłowo odczytując znaczenie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. (SK 81/19). Wskazane przepisy właściwie odniesiono do okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, w tym ustalono, że strona uchyla się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom w zakresie podstawowych pierwszych dawek szczepienia przeciw gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, które w świetle obowiązujących przepisów stają się wymagalne zaraz po urodzeniu.
Reasumując, w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule wykonawczym szczepienia były więc w stosunku do dziecka skarżącej obowiązkowe i wymagalne. W ocenie Sądu, nie jest więc zasadny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z.ch. w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. w kontekście osiągnięcia przez dziecko strony skarżącej przedziału wiekowego. Powołane przez organ przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane w celu wyjaśnienia powszechnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Obowiązujące przepisy gwarantują ochronę zdrowia osoby podlegającej szczepieniom i stanowią istotny element ochrony zdrowia społeczeństwa. W obowiązującym stanie prawnym harmonogram szczepień określa nie komunikat GIS, lecz załącznik do aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia, czyli aktu prawnego powszechnie obowiązującego, wykonującego ustawę.
Wbrew zarzutom skargi w sprawie nie doszło do naruszenia art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Zaskarżone postanowienie w pełni spełnia wymogi, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie faktyczne i prawne postanowienia. Organ odwoławczy w całości podzielił ocenę prawną, dokonaną przez organ I instancji, który szeroko przedstawił przepisy omawianego rozporządzenia. W sprawie nie jest sporne, że dziecko nie zostało poddane szczepieniom obowiązkowym, a strona skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego przeciwwskazania medyczne do wykonania szczepień.
Sąd nie podziela argumentacji skargi, że w sprawie doszło do naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP, poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. W sprawie wytłumaczono szczegółowo źródło obowiązku skarżącej. Okoliczność, że skarżąca, co do zasady kwestionuje w ogóle dopuszczalność i celowość wprowadzania w ustawodawstwie polskim obowiązku szczepień jako takiego, nie stanowi o naruszeniu przez organy przy rozpatrywaniu zarzutu z art. 33 § 2 pkt 6 lit c u.p.e.a. przepisów Konstytucji RP oraz Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Chroniona Konstytucją wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń, m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane wyżej powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także, że zgodnie z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b) u.z.z.z.ch., i równocześnie, by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska, o czym stanowi art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15). Ustawodawca przewidział także, że wykonanie szczepienia poprzedza badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności (por. wyrok NSA z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 389/16).
W tym miejscu wskazać dodatkowo można, że w wyroku Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa 47621/13 – Vavřička i inni), zapadłym na tle stosowania czeskich przepisów dotyczących szczepień ochronnych Trybunał wskazał, że obowiązek szczepienia stanowi ingerencję w integralność fizyczną osoby i jako przymusowa interwencja medyczna wchodzi w zakres gwarancji prawa do poszanowania życia prywatnego i art. 8 Konwencji. Zdaniem Trybunału, ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne realizują ważne cele społeczne, to jest ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na tzw. "stadnej" odporności całego społeczeństwa. Wskazano, iż ustawowy obowiązek szczepień stanowczo poparły w pozwanym państwie wszelkie autorytety medyczne, a obowiązkowe szczepienia mogą zostać uznane za prawidłową reakcję organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. Trybunał podkreślił również, że w przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka. Celem polityki szczepień jest ochrona każdego dziecka – czy to zaszczepionego indywidualnie, czy w drodze odporności "stadnej" – przed poważnymi chorobami. Tym samym ingerencja w prawo do poszanowania prywatności skarżących nie mogła zostać uznana za naruszenie ze względu na ważne interesy społeczne, które realizowała. Nie doszło zatem do naruszenia art. 8 Konwencji (por. K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., nr 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
Choć wyrok ten zapadł na tle rozważań o możliwości naruszenia art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, wskazanie w jego treści na dobro dziecka przy obowiązku szczepień ochronnych należy odnieść również do przepisów Konwencji o prawach człowieka i biomedycynie oraz przepisu art. 16 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
W związku z powyższym Sąd nie znalazł podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym we wnioskowanym w skardze zakresie. Sąd podziela pogląd, zgodnie z którym wyłącznie wątpliwości sądu, a nie skarżącej, mogą uzasadnić przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego, od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej. W ocenie Sądu, obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane w Konstytucji powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2018r. sygn. akt II OSK 934/17).
Prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie podważają więc rozważania strony na temat dobrowolności szczepień w innych państwach, zasadności wprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych bez jednoczesnego powołania funduszu odszkodowawczego, jak również rejestracji niepożądanych odczynów poszczepiennych. Obowiązek szczepień ochronnych jest uregulowany w Polsce w przepisach prawa i ma ścisły związek z zapobieganiem szerzenia się chorób zakaźnych. Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami kodeksu wykroczeń (zob. wyroki NSA z dnia: 6 kwietnia 2011 r., sygn. akt II OSK 32/11, 19 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 27/21).
Wskazać też trzeba, że w ustawie o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi unormowano w art. 17a, 17e-17h przesłanki przyznania i wysokość świadczenia kompensacyjnego, wypłacanego z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych, w związku z wystąpieniem działań niepożądanych po podaniu szczepionki albo szczepionek.
Na marginesie jedynie dodać należy – odnosząc się do wniosku skargi o uchylenie kwestionowanych postanowień i umorzenie postępowania egzekucyjnego - że nawet w przypadku uwzględnienia przez Sąd skargi nie byłoby możliwe umorzenie przez Sąd postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne w niniejszym przypadku nie jest prowadzone przez organy inspekcji sanitarnej, a przez Wojewodę. Przepis art. 34 § 4 pkt 3 u.p.e.a. stanowi natomiast, że organ egzekucyjny (Wojewoda – dopisek Sądu) po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w: a) art. 33 § 2 pkt 1-5, b) art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej - umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie podzielając zarzutów skargi oraz nie stwierdzając naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.