Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 3 września 2025 r. nr OPES.906.145.2024.MR.3 Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.:Dz. U. z 2025 r. poz. 132 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", w zw. z art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.), powoływanej dalej jako "k.p.a.", utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie z dnia 17 lipca 2025 r., którym oddalono w całości zarzuty wniesione przez A. K. w sprawie egzekucji administracyjnej.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło na tle następującego stanu faktycznego:
W dniu 14 września 2018 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Tczewie wpłynęła informacja z N. Sp. z o.o. ul. [...] T., o uchylaniu się rodziców małoletniej N. K. ur. [...] r. od wykonania obowiązku szczepień dziecka. W związku z powyższym, pismem z dnia 2 października 2018 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Tczewie wezwał matkę małoletniej do stawienia się w terminie 21 dni od dnia otrzymania wezwania wraz z dzieckiem w poradni lekarza w N. Sp. z o.o. w T., w celu uzupełnienia obowiązkowych szczepień ochronnych albo przedstawienia aktualnego zaświadczenia potwierdzającego istnienie u dziecka przeciwskazań do wykonania szczepienia/szczepień, albo poinformowania o wykonaniu szczepień.
W związku ze stwierdzeniem dalszego uchylania się strony od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Tczewie pismem z dnia 12 kwietnia 2024 r. wezwał matkę małoletniej do stawienia się w terminie 21 dni od dnia otrzymania wezwania wraz z dzieckiem w poradni lekarza w N. Sp. z o.o. w T., w celu uzupełnienia obowiązkowych szczepień ochronnych albo przedstawienia aktualnego zaświadczenia potwierdzającego istnienie u dziecka przeciwskazań do wykonania szczepienia/szczepień, albo poinformowania o wykonaniu szczepień.
W dniu 20 czerwca 2024 r., po uzyskaniu kolejnej informacji o dalszym uchylaniu się A. K. od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka (notatka służbowa z dnia 19 czerwca 2024 r.) PPIS w Tczewie wysłał do strony upomnienie wzywające do rozpoczęcia, w terminie 7 dni, realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka. Upomnienie zawierało pouczenie o skierowaniu sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego w sytuacji dalszego niezaszczepienia dziecka.
Następnie w dniu 9 lipca 2024 r., po uzyskaniu kolejnej informacji o dalszym uchylaniu się A. K. od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka (notatka służbowa z dnia 8 lipca 2024 r.), organ inspekcji sanitarnej wystąpił z wnioskiem do Wojewody Pomorskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Do wniosku załączono prawidłowo wypełniony tytuł wykonawczy Nr [...].
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2024 r. sygn. SO-IX.756.401.2024.ŁL Wojewoda Pomorski nałożył na A. K. grzywnę w celu przymuszenia w związku z niedopełnieniem obowiązku poddania dziecka N. K. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
W dniu 13 sierpnia 2024 r. zobowiązana wniosła, za pośrednictwem Wojewody Pomorskiego, zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wojewoda Pomorski pismami z dnia 26 sierpnia 2024 r. sygn. [...] zawiesił postępowanie egzekucyjne i przekazał zgłoszone przez stronę zarzuty do PPIS w Tczewie jako wierzyciela obowiązku.
Postanowieniem z dnia 1 października 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Tczewie oddalił zarzuty zobowiązanej w całości. Na powyższe postanowienie A. K. wniosła zażalenie do Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego.
Po rozpatrzeniu zażalenia, Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 26 listopada 2024 r. nr OPES.906.145.2024.MR.2 utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Tczewie z dnia 17 lipca 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2025 r. sygn. akt III SA/Gd 59/25 stwierdził nieważność postanowień organów obu instancji, z uwagi na brak podpisu strony wnoszącej zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym.
Po zwrocie akt administracyjnych do organu II instancji, PPIS w Tczewie pismem z dnia 30 czerwca 2025 r. wezwał zobowiązaną do uzupełnienia braków podania poprzez jego podpisanie. Strona uzupełniła braki formalne pisma w dniu 10 lipca 2025 r., podnosząc następujące zarzuty:
1) nieistnienie obowiązku tj. zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.;
2) błąd co do zobowiązanego tj. zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 3 u.p.e.a.;
3) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia tj. zarzut
określony w art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.,
4) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części tj. zarzut określony w art.
33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.;
5) brak wymagalności obowiązku tj. zarzut określony w art. 33 § 2 pkt 6 lit. c
u.p.e.a.
Biorąc powyższe pod uwagę oraz fakt dalszego uchylania się A. K. (notatka służbowa z dnia 11 lipca 2025 r.) od wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Tczewie postanowieniem z dnia 17 lipca 2025 r. nr EPSZ.9012.16.3.7.8.2024-25.AN, nie uwzględnił wniesionych zarzutów zobowiązanej i oddalił je w całości.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał na regulacje ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 924 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.z.z.z.ch.z." oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 2077 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie", precyzującego rodzaje szczepień i etapy życia dziecka, w jakich są one realizowane. Organ zaznaczył, że zgodnie z obowiązującym ww. rozporządzeniem u małoletniej N. K. ur. 20 czerwca 2008 r. dla wymaganych szczepień ochronnych obowiązek ich wykonania winien być przeprowadzony w niżej podanym wieku dziecka:
- szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi:
• II dawka szczepienia przypominającego - od ukończenia 13 r.ż. do ukończenia 14 r.ż.;
- szczepienie przeciw odrze, śwince, różyczce:
• dawka szczepienia przypominającego - od ukończenia 5 r.ż. do ukończenia 6 r.ż.
Powyższe dane wynikają z raportu opracowanego na podstawie art. 17 ust. 9b i 9c u.z.z.z.ch.z. przekazanego do organu przez N. w T. Organ I instancji wskazał, że mając na uwadze powyższe przepisy bezpodstawne jest twierdzenie strony o wygaśnięciu obowiązku z uwagi na ukończony 16 rok życia przez dziecko. PPIS w Tczewie zaznaczył, że w toku prowadzonego postępowania nie dostarczono do urzędu ani przez zobowiązaną ani z punktu szczepień zaświadczenia o odroczeniu obowiązkowych szczepień. Ponadto organ wskazał, że w treści zarzutów brak jest informacji, iż dziecko uzyskało odroczenie z uwagi na stan zdrowia w trybie przewidzianym w art. 17 ust. 5 u.z.z.z.ch.z. (tj. w wyniku konsultacji specjalistycznej otrzymałby zaświadczenie o konieczności odroczenia szczepień ochronnych). Organ powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2016 r., sygn. akt V KK 306/15, w którym Sąd ten stwierdził, że "obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia". Wobec braku przedłożenia przez rodziców dokumentacji medycznej wskazującej ww. przeciwwskazania obowiązek ten nie został wykonany, ani nie wygasł.
Następnie organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 5 ust. 2 u.z.z.z.ch.z., w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zatem rodzice, którym przysługuje władza rodzicielska, są odpowiedzialni za wypełnienie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu przez ich dziecko. To oni bowiem sprawują prawną pieczę nad małoletnim dzieckiem. Jednakże skoro każde z rodziców może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka, to postępowanie zmierzające do przymusowego wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniu ochronnemu może być prowadzone przeciwko każdemu z rodziców z osobna.
W odpowiedzi na zarzut braku doręczenia zobowiązanej upomnienia organ inspekcji sanitarnej wskazał, że upomnienie z dnia 20 czerwca 2024 r. zostało skutecznie doręczone w dniu 25 czerwca 2024 r. W treści upomnienia PPIS w Tczewie wskazał podstawę prawną wystosowanego pisma wraz z pouczeniem w przypadku dalszego uchylania się od ciążącego obowiązku. Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 1 i 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej z dnia 14 marca 1985 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 416 ze zm.) Państwowa Inspekcja Sanitarna jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego m.in. poprzez prowadzenie działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób. Zgodnie z art. 5 pkt 3 i 4 cyt. ustawy do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych, należy ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie jak również wydawanie zarządzeń i decyzji lub występowanie do innych organów o ich wydanie - w wypadkach określonych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych. W takim więc znaczeniu właściwy Inspektor Sanitarny, jako organ, jest wierzycielem w rozumieniu art. 1a pkt 13 u.p.e.a., to jest podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W związku z tym, że zgodnie z art. 20 ww. ustawy organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda, zatem PPIS w Tczewie wystąpił do tego organu w trybie art. 26 § 1 ww. ustawy o wszczęcie egzekucji. Organ zgodnie z cyt. artykułem, załączył także sporządzony przez siebie tytuł wykonawczy. Obligatoryjną bowiem podstawą wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego jest wystawienie przez wierzyciela tytułu wykonawczego. Wystawienie tytułu wykonawczego przez wierzyciela stanowi jednocześnie czynność poprzedzającą wszczęcie egzekucji administracyjnej.
Końcowo Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Tczewie wskazał, że w odniesieniu do pisma strony z dnia 14 maja 2024 r. organ udzielił odpowiedzi wraz z wyjaśnieniem w dniu 29 maja 2024 r.
Na powyższe postanowienie A. K. wniosła zażalenie do Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, zarzucając w nim:
1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu istnienia obowiązku stwierdzonego tytułem wykonawczym i w tym zakresie nierozpoznanie istoty sprawy,
2. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż doszło do doręczenia skarżącej prawidłowego upomnienia,
3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie doszło do wygaśnięcia obowiązku,
4. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że obowiązek jest wymagalny,
5. brak odniesienia się przez organ do wszystkich zarzutów sformułowanych w piśmie "zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym",
6. naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7 i 8 k.p.a. poprzez niedążenie organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz przekroczenie zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej poprzez dowolne dokonanie ustaleń faktycznych wskazanych powyżej.
Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej, Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu orzeczenia organ odwoławczy wskazał, że w pełni podziela i przyjmuje za własne ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ I instancji i w całości podziela ocenę prawną tych ustaleń.
Odnosząc się do zarzutów wskazanych w punkcie 1 i 3 organ odwoławczy wskazał, że z zebranego materiału dowodowego wynika, iż - będąc osobą zobowiązaną - skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku zaszczepienia dziecka. Obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa. Art. 68 ust. 4 Konstytucji RP który przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej. Z uwagi na to, że konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 5 ust. 2 w zw. z art. 17 u.z.z.z.ch.z. Jednocześnie art. 17 ust. 10 pkt 1 i 4 ww. ustawy nakłada na ministra właściwego do spraw zdrowia obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby, a także sposób przeprowadzania szczepień ochronnych. W związku z powyższym zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 5 rozporządzenia, obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw błonicy, krztuścowi, tężcowi, odrze, śwince i różyczce podlegają dzieci i młodzież od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia. Art. 17 ust. 2 u.z.z.z.ch.z. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ww. ustawy osoby przebywające na terytorium RP są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Niewątpliwie do obowiązków lekarza należy ocena bezpieczeństwa przeprowadzenia szczepienia z punktu widzenia indywidualnego pacjenta. Żaden przepis ustawy nie nakłada na lekarza obowiązku przeprowadzania testów np. w kierunku ewentualnych alergii na substancje znajdujące się w szczepionkach. Inaczej będzie jednak w sytuacji, gdy przedstawiciel ustawowy lub opiekun faktyczny poinformuje lekarza, że dziecko faktycznie jest uczulone na konkretne składniki - wówczas do lekarza posiadającego takie szczególne informacje będzie należało upewnienie się, czy w skład szczepionki tenże składnik nie wchodzi, i wówczas również lekarz decyduje czy dziecko może być zaszczepione, czy ewentualnie odroczyć szczepienie. Realizacja obowiązkowych szczepień ochronnych i kwalifikacja do ich podania u dziecka leży w gestii lekarza, który decyduje o tym po przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego. Nie jest to decyzja rodzica, który ze względu na swoje przekonania sprzeciwia się wykonaniu szczepień w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie. Nadzór nad realizacją tego obowiązku sprawują organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego na konsultację specjalistyczną. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej okres przeciwskazania do wykonania szczepienia. Strona na żadnym etapie postępowania nie przedstawiała zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i odraczającego wykonanie obowiązku szczepień ochronnych dziecka, zgodnego ze wzorem zaświadczenia określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia. Wyłącznie zaświadczenie zgodne z ww. wzorem, stwierdzające przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego może być podstawą do odroczenia wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego.