W wyniku rozpoznania zażalenia zobowiązanego, zaskarżonym postanowieniem z dnia 15 września 2025 r. (nr OPES.906.163.2025.MR) Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny - działając na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 144 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy ww. postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie i w pełni zaakceptował oraz przyjął jako własne ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ I instancji, nie zgadzając się z zarzutami podnoszonymi w zażaleniu.
Odnosząc się do poszczególnych zarzutów zażalenia organ wskazał, że nie można zgodzić się z zarzutami opisanymi w punktach 1 i 4 zażalenia. Artykuł 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.l. wskazuje, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do poddania się szczepieniom ochronnym. Jednocześnie art. 5 ust. 1 pkt 3 ww. ustawy wskazuje, iż osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej powinny stosować się do nakazów i zakazów Państwowej Inspekcji Sanitarnej służących zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. W myśl art. 5 ust. 2 ww. ustawy odpowiedzialność za wypełnienie obowiązku szczepień ochronnych w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny, w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 581). W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, to strona, nie poddając obowiązkowym szczepieniom ochronnym małoletniego, naruszyła art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/, pkt 3 u.z.z.l. a nie Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie jako wierzyciel obowiązku. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 782) schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek oraz terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do ww. rozporządzenia. Uchybienie przez rodziców temu obowiązkowi powoduje konieczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu. Sąd Najwyższy stwierdził w wyroku z dnia 8 stycznia 2016 r. (sygn. akt V KK 306/15), że "obowiązek rodziców poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym, od którego uwolnić mogą jedynie konkretne przeciwwskazania lekarskie do szczepienia. (...) Z art. 5 ust. 1 ustawy z 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi wynika wprost, że osoby przebywające na terytorium kraju są obowiązane, na zasadach określonych w tej ustawie, do poddania się szczepieniom ochronnym. (...) Obowiązek poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. (...) Wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego zamierzonym rezultatem ma być poddanie dziecka szczepieniu ochronnemu". Jak zostało to już wcześniej wskazane, obowiązek zaszczepienia dziecka wynika z mocy samego prawa. Tym samym postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy państwowej inspekcji sanitarnej w istocie rzeczy sprowadza się do ustalenia czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek szczepień ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe organ I instancji wykonał, stwierdzając fakt uchylania się strony od poddawania dziecka szczepieniom ochronnym. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie, zgodnie z obowiązującymi przepisami jako wierzyciel obowiązku, podjął ustawowe działania mające na celu realizację zaszczepienia małoletniego dziecka przeciwko wyznaczonym chorobom zakaźnym. W ww. rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych brak jest zapisu o konieczności ustalania indywidulanego kalendarza szczepień ochronnych.
Jednocześnie Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że brak wymagalności obowiązku o charakterze niepieniężnym zachodzi jedynie wtedy, gdy istnieją niezależne od zobowiązanego, trwałe lub czasowe przyczyny, przez które nie ma możliwości wykonania nałożonego obowiązku. Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Wa 1013/21), że: "Należy wyjaśnić, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej". Strona w toku postępowania nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego o stwierdzonych przeciwwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych i odraczającego wykonanie obowiązku szczepień ochronnych dziecka - J. P. Z tego wynika, że obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym był wymagalny.
Artykuł 17 ust. 2 u.z.z.l. stanowi, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Tak więc obowiązek poddania się obowiązkowemu szczepieniu, poprzedzony lekarskim badaniem kwalifikacyjnym, wynika wprost z przepisów prawa. Poprzedzające szczepienie ochronne lekarskie badanie podmiotowe i przedmiotowe, na podstawie którego lekarz kwalifikuje dziecko do szczepienia lub stwierdza przeciwskazania do szczepienia, nie jest przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Jedynym dokumentem dającym podstawę do odroczenia szczepień ochronnych jest zaświadczenie lekarskie o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych, którego strona na obecnym etapie postępowania nie przedłożyła, a w którym zawarta byłaby dokładna informacja jakiego szczepienia dotyczy i jakiego okresu dotyczy odroczenie.
W toku prowadzonego postępowania organ I instancji ustalił, że strona była informowana o obowiązkowych szczepieniach ochronnych, jednakże nie podjęła tego obowiązku. Z zebranego materiału dowodowego wynika bezspornie, że będąc osobą zobowiązaną strona nie wykonała ciążącego na niej obowiązku zaszczepienia dziecka. Obowiązek ten wynika wprost z przepisów prawa. Artykuł 68 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych, co wymaga m.in. wprowadzenia regulacji ustawowej. Z uwagi na to, że konstytucyjną zasadą jest nakładanie na obywateli obowiązków poprzez ustawy, a nie normy niższego rzędu, obowiązek poddania się szczepieniom został wyrażony w art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ oraz art. 5 ust. 2 w zw. z art. 17 u.z.z.l. oraz w związku z przepisami o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wskazał, że strona skarżąca podniosła również zarzut przedawnienia obowiązku (sformułowany w uzasadnieniu zażalenia), jednak zarzut ten w istocie rzeczy dotyczy zarzutu wskazanego w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a., tj. wygaśnięcia obowiązku w całości lub w części. Jak podnosi się w orzecznictwie: "Podstawa zarzutu wymieniona w art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. w postaci wygaśnięcia obowiązku występuje wówczas, gdy w toku egzekucji administracyjnej wygaśnie dochodzony obowiązek w całości łub części. Chodzi o przypadki, gdy obowiązek stanie się bezprzedmiotowy (np. ze względu na śmierć osoby, która miała poddać się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu), albo gdy odpadnie podstawa prawna do jego dochodzenia (np. wyeliminowane ze skutkiem ex nunc zostanie orzeczenie nakładające obowiązek albo uchylony zostanie przepis, z którego bezpośrednio wynikał obowiązek). Przede wszystkim, gdy jednak dochodzony obowiązek wygaśnie na skutek wykonania, umorzenia lub przedawnienia" (wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 12 września 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 113/24). Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że obowiązek zaszczepienia małoletniego dziecka nie wygasł, i wbrew temu co twierdzi strona skarżąca nie doszło bowiem do jego przedawnienia. Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, zobowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae są dzieci od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 5 roku życia. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie nie wskazał w tytule wykonawczym obowiązku wykonania szczepień ochronnych małoletniego przeciwko żadnej z ww. chorób. W tytule wykonawczym wierzyciel obowiązku wskazał na obowiązek wykonania szczepień ochronnych przeciwko: gruźlicy, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Zgodnie z § 3 ust 1 pkt 1, 2, 4, 5, 7 ww. rozporządzenia obowiązkowym szczepieniom przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek podlegają:
- dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
- dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi,
- dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
- dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce,
- dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Niezasadne w ocenie organu odwoławczego okazały się również zarzuty z pkt 2 i 3 zażalenia. Organ podkreślił, że uprzednio szczegółowo omówił kwestię wymagalności obowiązku zaszczepienia dziecka, podobnie uczynił też organ I instancji. Jak zostało to wskazane, obowiązek zaszczepienia dziecka wynikał z mocy samego prawa i w tym zakresie nie ma obowiązku wydawania decyzji administracyjnej konkretyzującej ten obowiązek. Tym samym postępowanie dowodowe przeprowadzane przez organy inspekcji sanitarnej jest ograniczone w swym zakresie i w istocie rzeczy sprowadza się jedynie do ustalenia czy względem danej osoby obowiązek zaszczepienia stał się już wymagalny oraz czy obowiązek szczepień ze względów zdrowotnych nie został odroczony. Te czynności dowodowe organ I instancji wykonał. Tak więc w tych okolicznościach trudno zatem stawiać Państwowemu Powiatowemu Inspektorowi Sanitarnemu w Bytowie zarzuty naruszenia art. 8 czy art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpoznanie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Ponadto naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. ma miejsce tylko wtedy, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy organ nie ustala faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub nakładającej na nią obowiązek (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2018 r., sygn. akt II OSK 1174/16). W ocenie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie z należytą starannością zebrał informacje mające istotne znaczenie w sprawie.
Zarzut z pkt 5 wniesiony przez stronę nie wypełnia natomiast dyspozycji z art. 33 § 2 u.p.e.a., gdyż podstawami zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej mogą być wyłącznie wskazane tam sytuacje – "w postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 ww. ustawy. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów. Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są więc sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 marca 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 2258/19).
Mając to na uwadze organ odwoławczy stwierdził, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W treści uzasadnienia postanowienia odniósł się do poszczególnych zarzutów zgłoszonych przez stronę, wskazując przepisy prawa oraz dokumentację na poparcie swojego stanowiska. Sporządzone uzasadnienie odnosi się skrupulatnie do każdego z zarzutów za pomocą argumentacji wynikającej ze stanu faktycznego, stanu prawnego, prawidłowej subsumpcji z wykorzystaniem aktualnego orzecznictwa.
K. P., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła ww. postanowienie Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wnosząc o uchylenie obu postanowień w całości oraz umorzenie postępowania, a ponadto zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. przepisów:
1. art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.ch. w zw. z rozporządzeniem Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 27 września 2023 r. - poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia mimo, że zostało ono wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej; jak również poprzez prowadzenie egzekucji, mimo że obowiązek wygasł;
2. art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.ch. w zw. z § 3 rozporządzenia - poprzez uznanie, że obowiązek szczepień ochronnych u małoletniego w zakresie podania poszczególnych dawek szczepionek jest wymagalny ze względu na osiągnięcie przez niego przedziału wiekowego, mimo iż rozporządzenie to zostało wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej;
3. art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. - poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, dowodów na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary stwierdzając, iż obowiązek zaszczepienia małoletniej przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym jest wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej;
4. art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w. zw. z art. 47 w zw. z art. 68 Konstytucji RP - poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego skarżącemu prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.
Na podstawie art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny zobligowany jest uwzględnić skargę w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego postanowienia Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego eliminacji z obrotu prawnego w oparciu o przesłanki określone w art. 145 § 1 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Wierzycielem w postępowaniu egzekucyjnym jest podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym - art. 1a pkt 13 u.p.e.a. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 tej ustawy, uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a. - dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów albo bezpośrednio z przepisów prawa – organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku, a w przypadku braku takiej jednostki lub jej bezczynności – podmiot, na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku niewykonania obowiązku.
W rozpatrywanej sprawie podmiotem tym pozostaje Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie, co wynika z art. 2, art. 5 pkt 3, art. 10 ust. 1 oraz art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 416).
Zobowiązanym w postępowaniu egzekucyjnym jest z kolei osoba prawna albo jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, jak też osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (art. 1a pkt 20 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie jest to rodzic, co do którego istnieje ustawowy obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, który wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.l.
Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje zasadniczo z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Zgodnie z art. 20 § 1 pkt 1 u.p.e.a., organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej obowiązków o charakterze niepieniężnym jest wojewoda.
W niniejszej sprawie, w związku z niedopełnieniem przez stronę obowiązku szczepień ochronnych oraz po bezskutecznym upomnieniu pismem z dnia 28 stycznia 2025 r., Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bytowie, jako wierzyciel obowiązku doprowadził do wszczęcia postępowania egzekucyjnego mającego na celu przymuszenie strony skarżącej do wykonania ciążącego na niej obowiązku. W dniu 23 maja 2025 r. organ ten wystosował bowiem do Wojewody Pomorskiego wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego zawierający tytuł wykonawczy nr [...] z tej samej daty.
Na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., Wojewoda Pomorski wszczął postępowanie egzekucyjne i nałożył na stronę skarżącą grzywnę w celu przymuszenia (postanowienie z dnia 11 czerwca 2025 r.).
Wyjaśnienia wymaga, że postępowanie dotyczące zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej, o których mowa w art. 33-35 u.p.e.a. jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego. Postępowanie dotyczące zgłoszonego zarzutu nie dotyczy zatem sprawy administracyjnej, w której orzeczono o określonym obowiązku, lecz jest toczącym się w ramach sprawy egzekucyjnej postępowaniem, w którym bada się szczególny środek zaskarżenia zobowiązanego (w realiach sprawy - strony skarżącej), który może zakwestionować zasadność prowadzenia egzekucji wskazując m.in. na brak wymagalności obowiązku.
Podstawy zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym wymienia przepis art. 33 § 1 u.p.e.a., przy czym zawarty w tym przepisie katalog podstaw ma charakter zamknięty. Nie jest zatem możliwe skuteczne zgłoszenie zarzutu tam niezawartego.
Zgodnie z treścią tego przepisu, podstawą zarzutów jest: 1) nieistnienie obowiązku; 2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z: a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4, b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1, c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu; 3) błąd co do zobowiązanego; 4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane; 5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części; 6) brak wymagalności obowiązku w przypadku: a) odroczenia terminu wykonania obowiązku, b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej, c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
W realiach sprawy strona skarżąca kwestionowała zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego m.in. z uwagi na brak jego wymagalności (art. 33 § 2 pkt 6 lit. c/ u.p.e.a.). Należy zatem wskazać, że przez wymagalność zasadniczo rozumie się taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny oznacza, iż obowiązek istnieje, ale jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości - nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, odroczenie terminu wykonania lub rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej.
W tytule wykonawczym z dnia 23 maja 2025 r., określając treść obowiązku, wierzyciel powołał się na wynikający z ustawy o zapobieganiu obowiązek poddania obowiązkowym szczepieniom ochronnym dziecka J. P., urodzonego [...] 2018 r. (Pesel: [...]) przeciw: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) oraz odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce oraz wskazał, że realizację ww. obowiązkowych szczepień ochronnych należy rozpocząć niezwłocznie i wykonać je w terminie 18 miesięcy licząc od dnia otrzymania tytułu wykonawczego. W tytule wykonawczym, w polu B. punkt 1, została z kolei podana podstawa prawna nałożonego obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj.: art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ oraz art. 17 ust. 1 u.z.z.l. oraz § 1-3 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. Treść wskazanego w tytule wykonawczym obowiązku podlegającego egzekucji jest jasna, zrozumiała, ale przede wszystkim wynika z przepisów prawa i jest z nimi zgodna. Wobec zamieszczenia w tytule wskazania osoby zobowiązanej, treści podlegającego egzekucji obowiązku oraz jego podstawy prawnej, wystawiony tytuł wykonawczy odpowiada - w ocenie Sądu - wymogom przewidzianym w art. 27 § 1 u.p.e.a.
Odnośnie wymagalności obowiązku podkreślenia wymaga, że przywołany w tytule wykonawczym przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.l. zobowiązuje osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym na zasadach określonych w ustawie, przy czym zgodnie z ust. 2 w odniesieniu do osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych (m.in. osoby niepełnoletniej) odpowiedzialność za wypełnienie tego obowiązku ponosi osoba sprawująca nad tą osobą prawną pieczę, albo jej opiekun faktyczny.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.z.z.l., osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". W przepisie art. 17 ust. 2 tej ustawy wskazano ponadto, że wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika tym samym z mocy prawa. Przepis art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.l. obliguje bowiem osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych, odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.z.z.l.). Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy ustawy o zapobieganiu zamieszczone w rozdziale IV poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy, osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.z.z.l. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.l. minister właściwy do spraw zdrowia określa, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). W rozporządzeniu z dnia 27 września 2023 r. określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych oraz podmiotów podlegających szczepieniom.
Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) oraz odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia. Mianowicie, w § 2 rozporządzenia wskazano, że obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte następujące choroby zakaźne: błonica; gruźlica; inwazyjne zakażenie Haemophilus influenzae typu b, inwazyjne zakażenia Streptococcus pneumoniae, krztusiec, nagminne zakażenie przyusznic (świnka), odra, ospa wietrzna, ostre nagminne porażenie dziecięce (poliomyelitis), różyczka, tężec, wirusowe zapalenie wątroby typu B, wścieklizna, zakażenia wywołane przez rotawirusy (pkt 1-14). W rozporządzeniu tym wskazano również, w jakim okresie życia dzieci i młodzież podlegają szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie.
Szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym, został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.z.z.l. Prawodawca nie posłużył się więc konkretnym terminem (datą) jako przesłanką wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym lecz przyjął, że ten obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności/wymagalności, w ustawowo określonym trybie, a ponadto z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu.
Analiza przywołanych aktów prawnych wskazuje, że wymienione w tytule wykonawczym szczepienia - biorąc pod uwagę wiek dziecka skarżącego - były w sprawie wymagalne, a wręcz konieczne.
Mając na uwadze, że wśród wymienionych w zamkniętym katalogu zawartym w art. 33 § 2 u.p.e.a. zarzutów nie występuje zarzut przedawnienia dochodzonego obowiązku, przez co organy obu instancji nie były zobligowane do jego rozpoznania, zaznaczenia wymaga, że załącznik nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. nie przewiduje terminów przedawnienia poszczególnych dawek szczepionek. Użyte w schemacie obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży pojęcie: "terminy wykonania szczepienia" służą jedynie wskazaniu założonego przez ustawodawcę terminu ich wykonania. Przekroczenie tych terminów w żadnym razie nie oznacza jednak niemożności ich późniejszego wykonania. Przeciwnie, należy zwrócić uwagę, że przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. wskazuje, że wymienione w jego treści grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym ze względu na wiek. Następnie, w poszczególnych punktach, przepis wymienia rodzaje szczepień dookreślając wiek podlegających szczepieniu grup. W przypadku dziecka strony skarżącej wszystkie szczepienia, których dotyczy sprawa należy wykonać do ukończenia 19 roku życia (§ 3 ust. 1 pkt 1, 2, 4, 5 i 7 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r.). W realiach sprawy nie może być zatem mowy o jakimkolwiek przedawnieniu przedmiotowego obowiązku.
W związku zaś z zarzutem naruszenia art. 87 Konstytucji RP w zw. z art. 17 ust. 11 u.z.z.l. - poprzez wyprowadzenie terminów wymagalności poszczególnych szczepień z rozporządzenia Ministra Zdrowia - konieczne jest wskazanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (OTK-A 2023/50).
Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji RP. Przepisy wymienione we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.
Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 u.z.z.z.l. w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w zw. z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.
Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.z.z.l., jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.
W stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie organ prawidłowo odnotował, że w dniu 27 września 2023 r. Minister Zdrowia wydał rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, obowiązujące od 1 października 2023 r. Na mocy tegoż rozporządzenia, w załączniku nr 1 wydanym na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia, określono schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży poprzez wskazanie liczby dawek, terminy szczepień podstawowych i przypominających z uwzględnieniem wieku osób objętych obowiązkiem szczepień. Prawidłowo w zaskarżonym postanowieniu organ stwierdził, że pomimo wymagalnego terminu poddania dziecka obowiązkowi szczepienia ochronnego, strona skarżąca nie wykonała ciążącego na niej obowiązku.
Na dzień wystawienia upomnienia, tytułu wykonawczego, jak i na dzień wniesienia zarzutów na terytorium RP obowiązywało - jako akt powszechnie obowiązujący - podjęte w wyniku wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, ww. rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., wydane na podstawie art. 17 ust. 10 u.z.z.l., które weszło w życie w dniu 1 października 2023 r. Rozporządzenie to określa schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia.
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 u.z.z.l., skonkretyzowany został w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego. Rozporządzenie to wprowadzone zostało do systemu prawnego RP już po wydaniu omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r. (sygn. akt SK 81/19) i stanowi formę dostosowania ustawodawstwa krajowego do wytycznych wynikających z tegoż wyroku. Nie ma więc podstaw do kwestionowania jego legalności.
W dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule wykonawczym szczepienia były więc w stosunku do dziecka strony skarżącej obowiązkowe i wymagalne.
Odnosząc się z kolei do zarzutu przekroczenia delegacji ustawowej przy wydaniu aktualnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. wyjaśnienia wymaga, że zarówno kontrola organu odwoławczego, jak i kontrola sądowoadministracyjna mogły odnosić się wyłącznie do kwestii zarzutów zgłoszonych przez stronę skarżącą w sprawie egzekucji administracyjnej przed organem I instancji, tj. takich, które zainicjowały przedmiotowe postępowanie incydentalne. Jeżeli zarzuty nie zostały zgłoszone, to nie mogły być rozpatrywane. Zarzuty te nie mogą być następnie, jako całkowicie nowe, zgłaszane ani na etapie zażalenia, ani na etapie skargi. Uzupełnienie dotychczasowej argumentacji, o której wspomina w skardze strona odnosząc się już do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r., wskazujące na naruszenie delegacji ustawowej (abstrahując od przyczyn takiego przekonania), stanowi w istocie zgłoszenie nowego zarzutu. Tak skonstruowany zarzut nie był bowiem w ogóle formułowany w piśmie inicjującym postępowanie incydentalne w sprawie zgłoszonego przez stronę jedynego zarzutu, to jest zarzutu podniesionego w oparciu o art. 33 § 2 pkt 6 lit. c/ u.p.e.a. Takie działanie jest natomiast spóźnione, a jako takie nie zasługuje na aprobatę.
W sprawie brak jest również podstaw do kwestionowania stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu. W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że obowiązek strony skarżącej poddania małoletniej szczepieniom ochronnym istniał i był wymagalny w dacie wystawienia upomnienia, a następnie także w dacie wystawienia tytułu wykonawczego oraz wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek ten nie został wykonany. Ponadto dokumenty zgromadzone w sprawie wskazują, że strona skarżąca uchyla się od realizacji wymagalnego obowiązku poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Tym samym zarzuty skargi w przedmiocie braku wymagalności obowiązku we wskazanym zakresie są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.
W ocenie Sądu, nie jest również zasadny zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.l. w zw. z § 3 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. w kontekście osiągnięcia przez dziecko skarżącego przedziału wiekowego (kwestia zarzucanego przekroczenia delegacji ustawowej została już omówiona). Powołane przez organ przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane w celu wyjaśnienia powszechnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Obowiązujące przepisy gwarantują ochronę zdrowia osoby podlegającej szczepieniom i stanowią istotny element ochrony zdrowia społeczeństwa. Nie został naruszony art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a., gdyż w obowiązującym stanie prawnym harmonogram szczepień określa nie komunikat GIS, lecz załącznik do aktualnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Zdrowia, czyli aktu prawnego powszechnie obowiązującego.
Ponadto, wbrew twierdzeniu zawartemu w skardze, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia nie narusza przepisów art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Uzasadnienie zawiera bowiem ustalenia faktyczne poczynione na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wskazanie prawnej podstawy zgodnie z obowiązującymi zasadami subsumcji. W sprawie nie jest sporne, że dziecko nie zostało poddane szczepieniom obowiązkowym, a strona skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego przeciwwskazania medyczne wykonania szczepień. Subiektywne przekonanie strony skarżącej, że kwestia szczepień ochronnych podlega ochronie jako naruszenie życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia nie jest uzasadnione. Powoływany art. 8 ust. 1 Konwencji Ochrony Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 31 ust. 1 w zw. z art. 47 i art. 68 Konstytucji RP nie mogą być tak interpretowane.
Sąd nie podzielił argumentacji, że doszło do naruszenia właśnie art. 8 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 31 ust. 1 w związku z art. 47 w związku z art. 68 Konstytucji RP poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do ograniczenia przysługującego stronie skarżącej prawa do ochrony życia prywatnego oraz prawa do ochrony zdrowia. W ocenie Sądu, chroniona Konstytucją RP wolność decydowania o swoim życiu osobistym nie ma charakteru absolutnego i doznaje stosownych ograniczeń m.in. ze względu na ochronę zdrowia (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 68 ust. 1 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP). Nie wymaga pogłębionych wyjaśnień, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje wskazywane powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia pozostaje także to, że – jak stanowi art. 95 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1606), władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny. W realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym, m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b/ u.z.z.l., by chronić prawa dziecka, których ochronę zapewnia Rzeczpospolita Polska – art. 72 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542/15). Jak już wskazano, ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie można więc przyjąć, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (zob. wyrok NSA z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 47/21).
Obowiązek szczepień w świetle Konwencji Praw Człowieka był już przedmiotem oceny w wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vařićka i inni). Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził, że ustawowy obowiązek szczepień dzieci nie stanowi naruszenia konwencyjnego prawa do poszanowania życia rodzinnego rodziców i dzieci, mimo że wchodzi w zakres stosowania art. 8 Konwencji. Ustawowy nakaz szczepień i wynikające stąd sankcje administracyjne - zdaniem Trybunału - realizują ważne cele społeczne, tj. ochronę zdrowia publicznego i ochronę praw innych osób: szczepienia chronią zarówno osoby zaszczepione, jak i osoby, które z powodów medycznych nie mogą się zaszczepić, a tym samym polegają na odporności całego społeczeństwa. Obowiązkowe szczepienia są prawidłową reakcją organów państwowych wobec pilnej potrzeby ochrony zdrowia publicznego i indywidualnych osób przed ciężkimi chorobami. W przypadku dziecka nadrzędną przesłanką jest jego dobro, a zaszczepienie i ochrona przed groźnymi chorobami bezsprzecznie leżą w interesie dziecka.
Zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP, władze publiczne są zobowiązane do zwalczania chorób epidemicznych (w tym zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi). Z tego wynika między innymi obowiązek organu państwa, do których kompetencji należy utrzymanie zdrowia publicznego, podjęcia wszelkich działań polegających zarówno na wyeliminowaniu istniejących ognisk chorobowych, jak i wszelkich działań prewencyjnych, które będą zapobiegać zachorowaniom. Do realizacji tego obowiązku można zaliczyć takie zadania jak: wprowadzanie właściwych regulacji prawnych w zakresie szczepień ochronnych, informowanie społeczeństwa o szczepieniach obowiązkowych oraz dodatkowych, a także czuwanie nad wykonaniem obowiązku szczepień przez obywateli.
Obowiązek poddawania się szczepieniom niewątpliwie stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich. Przede wszystkim wkracza w wolność osobistą dziecka, choć ostatecznie to na rodzicach spoczywa obowiązek wyrażenia zgody na wykonanie szczepienia. Artykuł 41 ust. 1 Konstytucji RP przyznaje wolność osobistą każdemu. Takie sformułowanie ustawy zasadniczej oznacza, że z wolności tej korzystają także dzieci, choć należy pamiętać, że ich swoboda w korzystaniu z niej jest znacząco ograniczona ze względu na prawo rodzica do wychowywania dziecka zgodnie z własnymi przekonaniami (art. 48 Konstytucji RP). Należy wskazać, że zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób.
Warunkiem konstytucyjności jest nienaruszenie istoty wolności bądź prawa, co oznacza, że wprowadzane regulacje nie mogą prowadzić do jej zniesienia, a mogą ingerować jedynie w pewien jej aspekt. Sąd podziela pogląd, że wprowadzenie obowiązku szczepień jako gwarancji zachowania zdrowia zarówno poszczególnych jednostek, jak i wytworzenia oraz utrzymania odporności populacyjnej, nie jest w stanie naruszyć istoty wolności osobistej, która zawiera w sobie setki drobnych wolności, będących przejawem możliwości człowieka do decydowania o sobie, jak również o swoim dziecku (por. Katarzyna Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r., 47621/13 (Vařićka i inni), LEX/ el 2021).
Reasumując, Sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji obu instancji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając sprawę Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Bytowie.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).